Ćwiczenia i dieta w domu przed operacją u kruchych seniorów – badanie PREPARE

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Coraz więcej operowanych pacjentów to osoby starsze z zespołem kruchości (ang. frailty) – stanem, w którym organizm ma mniejsze rezerwy i gorzej znosi obciążenia, np. chorobę czy zabieg. U takich osób powikłania i pogorszenie sprawności po operacji zdarzają się co najmniej dwa razy częściej niż u rówieśników bez kruchości.

Jednym z pomysłów na poprawę wyników jest prehabilitacja, czyli przygotowanie organizmu do operacji: ćwiczenia, lepsze odżywianie, czasem wsparcie psychiczne. Wcześniejsze, głównie małe badania dawały obiecujące wyniki. Autorzy chcieli sprawdzić, czy taki program prowadzony w domu, z telefonicznym wsparciem trenera, pomoże kruchym seniorom w zwykłych warunkach wielu szpitali.

Jak przeprowadzono badanie

Było to duże badanie z losowym przydziałem, prowadzone w 13 ośrodkach w Kanadzie w latach 2020–2024. Badanie pragmatyczne oznacza, że sprawdzano działanie programu w warunkach zbliżonych do codziennej praktyki. Wzięło w nim udział 847 osób w wieku 60 lat i więcej (średnio 71,7 roku) z zespołem kruchości, czekających na planową operację, najczęściej jelita grubego, urologiczną lub ginekologiczną. Około trzech czwartych operacji dotyczyło nowotworów.

Połowa uczestników od momentu losowania do dnia operacji realizowała w domu program trzech godzinnych sesji ćwiczeń tygodniowo – wzmacniających, wytrzymałościowych i rozciągających – oraz otrzymywała indywidualne porady żywieniowe. Co najmniej raz w tygodniu dzwonił do nich trener, który pomagał pokonywać przeszkody w ćwiczeniach. Druga grupa dostała jedynie ogólnodostępne broszury o aktywności fizycznej i zdrowym odżywianiu. Lekarze i osoby oceniające wyniki nie wiedzieli, kto jest w której grupie. Głównie oceniano niepełnosprawność 30 dni po operacji oraz liczbę powikłań w czasie pobytu w szpitalu.

Co wykazało

Program nie przyniósł istotnej różnicy w głównych wynikach. Średni wynik niepełnosprawności (w skali 0–100) wyniósł 23,5 punktu w grupie ćwiczącej i 24,7 punktu w grupie kontrolnej – różnica była niewielka i nieistotna statystycznie. Powikłania wystąpiły u 50,1% osób z grupy prehabilitacji i u 47,7% z grupy kontrolnej, co również nie stanowiło istotnej różnicy. Uczestnicy programu ocenili nieco lepiej swoją jakość życia, ale autorzy ostrzegają, że może to być wynik przypadkowy.

Program był bezpieczny i rzeczywiście zwiększył aktywność fizyczną przed operacją. Uczestnicy byli w nim jednak zwykle tylko przez około 4 tygodnie, a 23% operacji odbyło się wcześniej niż po 3 tygodniach. Spośród osób, które wykonały ponad 75% zaleconych ćwiczeń (152 osoby), niepełnosprawność po operacji była mniejsza niż w grupie kontrolnej, ale liczba powikłań się nie zmieniła. Jako główne przeszkody uczestnicy wskazywali inne ważne sprawy życiowe i brak motywacji.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli jesteś starszą osobą przygotowującą się do planowej operacji, to badanie pokazuje, że samo zaproponowanie domowego programu ćwiczeń nie wystarcza, by zmniejszyć ryzyko powikłań. Jednocześnie osoby, które ćwiczyły regularnie, odczuwały mniejsze ograniczenia po zabiegu – dlatego aktywność przed operacją nadal może być warta wysiłku.

Zakres ćwiczeń i ewentualne zmiany w diecie przed operacją zawsze ustal z lekarzem prowadzącym lub zespołem, który przygotowuje cię do zabiegu. Przy chorobach serca lub dużym osłabieniu ćwiczenia trzeba dobrać szczególnie ostrożnie.

Ograniczenia badania

Wielu uczestników nie wykonywało wszystkich ćwiczeń, a czas przygotowania do operacji był często krótki, co mogło osłabić efekt programu. Lepsze wyniki u osób najbardziej sumiennych trzeba traktować ostrożnie – osoby te mogły różnić się od pozostałych także pod innymi względami. Grupa kontrolna dostała broszury, a jej członkowie wiedzieli, że uczestniczą w badaniu nad ćwiczeniami, co mogło zmniejszyć różnice między grupami. Nie badano majaczenia pooperacyjnego, ważnego problemu u seniorów. Badanie prowadzono w Kanadzie w okresie pandemii COVID-19. Finansowały je kanadyjskie instytucje publiczne; kilku autorów zgłosiło granty lub honoraria od firm niezwiązane z tą pracą.

Najważniejsze w skrócie

Domowy program ćwiczeń i porad żywieniowych przed planową operacją u kruchych seniorów nie zmniejszył niepełnosprawności po zabiegu ani liczby powikłań. Osoby, które wykonały większość ćwiczeń, miały mniejsze ograniczenia po operacji, ale program wymaga dopracowania, by więcej pacjentów mogło go realizować.