Szczepienia i medycyna podróży Szczecin

Medycyna podróży – konsultacja przed wyjazdem, szczepienia i co robić po powrocie

Po co konsultacja przed wyjazdem

Wyjazd do Azji, Afryki czy Ameryki Południowej to nie tylko bilety i noclegi. W wielu krajach występują choroby, z którymi w Polsce stykamy się rzadko albo wcale: żółta gorączka, malaria, dur brzuszny, wścieklizna czy denga. Medycyna podróży zajmuje się przygotowaniem do takich wyjazdów i opieką nad osobami, które po powrocie źle się czują. Lekarz ocenia ryzyko w konkretnym miejscu i w konkretnych warunkach podróży, a potem pomaga je zmniejszyć.

Nie każdy wyjazd wymaga takiej wizyty i rzetelny lekarz medycyny podróży sam to przyzna. Przy podróży w obrębie Europy zwykle wystarczy aktualne szczepienie przeciw tężcowi i rozsądek, choć przy wędrówkach po lasach warto pomyśleć o ochronie przed kleszczami. Gdy jednak wybierasz się w tropiki, na trekking w góry wysokie, na długi pobyt, wolontariat czy podróżujesz z małym dzieckiem, w ciąży albo z chorobą przewlekłą, rozmowa z lekarzem przed wyjazdem jest bardzo dobrym pomysłem. Najlepiej, gdy lekarz zobaczy cię z kilkutygodniowym wyprzedzeniem.

Jak wygląda wizyta

Podstawą jest szczegółowy plan podróży. Lekarz medycyny podróży zapyta o kraje i regiony, porę roku, czas pobytu, rodzaj zakwaterowania i to, czy planujesz pobyt na wsi, w dżungli, nad wodą czy wyłącznie w hotelach w dużych miastach. Dla oceny ryzyka lekarz bierze pod uwagę też cel wyjazdu – inne ryzyko ma turysta w kurorcie, a inne osoba pracująca w szpitalu albo przy zwierzętach. Na tej podstawie lekarz ustala, które szczepienia i środki ostrożności mają sens właśnie w twoim przypadku.

Zabierz książeczkę szczepień lub inny dokument z historią szczepień, także tych z dzieciństwa, oraz listę leków przyjmowanych na stałe. Jeśli chorujesz przewlekle, przynieś najnowsze wyniki i wypisy, bo lekarz medycyny podróży musi wiedzieć, jak choroba może zachować się w podróży. Na tej wizycie lekarz może od razu podać część szczepionek albo przygotować harmonogram kolejnych dawek. Dobry lekarz medycyny podróży odpowie na każde pytanie, więc pytaj o wszystko, co cię niepokoi, od jedzenia ulicznego po kąpiele w słodkiej wodzie – po to jest ta rozmowa.

Szczepienia – wymagane i zalecane

Część szczepień jest wymagana przy wjeździe do niektórych krajów, inne są tylko zalecane, ale często ważniejsze dla twojego zdrowia. Tę różnicę lekarz wyjaśnia na początku, bo wymogi graniczne i realne zagrożenia to dwie osobne sprawy. Do najczęściej rozważanych należą szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, durowi brzusznemu, wściekliźnie, kleszczowemu i japońskiemu zapaleniu mózgu, meningokokom i cholerze, a także przypominające dawki przeciw tężcowi, błonicy i polio. Lekarz sprawdzi, które z nich już masz, a których brakuje.

Szczepienie przeciw żółtej gorączce wykonuje się wyłącznie w punktach, które mają do tego uprawnienia. Potwierdza je wpis w międzynarodowym świadectwie szczepienia, nazywanym potocznie żółtą książeczką. Aktualne wymogi danego kraju zna lekarz medycyny podróży, a ogólnie wiadomo, że niektóre państwa żądają świadectwa przy wjeździe, zwłaszcza od osób przylatujących z rejonów, gdzie choroba występuje. Ponieważ to szczepionka żywa, ma swoje przeciwwskazania, na przykład przy obniżonej odporności, dlatego lekarz kwalifikuje do niej szczególnie uważnie. W Szczecinie takie uprawnione punkty również działają – sprawdź aktualną listę przed zapisaniem się.

Czas ma znaczenie

Wiele szczepień potrzebuje czasu, żeby zadziałać, a niektóre podaje się w kilku dawkach w odstępach. Dlatego najlepiej zgłosić się z wyprzedzeniem kilku tygodni, a przy dłuższej, skomplikowanej podróży nawet wcześniej. Im więcej czasu ma lekarz medycyny podróży, tym spokojniej rozplanuje dawki. Gdy termin jest bliski, lekarz nadal może pomóc – istnieją przyspieszone schematy niektórych szczepień, a część ochrony da się zapewnić nawet tuż przed wylotem.

Pamiętaj, że szczepionki zalecane przed podróżą zwykle nie są refundowane i trzeba za nie zapłacić, podobnie jak za samą konsultację, która najczęściej odbywa się prywatnie. Część szczepień, na przykład przeciw tężcowi, może być dostępna w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, więc zapytaj o to lekarza rodzinnego. Kiedy planujesz kilka wyjazdów w kolejnych latach, lekarz doradzi, które szczepienia dają ochronę na dłużej, żeby nie powtarzać ich bez potrzeby.

Malaria – co warto wiedzieć

Malaria to choroba, o której lekarz medycyny podróży rozmawia z niemal każdym podróżnym w tropiki. Przenoszą ją komary, a wciąż występuje w wielu krajach tropikalnych, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej. Nie ma na nią szczepionki dla podróżnych w takim sensie, jak przeciw innym chorobom, dlatego ochrona opiera się na dwóch filarach: unikaniu ukąszeń i, w części regionów, profilaktycznym przyjmowaniu leków. O tym, czy tabletki są potrzebne i które wybrać, decyduje lekarz na podstawie miejsca, pory roku i twojego stanu zdrowia. Leki te są na receptę i mają swoje przeciwwskazania.

Ochrona przed komarami to repelenty na odsłoniętą skórę, odzież z długimi rękawami wieczorem i nocą, moskitiera nad łóżkiem i klimatyzowane lub osiatkowane pomieszczenia. Na wizycie lekarz medycyny podróży wyjaśni, jak stosować preparaty odstraszające razem z kremem z filtrem i co z nich nadaje się dla dzieci. Pamiętaj, że profilaktyka lekowa nie daje stuprocentowej pewności, więc ochrona przed ukąszeniami jest potrzebna zawsze.

Apteczka i zdrowie w drodze

Podczas konsultacji lekarz pomoże też skompletować apteczkę dopasowaną do wyjazdu. Zwykle trafiają do niej środki na biegunkę i doustne nawodnienie, leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, coś na chorobę lokomocyjną, środek odkażający, plastry, opatrunki, repelent i krem z wysokim filtrem. Jak radzi niejeden lekarz medycyny podróży, leki przyjmowane na stałe zabierz w bagażu podręcznym, w oryginalnych opakowaniach i z zapasem na wypadek opóźnień.

Wiele kłopotów w podróży wynika z jedzenia i picia, o czym lekarz przypomina chyba na każdej konsultacji. Pij wodę butelkowaną lub przegotowaną, uważaj na lód, surowe owoce morza i nieumyte owoce. Przy długim locie wstawaj co jakiś czas i pij wodę – osoby z czynnikami ryzyka zakrzepicy powinny zapytać, czy potrzebują dodatkowej ochrony, i tu znowu przyda się lekarz. Przed wyjazdem w góry wysokie warto omówić objawy choroby wysokościowej i zasady stopniowej aklimatyzacji. Unikaj też kontaktu z bezpańskimi zwierzętami – każde ugryzienie czy zadrapanie w kraju, gdzie występuje wścieklizna, wymaga pilnej oceny lekarskiej na miejscu.

Dzieci, ciąża i choroby przewlekłe

Dzieci łatwiej się odwadniają, a gorączka u nich szybciej staje się groźna. Przy planowaniu rodzinnego wyjazdu lekarz medycyny podróży sprawdzi kalendarz szczepień dziecka, czasem przyspieszy niektóre dawki i doradzi, jakie preparaty przeciw komarom są dla malucha odpowiednie. Z bardzo małymi dziećmi lepiej unikać regionów z wysokim ryzykiem malarii, i często właśnie lekarz pomaga rodzicom zmienić plan na bezpieczniejszy.

W ciąży część szczepionek, zwłaszcza żywych, jest przeciwwskazana, a niektóre choroby tropikalne mogą przebiegać ciężej i zagrażać dziecku. Decyzję o podróży warto podjąć razem z ginekologiem prowadzącym, a dalsze szczegóły dopracowuje lekarz medycyny podróży. Osoby z cukrzycą, chorobami serca, obniżoną odpornością czy po przeszczepach potrzebują planu na wypadek pogorszenia stanu zdrowia za granicą – razem z lekarzem prowadzącym ustal, co robić i jak dostosować leczenie przy zmianie stref czasowych.

Ubezpieczenie i opieka za granicą

W krajach Unii Europejskiej i kilku innych państwach europejskich przydaje się Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, którą wydaje NFZ. Na konsultacji lekarz często o niej przypomina. Uprawnia ona do leczenia na zasadach obowiązujących w danym kraju, ale nie pokrywa wszystkich kosztów ani transportu medycznego do Polski. Poza Europą karta nie działa, dlatego przy dalekich podróżach potrzebne jest prywatne ubezpieczenie turystyczne z dobrym zakresem kosztów leczenia.

Sama konsultacja nie jest leczeniem, a lekarz nie wystawi ubezpieczenia ani nie zagwarantuje, że nic się nie wydarzy. Może jednak podpowiedzieć, jakie choroby przewlekłe zgłosić ubezpieczycielowi i jakie dokumenty medyczne zabrać, najlepiej także w języku angielskim. Zapisz numery alarmowe w kraju, do którego jedziesz, oraz numer infolinii ubezpieczyciela. Przy dłuższym pobycie lekarz medycyny podróży może też podpowiedzieć, jak szukać sprawdzonej opieki medycznej na miejscu.

Po powrocie – gorączka to sygnał alarmowy

Większość podróży kończy się bez problemów zdrowotnych, ale niektóre choroby ujawniają się dopiero po powrocie i wtedy znów potrzebny bywa lekarz. Malaria może dać objawy po kilku tygodniach, a nawet później. Dlatego każda gorączka po pobycie w kraju, gdzie występuje malaria, wymaga pilnej wizyty u lekarza tego samego dnia – nie czekaj, aż minie. Koniecznie powiedz, gdzie byłeś i kiedy wróciłeś, bo od tego zależy, czy lekarz medycyny podróży od razu zleci badanie krwi w kierunku malarii.

Jeśli gorączce towarzyszą dreszcze, splątanie, silne osłabienie, duszność, żółtaczka, krwawienia albo wysypka, jedź na SOR lub dzwoń pod 112. Przy przewlekłej biegunce, wysypce czy zmianach skórnych, które pojawiły się po powrocie, umów się do lekarza rodzinnego albo do poradni chorób zakaźnych. Tam lekarz lub specjalista chorób zakaźnych zdecyduje o dalszych badaniach. Dobrze też zachować zalecenia z konsultacji przed wyjazdem – ułatwią lekarzowi ocenę, przed czym byłeś chroniony.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.