PET i medycyna nuklearna Szczecin

PET-CT – badanie w diagnostyce nowotworów, przygotowanie i przebieg

Czym jest PET-CT

Pozytonowa tomografia emisyjna, w skrócie PET, należy do medycyny nuklearnej. Zamiast prześwietlać ciało z zewnątrz, pokazuje, gdzie gromadzi się podana do żyły substancja znakowana izotopem promieniotwórczym. Dzięki temu badanie PET odpowiada na pytanie, jak pracują tkanki, a nie tylko jak wyglądają. W praktyce aparat PET jest dziś niemal zawsze połączony z tomografem komputerowym, stąd nazwa PET-CT.

Tomografia dostarcza dokładnej mapy anatomicznej, a część PET nakłada na nią informację o aktywności metabolicznej. Lekarz widzi więc nie tylko guz czy powiększony węzeł chłonny, ale też to, czy jest on aktywny. Takie badanie bywa rozstrzygające tam, gdzie inne metody dają niejednoznaczny obraz. Badanie PET jest jednak droższe, bardziej wymagające organizacyjnie i zarezerwowane dla ściśle określonych sytuacji.

Znacznik i jak działa

Najczęściej stosowanym znacznikiem jest FDG, czyli cząsteczka podobna do glukozy, połączona z radioaktywnym izotopem fluoru. Komórki o dużym zapotrzebowaniu na energię, a do takich należy wiele komórek nowotworowych, pochłaniają jej więcej niż zdrowe tkanki. Badanie pokazuje je jako miejsca o zwiększonym wychwycie. Właśnie dlatego badanie PET wymaga starannego przygotowania – poziom cukru we krwi wpływa na to, gdzie znacznik trafi.

Izotop ma krótki czas półtrwania, więc szybko traci aktywność i jest produkowany na bieżąco, często w cyklotronie w innym mieście. Pracownia zamawia go pod konkretną godzinę, a badanie PET jest planowane z dokładnością co do minuty. Spóźnienie albo nieprzygotowanie pacjenta może oznaczać zmarnowaną dawkę i konieczność wyznaczenia nowego terminu.

Oprócz FDG stosuje się inne znaczniki dobrane do konkretnej choroby, na przykład w raku prostaty, w guzach neuroendokrynnych czy w diagnostyce niektórych chorób mózgu. Gdy badanie wykorzystuje inny znacznik, przygotowanie może się różnić, dlatego zawsze czytaj instrukcję od pracowni, która je wykonuje.

Zastosowanie w onkologii

Najwięcej badań wykonuje się u chorych na nowotwory. Badanie PET pomaga ocenić zaawansowanie choroby, czyli sprawdzić, czy zmiany są tylko w jednym miejscu, czy rozsiane. Badanie PET przydaje się też do odróżnienia aktywnej choroby od blizny po leczeniu, w ocenie odpowiedzi na chemioterapię oraz w poszukiwaniu nawrotu, gdy rosną markery nowotworowe, a inne badania nic nie pokazują.

Typowe wskazania to między innymi chłoniaki, rak płuca, rak przełyku, czerniak czy nowotwory głowy i szyi. Radioterapeuta korzysta z obrazów PET-CT, planując napromienianie. Nie każdy nowotwór dobrze widać przy użyciu FDG, dlatego badanie nie jest uniwersalnym testem na raka i nie służy do badań przesiewowych u zdrowych ludzi. O tym, czy badanie PET ma sens w twojej sytuacji, decyduje onkolog lub hematolog prowadzący leczenie.

Inne zastosowania

Poza onkologią badanie przydaje się w neurologii, na przykład przy szukaniu ogniska padaczkowego przed operacją albo w diagnostyce różnicowej otępienia. Kardiolodzy wykorzystują ją do oceny żywotności mięśnia sercowego po zawale. Czasem badanie PET pomaga znaleźć źródło gorączki o nieznanej przyczynie albo ocenić rozległość zapalenia naczyń.

Te wskazania są rzadsze i zwykle wynikają z decyzji zespołu specjalistów w szpitalu. Jeśli lekarz proponuje ci takie badanie PET, zapytaj, czego dokładnie szuka i jak wynik wpłynie na dalsze postępowanie. Wiedząc, czemu ma służyć badanie, łatwiej zrozumieć sens całego przygotowania.

Przygotowanie – dieta, cukier i wysiłek

Gdy badanie PET wykorzystuje FDG, trzeba zwykle być na czczo przez kilka godzin, najczęściej sześć, przy czym niegazowaną wodę bez dodatków można pić. Dzień wcześniej pracownie zalecają często dietę ubogą w węglowodany: bez słodyczy, białego pieczywa, makaronu, ziemniaków i słodkich napojów, za to z mięsem, rybami, jajami i warzywami. Celem jest niski poziom insuliny, dzięki któremu badanie pokaże przede wszystkim tkanki chorobowo aktywne, a nie mięśnie.

Przez dobę przed wizytą unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, siłowni i ciężkiej pracy, bo zmęczone mięśnie także wychwytują znacznik. W dniu, w którym zaplanowane jest badanie PET, nie żuj gumy i nie ssij cukierków, nawet bezcukrowych. Leki przyjmowane na stałe zwykle można zażyć z wodą, ale potwierdź to w pracowni. Jeżeli badanie PET jest zaplanowane na popołudnie, instrukcja dotycząca posiłków będzie inna niż przy terminie porannym.

Cukrzyca i inne szczególne sytuacje

Osoby z cukrzycą wymagają indywidualnego przygotowania, bo wysoki poziom glukozy obniża jakość obrazu, a insulina kieruje znacznik do mięśni. Przed podaniem znacznika mierzy się cukier z palca i jeśli jest wyraźnie za wysoki, badanie może zostać przełożone. Zgłoś cukrzycę już przy rejestracji i zapytaj, jak postępować z lekami i insuliną w dniu badania – nie zmieniaj ich na własną rękę.

Powiedz również o ciąży, karmieniu piersią, klaustrofobii i trudnościach z leżeniem na plecach. Kobiety karmiące dostają zwykle zalecenie, by na pewien czas odciągać i wylewać pokarm. Jeśli badanie PET ma obejmować także tomografię z kontrastem, pracownia poprosi o wynik kreatyniny. W ciąży badanie wykonuje się tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Jak przebiega wizyta

Całe badanie PET zajmuje zazwyczaj dwie do trzech godzin. Na początku pielęgniarka zakłada wenflon, mierzy cukier, a lekarz lub technik sprawdza dokumenty i przygotowanie. Po podaniu znacznika czekasz w osobnym, cichym pomieszczeniu, zwykle około godziny. W tym czasie leżysz lub siedzisz spokojnie, nie czytasz i nie korzystasz z telefonu, bo nawet ruchy mięśni wpływają na rozkład znacznika.

Przed samym skanowaniem oddajesz mocz, a potem kładziesz się na stole aparatu. Skanowanie trwa zwykle od kilkunastu do około trzydziestu minut, zależnie od zakresu. Pierścień tomografu jest krótszy niż tunel rezonansu, więc leżenie jest łatwiejsze do zniesienia. Nie czujesz niczego poza koniecznością leżenia bez ruchu, a samo podanie znacznika nie wywołuje typowo żadnych odczuć. Jeśli lekarz zaplanował dodatkowe ujęcia, badanie PET może się wydłużyć o kilkanaście minut.

Po badaniu

Gdy badanie się skończy, możesz od razu jeść i pić normalnie. Pij dużo wody i często oddawaj mocz, bo w ten sposób znacznik szybciej opuszcza organizm. Przez kilka godzin po badaniu unikaj bliskiego kontaktu z małymi dziećmi i kobietami w ciąży – dokładne zalecenia dostaniesz w pracowni. Choć badanie PET wiąże się z napromienieniem, dawka szybko maleje, a ryzyko jest niewielkie w porównaniu z korzyścią z dokładnej diagnozy.

Jeśli przyjechałeś z daleka, pamiętaj, że badanie PET razem z oczekiwaniem zajmuje sporą część dnia, a głód potrafi zmęczyć – zaplanuj powrót bez pośpiechu. Do domu możesz wrócić samodzielnie. Na wizytę zabierz coś do jedzenia na później i ciepłe ubranie, bo w pracowni bywa chłodno.

Skierowanie, NFZ i wynik

Na NFZ badanie wykonuje się na podstawie skierowania od lekarza specjalisty, najczęściej onkologa lub hematologa, w określonych wskazaniach klinicznych. Prywatnie również potrzebne jest skierowanie, bo badanie PET należy do procedur z użyciem promieniowania jonizującego. W razie wątpliwości co do zasad zapytaj w rejestracji pracowni medycyny nuklearnej lub sprawdź na pacjent.gov.pl. Pacjenci ze Szczecina mają dostęp do takiej pracowni na miejscu, ale terminy zależą od dostępności znacznika i wskazań.

Zabierz skierowanie, dokument tożsamości, wyniki wcześniejszych badań obrazowych na płytach oraz dokumentację leczenia, bo opis jest dokładniejszy, gdy lekarz zna historię choroby. Obrazy, które daje badanie, ocenia specjalista medycyny nuklearnej razem z radiologiem, a opis jest gotowy zwykle po kilku dniach. Z wynikiem wróć do lekarza prowadzącego, który wyjaśni, co badanie PET zmienia w planie leczenia.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.