Tomografia komputerowa Szczecin

Tomografia komputerowa – kiedy się ją wykonuje i jak przygotować się do badania

Czym jest badanie TK

Tomografia, oznaczana skrótem TK albo CT, to badanie, w którym lampa rentgenowska obraca się wokół pacjenta i prześwietla ciało pod wieloma kątami. Komputer zamienia te pomiary na cienkie przekroje, a z nich można zbudować także obrazy trójwymiarowe. W przeciwieństwie do klasycznego zdjęcia rentgenowskiego narządy nie nakładają się na siebie, więc lekarz widzi je warstwa po warstwie. Dzięki temu tomografia komputerowa pokazuje drobne zmiany w płucach, kościach czy narządach jamy brzusznej, których zwykłe prześwietlenie by nie uchwyciło.

Aparat ma kształt dużego pierścienia, przez który przesuwa się stół. Otwór jest krótki i szeroki, więc osoby z lękiem przed zamkniętymi pomieszczeniami znoszą go zwykle znacznie lepiej niż tunel rezonansu. Samo skanowanie trwa często kilka do kilkunastu sekund, a cała wizyta w pracowni rzadko przekracza kwadrans. Ta szybkość sprawia, że tomografia jest podstawowym badaniem obrazowym w szpitalnych oddziałach ratunkowych.

Kiedy lekarz kieruje na tomografię

Wskazań jest bardzo dużo, a tomografia komputerowa należy do najczęściej zlecanych badań w szpitalach. Tomografia klatki piersiowej służy do oceny guzków płuc, zatorowości płucnej, rozstrzeni oskrzeli i zmian śródmiąższowych. Przy bólach brzucha tomografia komputerowa pozwala znaleźć kamicę nerkową, ropień, zapalenie uchyłków czy niedrożność. W onkologii tomografia jest jednym z podstawowych narzędzi do oceny zaawansowania nowotworu i kontroli leczenia.

Tomografia komputerowa dobrze sprawdza się także przy skomplikowanych złamaniach, zwłaszcza w obrębie miednicy, kręgosłupa i stawów, gdy chirurg planuje operację. Laryngolog zleca je przy przewlekłym zapaleniu zatok przed zabiegiem, a stomatolog lub chirurg szczękowy korzysta z odmiany zwanej tomografią stożkową. Osobną grupę stanowią badania naczyń, czyli angio-TK, w których tomografia uwidacznia tętnice po podaniu kontrastu. Dla kardiologa przydatna bywa ocena tętnic wieńcowych bez cewnikowania.

Promieniowanie – ile go jest i kiedy uważać

Tomografia komputerowa wiąże się z większą dawką promieniowania niż pojedyncze zdjęcie RTG. Dawka, jaką daje tomografia, zależy od badanej okolicy i liczby faz badania, a nowoczesne aparaty potrafią ją wyraźnie ograniczyć. Ryzyko pojedynczego badania wykonanego z dobrego powodu jest małe, natomiast korzyść z szybkiego rozpoznania bywa ogromna. Dlatego tomografia komputerowa nie powinna być wykonywana „na wszelki wypadek”, ale też nie warto się jej bać, gdy lekarz uzasadnił potrzebę.

U dzieci tomografia jest zlecana szczególnie ostrożnie, bo ich tkanki są bardziej wrażliwe, podobnie jak u kobiet w ciąży. Jeśli jesteś w ciąży albo nie możesz tego wykluczyć, powiedz o tym lekarzowi kierującemu i technikowi jeszcze przed wejściem do pracowni. W wielu sytuacjach można wtedy wybrać USG albo rezonans. Gdy jednak tomografia komputerowa jest konieczna, na przykład po ciężkim wypadku, lekarze ją wykonują, a dawkę starają się utrzymać jak najniższą.

Kontrast jodowy i wynik kreatyniny

Czasem tomografia wymaga podania do żyły środka kontrastowego zawierającego jod. Kontrast sprawia, że naczynia i dobrze ukrwione tkanki stają się wyraźniejsze, więc tomografia lepiej odróżnia na przykład torbiel od guza. Podaje się go przez wenflon za pomocą automatycznej pompy. W tym momencie wiele osób czuje falę ciepła rozchodzącą się po ciele, czasem wrażenie, jakby się oddało mocz – to mija po chwili i jest zupełnie typowe.

Ponieważ jodowy kontrast wydalają nerki, pracownia wymaga aktualnego wyniku kreatyniny, z którego wylicza się eGFR. Przy osłabionej pracy nerek lekarz może zmienić rodzaj badania albo zalecić odpowiednie nawodnienie. Uprzedź także o wcześniejszej reakcji na kontrast, alergiach, astmie, nadczynności tarczycy, szpiczaku i lekach przeciwcukrzycowych, które przyjmujesz. Te informacje decydują o tym, czy tomografia komputerowa z kontrastem jest bezpieczna i jak się do niej przygotować.

Gdy tomografia była wykonana z kontrastem, po badaniu pij więcej wody niż zwykle, o ile lekarz nie zalecił ci ograniczania płynów. Jeżeli w kolejnych godzinach pojawi się pokrzywka, obrzęk warg lub duszność, dzwoń pod 112. Takie późne reakcje są rzadkie, ale warto wiedzieć, jak wtedy postąpić.

Jak przebiega badanie krok po kroku

W pracowni technik sprawdza dane ze skierowania, pyta o ciążę i alergie, a przy badaniu z kontrastem zakłada wenflon. Kładziesz się na plecach, najczęściej z rękami uniesionymi za głowę, jeśli tomografia komputerowa obejmuje klatkę piersiową lub brzuch. Przy głowie ręce zostają wzdłuż ciała. Metalowe przedmioty z badanej okolicy trzeba zdjąć, bo tomografia pokazuje je jako jasne smugi zasłaniające tkanki.

Technik wychodzi do sterowni, ale cały czas cię widzi i mówi przez głośnik. Automatyczny głos poprosi o wstrzymanie oddechu na kilka sekund – postaraj się wtedy nie ruszać, bo każde poruszenie rozmywa obraz. Stół przesuwa się przez pierścień raz albo kilka razy, gdy tomografia komputerowa jest wielofazowa. Po badaniu z kontrastem zwykle zostajesz jeszcze chwilę w poczekalni, żeby personel upewnił się, że czujesz się dobrze.

Przygotowanie i co zabrać

Gdy tomografia ma być wykonana bez kontrastu, przygotowanie bywa minimalne. Przy kontraście pracownie proszą zwykle, by przyjść na czczo przez kilka godzin, ale pić wodę można. Gdy tomografia komputerowa dotyczy jamy brzusznej, czasem trzeba wcześniej wypić płyn kontrastowy, który uwidacznia jelita. Leków przyjmowanych na stałe nie odstawiaj samodzielnie – zapytaj w rejestracji, czy któryś z nich wymaga zmiany.

Zabierz skierowanie, dowód osobisty, wynik kreatyniny i wcześniejsze badania obrazowe z opisami. Jeśli wcześniej wykonywano ci podobną tomografię, płyta z tamtym badaniem pozwoli radiologowi porównać obrazy. Ubierz się w rzeczy bez metalowych elementów albo przygotuj się na przebranie w koszulę szpitalną. Biżuterię, kolczyki i aparat słuchowy najlepiej zdjąć przed wejściem.

Tomografia czy rezonans – czym się różnią

Te dwa badania często się myli, choć działają zupełnie inaczej. Tomografia korzysta z promieniowania rentgenowskiego, a rezonans z pola magnetycznego. Tomografia komputerowa jest bardzo szybka i świetnie pokazuje kości, płuca, krwawienia i ostre stany w jamie brzusznej. Rezonans lepiej widzi tkanki miękkie: mózg, rdzeń, więzadła, chrząstki i narządy miednicy, ale trwa dłużej i wymaga leżenia bez ruchu nawet przez kilkadziesiąt minut.

W praktyce tomografia bywa wybierana tam, gdzie liczy się czas albo rezonans jest przeciwwskazany, na przykład przy niektórych rozrusznikach serca. Odwrotnie bywa przy młodych osobach i chorobach wymagających częstych kontroli – wtedy rezonans pozwala uniknąć wielokrotnego naświetlania. Nie wybieraj badania sam na podstawie tego, które wydaje się „dokładniejsze”. Każda metoda odpowiada na inne pytania, a o tym, czy w twoim przypadku lepsza będzie tomografia komputerowa, decyduje lekarz.

Kiedy badanie robi się pilnie

W stanach nagłych nikt nie czeka na termin w poradni. Nagły, bardzo silny ból głowy, opadnięcie kącika ust, niedowład ręki lub nogi, zaburzenia mowy – to objawy, przy których trzeba od razu dzwonić pod 112. W szpitalu tomografia głowy jest wtedy wykonywana w pierwszej kolejności, bo pozwala odróżnić krwawienie od zawału mózgu i dobrać leczenie. W udarze liczy się każda minuta.

Na SOR trafia się również po poważnych urazach, przy nagłym bólu brzucha z gorączką i wymiotami, przy nagłej duszności czy krwiopluciu. Na oddziale ratunkowym tomografia komputerowa jest dostępna przez całą dobę, także w Szczecinie, i nie wymaga skierowania – zleca ją lekarz, który cię bada. Nie odkładaj więc pomocy w oczekiwaniu na planowe badanie, gdy objawy są gwałtowne.

Skierowanie, NFZ i wynik

Planowa tomografia na NFZ wymaga skierowania, zwykle od lekarza specjalisty. Badanie wykorzystuje promieniowanie jonizujące, dlatego skierowanie od lekarza jest potrzebne także w pracowni prywatnej. Jeśli nie wiesz, kto może je wystawić, zapytaj w rejestracji lub sprawdź na pacjent.gov.pl. Terminy w różnych pracowniach potrafią się wyraźnie różnić, więc warto zadzwonić w kilka miejsc.

Gdy tomografia komputerowa jest już wykonana, opis przygotowuje radiolog, zwykle w ciągu kilku dni roboczych, a obrazy dostajesz na płycie lub w formie dostępu przez internet. Przy wyborze pracowni zwróć uwagę na to, czy wydaje kompletne dane obrazowe, a nie tylko pojedyncze zdjęcia. Z wynikiem wróć do lekarza kierującego. Jeśli tomografia była częścią leczenia onkologicznego, kolejne badania kontrolne najlepiej wykonywać w tym samym miejscu, co ułatwia porównanie obrazów.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.