Obniżony nastrój, depresja – do kogo w Szczecinie?

Obniżony nastrój i depresja – objawy, przyczyny i leczenie

Jeśli jest ci teraz bardzo ciężko

Jeżeli myślisz o odebraniu sobie życia albo boisz się, że możesz zrobić sobie krzywdę, nie czekaj na wizytę. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo jedź na najbliższy SOR. Możesz też zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123 – telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, a dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111. Powiedz też komuś bliskiemu, co się z tobą dzieje, i nie zostawaj z tym sam.

Myśli samobójcze są objawem choroby, a nie słabości czy złej woli. Każdy lekarz depresję z takimi myślami traktuje jako stan wymagający pilnej pomocy i nikt nie będzie cię oceniał. Pomoc jest dostępna, a kryzys – nawet bardzo trudny – może minąć.

Czym jest depresja, a czym gorszy nastrój

Każdy z nas miewa gorsze dni, smutek po stracie czy zniechęcenie po porażce. To naturalne reakcje, które zwykle mijają, gdy sytuacja się zmienia. Depresja to coś więcej – choroba, w której obniżony nastrój, utrata radości i energii utrzymują się przez większość dnia, prawie codziennie, przez co najmniej dwa tygodnie. Zmienia sposób myślenia, odczuwania i funkcjonowania, a także wpływa na ciało. Od zwykłego smutku depresję odróżnia właśnie czas trwania, nasilenie i wpływ na codzienne życie.

Kiedy lekarz depresję rozpoznaje, nie chodzi o ocenę charakteru, tylko o nazwanie choroby, którą da się leczyć. Depresja jest bardzo częsta i może dotknąć każdego, niezależnie od wieku, zawodu i sytuacji życiowej. Zdarza się, że lekarz depresję dostrzega dopiero po czasie, bo chory mówi głównie o zmęczeniu, bólach czy bezsenności.

Objawy depresji

Do głównych objawów należą obniżony nastrój, utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności oraz spadek energii i szybkie męczenie się. Często pojawiają się też kłopoty ze snem – bezsenność albo nadmierna senność – zmiana apetytu i masy ciała, trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji. Na wizycie lekarz depresję ocenia między innymi na podstawie tego, ile z tych objawów występuje i jak długo trwają.

Wiele osób z depresją ma poczucie winy, bezwartościowości i beznadziei, czuje niepokój albo spowolnienie. Pojawiają się myśli o śmierci, a czasem myśli samobójcze. Depresji nie wolno mylić z „lenistwem” czy „złym humorem” – to błąd, który często popełnia otoczenie chorego.

Depresja może dawać również objawy z ciała: bóle głowy, pleców, brzucha, kołatanie serca, spadek libido. U mężczyzn częściej objawia się drażliwością, złością, nadużywaniem alkoholu lub ucieczką w pracę. Dlatego lekarz depresję czasem rozpoznaje dopiero wtedy, gdy wykluczy inne przyczyny dolegliwości fizycznych.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Depresja rzadko ma jedną przyczynę. Na jej powstanie wpływają geny, zmiany w działaniu mózgu, trudne doświadczenia z dzieciństwa, przewlekły stres, samotność, utrata pracy lub bliskiej osoby. Nierzadko lekarz depresję wiąże z kilkoma czynnikami naraz, które nałożyły się na siebie w trudnym okresie.

Ryzyko zwiększają też choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, choroby serca, nowotwory czy przewlekły ból, a także zaburzenia hormonalne, w tym choroby tarczycy. Przy pierwszym epizodzie lekarz depresję rozpozna dopiero po sprawdzeniu, czy objawów nie wywołuje inna choroba lub przyjmowany lek. Alkohol i inne substancje mogą zarówno wywoływać, jak i pogłębiać depresję.

Czasem depresja pojawia się bez wyraźnego powodu, „znikąd”, u osoby, która wydaje się mieć wszystko poukładane. Brak oczywistej przyczyny nie oznacza jednak, że choroba jest mniej prawdziwa.

Do jakiego specjalisty z depresją

Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny w POZ, któremu możesz powiedzieć, jak się czujesz. W lżejszych postaciach lekarz depresję może leczyć sam albo pokierować cię dalej. Nie musisz mieć gotowej diagnozy – wystarczy opisać objawy.

Specjalistą od diagnozy i leczenia depresji jest lekarz psychiatra, do którego na NFZ możesz zgłosić się bez skierowania. W poradni psychiatrycznej lekarz depresję diagnozuje, ocenia jej nasilenie i ryzyko oraz decyduje o leczeniu farmakologicznym. Lekarz psychiatra nie „zamyka w szpitalu” za samo przyjście – większość osób z depresją leczy się w domu, chodząc na wizyty.

Bardzo ważną częścią leczenia jest psychoterapia. Prowadzi ją psychoterapeuta – osoba z wieloletnim szkoleniem w konkretnym nurcie terapii. W wielu przypadkach lekarz depresję leczy razem z psychoterapeutą, bo połączenie obu metod daje najlepsze efekty. Wsparciem, poradą i diagnozą psychologiczną zajmuje się psycholog.

Jak wygląda diagnostyka

Diagnoza opiera się przede wszystkim na rozmowie. Podczas wizyty rozmawia się o nastroju, śnie, apetycie, energii, myślach o przyszłości i codziennym funkcjonowaniu. Czasem stosuje się krótkie kwestionariusze, które pomagają ocenić nasilenie objawów.

Przydatne bywają też podstawowe badania krwi, na przykład ocena tarczycy, morfologia czy niedobory, które mogą dawać podobne objawy. Ważne, by lekarz depresję odróżnił od choroby dwubiegunowej, dlatego zapyta o epizody podwyższonego nastroju w przeszłości.

Szczerze odpowiadając na pytania, ułatwiasz to, jak lekarz depresję oceni i jakie leczenie zaproponuje. Możesz przyjść z bliską osobą, jeśli czujesz się z nią pewniej. Wszystko, co powiesz, jest objęte tajemnicą lekarską.

Metody leczenia

W lżejszych postaciach podstawą bywa psychoterapia i wsparcie, a w umiarkowanych i ciężkich – leczenie farmakologiczne, często połączone z terapią. Dobierając leki przeciwdepresyjne, lekarz depresję ocenia całościowo, biorąc pod uwagę objawy, inne choroby i wcześniejsze doświadczenia. Nie uzależniają w taki sposób jak leki nasenne, ale zaczynają działać stopniowo – zwykle po kilku tygodniach.

Dlatego leczenie trwa zwykle wiele miesięcy, także po poprawie, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu. Nie odstawiaj leków samodzielnie i nagle – o zmianach zawsze rozmawiaj z lekarzem. Jeśli pojawiają się działania niepożądane albo czujesz się gorzej, powiedz o tym, bo leczenie można zmienić.

W niektórych sytuacjach stosuje się też inne metody, na przykład leczenie szpitalne, gdy istnieje duże ryzyko samobójstwa lub chory nie jest w stanie funkcjonować. Nawet gdy pierwsza próba leczenia nie pomaga, dobry lekarz depresję uzna za oporną na leczenie dopiero po kolejnych próbach – opcji jest wiele.

Co możesz zrobić sam i jak wspierać bliskich

Samopomoc nie zastąpi leczenia, ale może je wspierać. Staraj się utrzymywać stały rytm dnia, regularny sen i posiłki. Ruch, nawet krótki spacer, często poprawia samopoczucie. Ogranicz alkohol, bo pogłębia depresję. Wyznaczaj sobie małe, realne cele i doceniaj ich wykonanie. Wielu pacjentom ulgę przynosi chwila, gdy lekarz depresję nazywa chorobą, a nie ich własną winą.

Jeśli wspierasz bliską osobę, słuchaj bez oceniania i bez rad typu „weź się w garść”. Zachęcaj do wizyty i zaproponuj pomoc w jej umówieniu. Gdy lekarz depresję już rozpoznał, pomóż w regularnym przyjmowaniu leków i chodzeniu na wizyty. Nie bój się pytać wprost o myśli samobójcze – takie pytanie nie zwiększa ryzyka, a może otworzyć rozmowę.

Dbaj też o siebie. Wspieranie osoby z depresją bywa wyczerpujące, a ty również masz prawo do pomocy i odpoczynku. Jeśli od dawna wspierasz chorą osobę i czujesz się wyczerpany, porozmawiaj o tym z psychologiem.

Dzieci i młodzież, ciąża i seniorzy

U dzieci i nastolatków depresja często objawia się drażliwością, wycofaniem, spadkiem wyników w nauce, bólami brzucha czy głowy. U nastolatka lekarz depresję rozpoznaje nieraz dopiero wtedy, gdy rodzice zauważą, że dziecko przestało spotykać się z przyjaciółmi. Młodzi ludzie mogą dzwonić pod 116 111.

W ciąży i po porodzie depresja jest częstsza, niż się wydaje. Krótkotrwały spadek nastroju w pierwszych dniach po porodzie jest częsty i zwykle mija, ale gdy objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie lub są silne, potrzebna jest pomoc. Kobiecie w ciąży lub po porodzie lekarz depresję leczy z uwzględnieniem bezpieczeństwa dziecka, dlatego nie trzeba z leczenia rezygnować.

U seniorów depresja bywa mylona z naturalnym starzeniem się albo z otępieniem. Objawia się często skargami na ciało, zmęczeniem i wycofaniem. U osoby starszej lekarz depresję powinien leczyć równie starannie, bo dobrze dobrane leczenie może wyraźnie poprawić jakość życia.

NFZ, prywatnie i najczęstsze mity

Do psychiatry na NFZ nie potrzebujesz skierowania – możesz sam zapisać się do poradni zdrowia psychicznego. Zasady dostępu do psychologa i psychoterapii na NFZ sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie działają poradnie zdrowia psychicznego przyjmujące na NFZ, a także gabinety prywatne, w których termin bywa krótszy. Prywatnie konsultacja jest zwykle szybsza, ale wizyty są płatne.

Mitem jest to, że lekarz depresję leczy tylko lekami, które „zmieniają osobowość” – dobrze dobrane leczenie przywraca raczej to, kim byłeś przed chorobą. Mitem jest też, że depresja to wymysł albo że wystarczy „wziąć się w garść”. To choroba, którą się leczy, a szukanie pomocy jest oznaką siły.

Ten tekst to informacja, a nie porada medyczna i nie zastąpi rozmowy ze specjalistą. Jeśli rozpoznajesz u siebie opisane objawy, umów wizytę, a w kryzysie dzwoń pod 116 123 lub 112.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.