Napoje gazowane a erozja szkliwa u nastolatków – jak często występuje i jakie jest ryzyko

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Erozja zębów to nieodwracalna utrata twardych tkanek zęba pod wpływem kwasów, które nie pochodzą od bakterii – jak przy próchnicy – lecz z pożywienia, napojów albo z żołądka (np. przy refluksie). Początkowo nie boli, ale z czasem może prowadzić do nadwrażliwości zębów, bólu, pęknięć, a nawet utraty zębów.

Napoje gazowane są kwaśne: oprócz dodanych kwasów zawierają dwutlenek węgla, który tworzy kwas węglowy. Nastolatki piją ich dużo. Autorzy z Meksyku sprawdzili, jak często erozja występuje u młodzieży i czy picie napojów gazowanych wiąże się z jej większym ryzykiem.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą, czyli połączeniem wyników wielu badań w jedną wspólną ocenę. Autorzy przeszukali pięć baz publikacji z lat 2000–2023 i znaleźli 24 badania z udziałem 21 541 nastolatków w średnim wieku 15 lat z różnych krajów świata, także z Polski. Były to badania obserwacyjne – głównie przekrojowe, czyli jednorazowe badanie zębów i ankieta o nawykach – oraz dwa badania kliniczno-kontrolne i jedno badanie kohortowe, w którym obserwowano grupę przez dłuższy czas.

Do oceny związku z napojami wybrano tylko pięć badań, w których dało się porównać młodzież pijącą napoje gazowane częściej niż raz dziennie (lub ponad 7 razy w tygodniu) z pozostałymi.

Co wykazało

W poszczególnych badaniach częstość erozji wahała się od 1,4% do 80%, a po połączeniu wyników wyniosła 37,6%. Oznacza to, że ślady erozji ma prawie czterech na dziesięciu nastolatków. Większość badań (około trzech czwartych) wykazała związek między piciem napojów gazowanych a erozją.

W połączonej analizie pięciu badań (7785 osób) młodzież pijąca napoje gazowane częściej niż raz dziennie miała prawie dwukrotnie większe szanse na erozję (iloraz szans 1,98). Autorzy opisują to jako ryzyko większe o 98%, ale iloraz szans nie przekłada się wprost na procentowy wzrost ryzyka. W omawianych badaniach erozji sprzyjały też nawyki, takie jak powolne sączenie napoju, przytrzymywanie go w ustach i picie przed snem.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli ty lub twoje dziecko często pijecie napoje gazowane, warto ograniczyć ich ilość, nie sączyć ich długo i nie pić przed snem. Lepszym codziennym wyborem jest woda. Autorzy wspominają też o ochronnej roli mleka i produktów mlecznych.

Erozja na początku nie daje objawów, dlatego warto regularnie chodzić na przeglądy do dentysty, który może ją wcześnie zauważyć i doradzić odpowiednią profilaktykę, np. preparaty z fluorem. Nadwrażliwość zębów na zimno lub kwaśne potrawy to dobry powód, by zgłosić się do stomatologa.

Ograniczenia badania

Większość badań była przekrojowa, więc nie dowodzi, że to napoje powodują erozję – pokazuje jedynie, że oba zjawiska często występują razem. Informacje o piciu napojów pochodziły z ankiet, co niesie ryzyko błędów pamięci. Badania używały różnych sposobów oceny erozji i różnie definiowały spożycie napojów, a wyniki bardzo się od siebie różniły. Analiza związku opiera się tylko na pięciu badaniach. Nie dało się sprawdzić różnic między dziewczętami a chłopcami. Uwzględniono jedynie prace po angielsku i hiszpańsku. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów; pracę wsparł meksykański uniwersytet.

Najważniejsze w skrócie

Erozję szkliwa ma ok. 37,6% nastolatków, a picie napojów gazowanych częściej niż raz dziennie wiązało się z prawie dwukrotnie większymi szansami na jej wystąpienie. Badania są głównie obserwacyjne i bardzo zróżnicowane, ale ograniczenie takich napojów to rozsądny sposób dbania o zęby.