Żywność ultraprzetworzona a zdrowie osób po 60. roku życia – przegląd badań

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Żywność ultraprzetworzona to produkty wytwarzane przemysłowo z wielu składników i dodatków, w których niewiele zostaje z pierwotnej, naturalnej żywności. Należą do niej m.in. gotowe dania mrożone, słodkie przekąski, ciastka, wędliny, płatki śniadaniowe, słodzone jogurty czy pieczywo pakowane. Do jej rozpoznawania naukowcy używają tzw. klasyfikacji Nova, która dzieli żywność według stopnia przetworzenia.

U dorosłych w różnym wieku duże spożycie takiej żywności wiązano już z wieloma chorobami. Autorzy zauważyli jednak, że osoby starsze rzadko są badane jako osobna grupa – zwykle ich wyniki „giną” w analizach obejmujących wszystkich dorosłych. Chcieli więc sprawdzić, co wiadomo o związku żywności ultraprzetworzonej ze zdrowiem właśnie u osób w wieku 60 lat i starszych.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny, czyli uporządkowane wyszukanie wszystkich prac na dany temat według ustalonych z góry zasad. Przeszukano cztery duże bazy publikacji medycznych do czerwca 2023 roku. Z ponad 3,5 tysiąca znalezionych artykułów warunki spełniło tylko sześć badań. Autorzy pisali też do 40 badaczy z prośbą o osobne wyniki dla seniorów, ale nikt nie był w stanie ich dostarczyć.

Wszystkie włączone prace były obserwacyjne – naukowcy jedynie notowali, co ludzie jedzą i jak zmienia się ich zdrowie, nie ingerując w dietę. Cztery badania śledziły uczestników przez od 3,5 do 8 lat, a dwa opisywały stan w jednym momencie. Brało w nich udział od 652 do 2713 osób, średnio w wieku około 69 lat. Cztery badania pochodziły z Hiszpanii (z tej samej grupy uczestników), jedno z Włoch i jedno z USA. Ze względu na małą liczbę prac wyników nie połączono w jedną liczbę.

Co wykazało

W każdym z sześciu badań największe spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się z jakimś niekorzystnym skutkiem zdrowotnym. W badaniach długoterminowych były to: pojawienie się kruchości (zespołu osłabienia typowego dla starszego wieku), zaburzeń stężenia tłuszczów we krwi, otyłości brzusznej oraz szybszego niż zwykle pogarszania się pracy nerek.

Przykładowo osoby jedzące najwięcej takich produktów miały około 2,7 razy większe szanse na rozwój podwyższonego stężenia trójglicerydów i o 74% większe szanse na pogorszenie pracy nerek niż osoby jedzące ich najmniej. W jednym badaniu najwyższe spożycie wiązało się z ponad trzykrotnie większymi szansami na niezamierzoną utratę masy ciała – jednym z objawów kruchości. W badaniach przekrojowych duże spożycie wiązało się z kruchością związaną z niedożywieniem i słabszymi wynikami w teście sprawności umysłowej.

Autorzy zwracają uwagę, że w tej grupie znalazły się bardzo różne produkty. Część z nich, np. wzbogacane pieczywo i płatki zbożowe, dostarcza starszym osobom błonnika, żelaza czy kwasu foliowego. Związek z gorszym zdrowiem dotyczył głównie produktów słodzonych, słodkich wypieków i przetworzonego mięsa.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz ponad 60 lat, ten przegląd jest kolejną wskazówką, że warto opierać dietę na żywności mało przetworzonej i ograniczać słodkie wypieki, słodzone napoje i jogurty oraz wędliny. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt z fabryki szkodzi – np. pieczywo czy płatki zbożowe mogą być ważnym źródłem składników odżywczych.

U osób starszych groźne bywa także niedożywienie i utrata masy mięśniowej, dlatego zmiany w diecie najlepiej omówić z lekarzem lub dietetykiem, szczególnie przy chorobach przewlekłych, słabym apetycie albo spadku wagi.

Ograniczenia badania

Najważniejsze ograniczenie to bardzo mała liczba prac – tylko sześć – z czego cztery pochodziły z jednej hiszpańskiej grupy osób, co utrudnia przenoszenie wyników na inne kraje. Wszystkie badania były obserwacyjne, więc nie dowodzą, że to żywność ultraprzetworzona powoduje choroby. Mogą za tym stać inne cechy stylu życia, np. palenie tytoniu czy mała aktywność. Możliwa jest też odwrotna zależność: osoby osłabione mogą częściej sięgać po gotowe jedzenie, bo łatwiej je przygotować. Spożycie oceniano na podstawie kwestionariuszy i wspomnień uczestników, które nie były projektowane do mierzenia żywności ultraprzetworzonej.

Najważniejsze w skrócie

U osób po 60. roku życia duże spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się z kruchością, otyłością brzuszną, zaburzeniami lipidowymi, gorszą pracą nerek i słabszą sprawnością umysłową. Dowody opierają się jednak tylko na sześciu badaniach obserwacyjnych, a autorzy podkreślają potrzebę dalszych, lepiej zaprojektowanych prac.