Mammografia Szczecin

Mammografia – program profilaktyki, przygotowanie i przebieg badania

Na czym polega mammografia

Mammografia piersi to badanie rentgenowskie wykonywane specjalnym aparatem, który używa bardzo małych dawek promieniowania. Każdą pierś fotografuje się zwykle w dwóch ujęciach: z góry i skośnie, od strony pachy. Na obrazie widać utkanie gruczołowe, tłuszcz, a także zmiany, których nie da się wyczuć palcami, na przykład drobne zwapnienia. Właśnie dlatego mammografia jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi u kobiet po czterdziestce.

Nowsze aparaty wykonują także tomosyntezę, czyli serię zdjęć pod różnymi kątami, z których komputer składa warstwowy obraz. Ułatwia to ocenę gęstych piersi, choć nie jest dostępne wszędzie. Bez względu na rodzaj aparatu mammografia piersi trwa krótko, a cała wizyta zajmuje zwykle kilkanaście minut.

Bezpłatny program profilaktyki

W ramach Programu profilaktyki raka piersi kobiety w wieku 45–74 lata mogą wykonać badanie bezpłatnie co dwa lata, bez skierowania. Wystarczy zapisać się do pracowni, która ma umowę z NFZ, i zabrać dowód osobisty. Część kobiet dostaje pisemne zaproszenie, ale nie trzeba na nie czekać – mammografia w programie przysługuje także bez niego. Uprawnienia możesz sprawdzić w rejestracji albo na Internetowym Koncie Pacjenta.

Przesiewowa mammografia piersi w programie przeznaczona jest dla kobiet, u których wcześniej nie rozpoznano raka piersi. Te, które już chorowały, są pod opieką onkologiczną i badania kontrolne zleca im lekarz prowadzący. Pamiętaj, że regularność ma tu ogromne znaczenie: mammografia piersi powtarzana co dwa lata pozwala porównywać kolejne obrazy i wychwycić nawet niewielką zmianę. Po 74. roku życia mammografia nie jest już częścią programu, ale lekarz może ją zlecić, jeśli uzna, że jest potrzebna.

Mammobus – badanie blisko domu

Mammobus to mobilna pracownia w specjalnie przystosowanym samochodzie. Zatrzymuje się na kilka dni w mniejszych miejscowościach, przy przychodniach, urzędach czy na parkingach sklepów, a harmonogram postojów publikują organizatorzy i lokalne gminy. Mammografia piersi w mammobusie wygląda dokładnie tak samo jak w stacjonarnej pracowni i również jest bezpłatna w ramach programu. Warto śledzić komunikaty gminy, bo mammografia piersi w objeździe bywa dostępna w danej miejscowości tylko przez kilka dni w roku.

Dla mieszkanek mniejszych miejscowości województwa zachodniopomorskiego to często najwygodniejsza droga do badania – nie trzeba dojeżdżać do Szczecina ani brać wolnego. Zdjęcia ocenia radiolog, a o sposobie odbioru wyniku informuje personel przy badaniu. Jeśli mammografia wymaga uzupełnienia, kobieta dostaje informację, gdzie zgłosić się na dalsze badania.

Młodsze kobiety i USG piersi

U kobiet przed czterdziestką piersi mają zwykle dużo tkanki gruczołowej, która na zdjęciu rentgenowskim wygląda jasno i może zasłaniać zmiany. W tej grupie wiekowej podstawowym badaniem obrazowym jest więc USG piersi. Dla młodej kobiety mammografia piersi jest wskazana w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy lekarz chce dokładniej ocenić wyczuwalny guzek albo istnieje silne obciążenie rodzinne.

Obie metody się uzupełniają. Mammografia lepiej wychwytuje mikrozwapnienia, a ultrasonografia dobrze odróżnia torbiel wypełnioną płynem od litego guzka. Po menopauzie, gdy piersi stają się bardziej tłuszczowe, mammografia piersi jest czytelniejsza. Kobiety z mutacją genów zwiększających ryzyko raka piersi mają często osobny plan badań ustalony w poradni genetycznej, który może obejmować także rezonans.

Na raka piersi chorują też mężczyźni, choć rzadko. Przy guzku pod brodawką u mężczyzny lekarz zleca zwykle USG, a czasem także mammografia piersi – wtedy na skierowanie, poza programem przesiewowym. Nie lekceważ takiej zmiany tylko dlatego, że kojarzy się z kobiecą chorobą.

Kiedy w cyklu wykonać badanie

Jeśli jeszcze miesiączkujesz, najlepszy termin to pierwsza połowa cyklu, kilka dni po zakończeniu krwawienia. Piersi są wtedy mniej obrzęknięte i tkliwe, więc ucisk jest łatwiejszy do zniesienia, a obraz wyraźniejszy. Tuż przed miesiączką mammografia bywa bardziej bolesna i trudniejsza do oceny.

Po menopauzie mammografia piersi może być wykonana w dowolnym dniu. W ciąży i podczas karmienia piersią mammografia wykonywana jest tylko wtedy, gdy lekarz uzna ją za konieczną – zwykle zaczyna się od USG. Jeśli przyjmujesz hormonalną terapię zastępczą, powiedz o tym przy rejestracji, bo może ona zwiększać gęstość piersi. Dla radiologa mammografia piersi oceniana z wiedzą o takich lekach jest łatwiejsza do interpretacji.

Jak się przygotować

W dniu, w którym zaplanowana jest mammografia piersi, nie używaj dezodorantu, antyperspirantu, pudru, balsamu ani perfum w okolicy piersi i pach. Niektóre z tych kosmetyków zawierają drobiny metalu, które na zdjęciu wyglądają jak mikrozwapnienia i mogą prowadzić do niepotrzebnego wezwania na dodatkowe badania. Jeśli zapomnisz, poproś o chusteczkę i zmyj skórę przed wejściem – mammografia będzie wtedy miarodajna.

Ponieważ mammografia piersi wymaga rozebrania się tylko do pasa, najwygodniej przyjść w spódnicy lub spodniach i bluzce. Zabierz dokument tożsamości i, jeśli masz, płyty oraz opisy wcześniejszych badań piersi, także USG. Gdy poprzednia mammografia była wykonywana w innym miejscu, porównanie obrazów bardzo pomaga radiologowi. Powiedz też o implantach, operacjach piersi i przyjmowanych lekach hormonalnych.

Jak przebiega badanie

Technik ustawia pierś na płaskiej podstawce i przyciska ją od góry przezroczystą płytką. Ucisk trwa kilka sekund na każde ujęcie i dla części kobiet jest nieprzyjemny, czasem bolesny, ale szybko mija. Jest konieczny, bo rozkłada tkankę na cieńszą warstwę, dzięki czemu mammografia piersi daje ostrzejszy obraz przy mniejszej dawce promieniowania.

Jeśli ból jest silny, powiedz o tym – technik może nieco zmienić ułożenie. U kobiet z implantami wykonuje się dodatkowe ujęcia z przesuniętą protezą, więc mammografia piersi trwa wtedy trochę dłużej. Po badaniu możesz od razu się ubrać i wrócić do zwykłych zajęć. Mammografia nie zostawia na skórze żadnych śladów, a dawka promieniowania jest niewielka.

Wynik i ewentualne wezwanie

Opis zawiera zwykle ocenę w skali BI-RADS, która mówi, czy obraz jest prawidłowy, łagodny, czy wymaga dalszej diagnostyki. Wezwanie na dodatkowe zdjęcia, USG czy biopsję nie oznacza, że masz raka. Bardzo często mammografia piersi pokazuje coś, co po dokładniejszym obejrzeniu okazuje się torbielą, gruczolakowłókniakiem albo nakładaniem się tkanek.

Najważniejsze, by nie odkładać kolejnego kroku, jeśli zostaniesz o niego poproszona. Czasem kolejna mammografia piersi z dodatkowymi ujęciami celowanymi albo z powiększeniem wystarcza, by rozwiać wątpliwości. Pogłębioną diagnostykę prowadzi się w ośrodkach, które mają doświadczenie w chorobach piersi. Wynik pokaż ginekologowi lub lekarzowi rodzinnemu. Nawet gdy mammografia wyszła prawidłowo, zgłoś się do lekarza, jeśli przed kolejnym badaniem zauważysz zmianę w piersi.

Gdy coś cię niepokoi

Program przesiewowy jest dla kobiet bez objawów. Jeśli wyczuwasz guzek, widzisz wciągnięcie brodawki, wyciek z brodawki, zaczerwienienie lub pomarańczową skórkę na piersi, nie czekaj na kolejny termin w programie. Idź do ginekologa albo lekarza rodzinnego, który skieruje cię na diagnostykę. Taka diagnostyczna mammografia piersi, wykonywana na skierowanie, często łączy się od razu z USG.

Pamiętaj też o samobadaniu – raz w miesiącu obejrzyj i dotknij piersi oraz pachy, najlepiej w tym samym dniu cyklu. Samobadanie nie zastąpi tego, co pokazuje mammografia, ale pomaga szybko zauważyć zmianę. Przy wyborze pracowni w Szczecinie i okolicy zwróć uwagę na to, czy ma umowę w programie i czy wydaje obrazy na płycie, bo przy kolejnej wizycie mammografia piersi zostanie porównana z poprzednią.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.