Bakterie w moczu bez objawów u seniorów w domach opieki – czy antybiotyk pomaga

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Bezobjawowa bakteriuria to sytuacja, w której w posiewie moczu rosną bakterie, ale człowiek nie ma objawów zakażenia – pieczenia, bólu czy gorączki. U osób starszych mieszkających w domach opieki jest bardzo częsta: według cytowanych danych dotyczy 25–50% kobiet i 15–40% mężczyzn.

U seniorów, zwłaszcza z otępieniem, trudno odróżnić prawdziwe zakażenie od samej obecności bakterii. Dlatego w domach opieki często wykonuje się paski do moczu i posiewy, a dodatni wynik prowadzi do antybiotyku. Autorzy z Australii sprawdzili, czy takie leczenie przynosi korzyści.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny, czyli uporządkowane wyszukanie i ocena wszystkich badań na dany temat, z metaanalizą – połączeniem ich wyników w obliczeniach. Zastosowano metody zalecane przez Cochrane. Przeszukano trzy duże bazy danych i rejestry badań klinicznych.

Do analizy weszło 9 badań z losowym przydziałem, w sumie 1391 mieszkańców domów opieki z bakteriurią bez objawów. W dwóch badaniach porównywano antybiotyk z placebo, w pozostałych z brakiem leczenia. Badania prowadzono w Grecji, USA i Kanadzie.

Co wykazało

Antybiotyk częściej usuwał bakterie z moczu – szansa na „wyleczenie bakteriologiczne”, czyli ujemny posiew, była prawie dwukrotnie większa (RR 1,89). Nie przełożyło się to jednak na zdrowie pacjentów.

Nie stwierdzono różnicy w liczbie osób, u których pojawiło się objawowe zakażenie układu moczowego, ani w liczbie powikłań. Śmiertelność była podobna w obu grupach – zarówno po 6 miesiącach, jak i po kilku latach obserwacji.

Osoby leczone antybiotykiem znacznie częściej miały działania niepożądane: ryzyko było ponad pięciokrotnie większe (RR 5,62), choć dane pochodziły tylko z czterech badań. Opisywano m.in. biegunkę, wysypkę i grzybicę. Kilka badań wspominało też o bakteriach opornych na antybiotyki, ale danych było za mało, by je porównać.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli opiekujesz się starszą osobą i w jej badaniu ogólnym moczu lub posiewie moczu wykryto bakterie, a nie ma ona objawów zakażenia, sam wynik badania laboratoryjnego zwykle nie jest powodem do antybiotyku. Ten przegląd sugeruje, że w takiej sytuacji szkody z leczenia mogą przeważać nad korzyściami.

Inaczej jest, gdy pojawiają się objawy: gorączka, ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy nerek czy nagłe pogorszenie stanu. Wtedy trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem. O tym, czy leczyć, zawsze decyduje lekarz, który zna całą sytuację chorego.

Ograniczenia badania

Badań było niewiele, były małe i w większości stare. U wielu z nich ryzyko błędu oceniono jako niejasne lub wysokie, m.in. z powodu słabego opisu losowania i braku zaślepienia. Wyniki różniły się między badaniami. Stosowano różne antybiotyki, dawki i czas leczenia, a kryteria rozpoznania bakteriurii często nie były opisane. Przegląd dotyczył tylko mieszkańców domów opieki, więc nie obejmuje np. kobiet w ciąży ani osób przed zabiegami urologicznymi, u których zalecenia mogą być inne.

Najważniejsze w skrócie

U seniorów w domach opieki leczenie bakterii w moczu bez objawów oczyszczało mocz z bakterii, ale nie zmniejszało zakażeń ani zgonów, a częściej powodowało działania niepożądane. Autorzy wnioskują, że szkody mogą przewyższać korzyści, choć jakość dowodów jest ograniczona.