Niedosłuch – do kogo w Szczecinie?

Niedosłuch – przyczyny, badania słuchu i aparaty słuchowe

Czym jest niedosłuch

Niedosłuch to osłabienie słuchu w jednym lub obu uszach – od ledwie zauważalnego, po bardzo głębokie. Może pojawić się nagle albo narastać latami tak powoli, że chory długo go nie dostrzega, a pierwsi zwracają uwagę bliscy. Szacuje się, że problem dotyczy dużej części osób po sześćdziesiątce, ale zdarza się w każdym wieku, także u dzieci. Gdy lekarz niedosłuch rozpozna wcześnie, często może go leczyć lub skutecznie wyrównać aparatem słuchowym.

Słuch to nie tylko komfort – wpływa na rozmowę, pracę, bezpieczeństwo w ruchu ulicznym i relacje z ludźmi. Nieleczony niedosłuch sprzyja wycofaniu się z życia towarzyskiego, poczuciu osamotnienia i zmęczeniu po każdej rozmowie. Dlatego niedosłuchu nie warto traktować jak nieuniknionego elementu starzenia, tylko jak problem, którym warto się zająć. Ten tekst jest informacją, a nie poradą medyczną.

Rodzaje i przyczyny niedosłuchu

Niedosłuch przewodzeniowy powstaje wtedy, gdy dźwięk nie może prawidłowo dotrzeć do ucha wewnętrznego. Przyczyną bywa czop woszczynowy, płyn w uchu środkowym po infekcji, perforacja błony bębenkowej czy otoskleroza, czyli usztywnienie kosteczek słuchowych. Dobra wiadomość jest taka, że gdy lekarz niedosłuch przewodzeniowy rozpozna, często może go poprawić leczeniem lub zabiegiem.

Niedosłuch odbiorczy, nazywany też czuciowo-nerwowym, wynika z uszkodzenia komórek słuchowych w ślimaku lub nerwu słuchowego. Najczęściej jest związany z wiekiem albo z długotrwałym narażeniem na hałas, ale mogą go powodować też niektóre leki, infekcje, urazy głowy i choroby uwarunkowane genetycznie. Gdy lekarz niedosłuch odbiorczy stwierdza tylko w jednym uchu, zwykle zleca dodatkowe badania, by wykluczyć rzadsze przyczyny.

Zdarza się też niedosłuch mieszany, łączący oba mechanizmy. Dopiero dokładne określenie rodzaju niedosłuchu pokazuje, czy szansę daje leczenie, operacja, czy przede wszystkim aparat słuchowy.

Jak rozpoznać, że słyszysz gorzej

Typowe sygnały to częste proszenie innych o powtórzenie, podgłaśnianie telewizora, trudność w rozumieniu rozmowy w hałasie, w restauracji czy przez telefon oraz wrażenie, że wszyscy mówią niewyraźnie. Często towarzyszą temu szumy uszne – piszczenie, buczenie lub szum słyszany w ciszy. Wiele osób latami tłumaczy to roztargnieniem, zanim lekarz niedosłuch potwierdzi w badaniu.

Na niedosłuch mogą wskazywać też zmęczenie po spotkaniach towarzyskich, unikanie rozmów i trudność w ustaleniu, skąd dochodzi dźwięk. Jeśli bliscy zwracają ci uwagę, że słyszysz gorzej, umów badanie – im wcześniej, tym więcej możliwości pomocy. Niepokojące są również ból ucha, wyciek, zawroty głowy i uczucie pełności w uchu. Zapisz przed wizytą, w jakich sytuacjach słyszysz najgorzej – lekarz niedosłuch łatwiej wtedy powiąże z konkretną przyczyną.

Do kogo się zgłosić

Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny, który obejrzy uszy, usunie lub zaleci usunięcie woszczyny i oceni, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Przy dłużej trwającym problemie do specjalisty skieruje cię lekarz. Niedosłuch wymaga wtedy dokładniejszej diagnostyki. Diagnozą i leczeniem zajmuje się lekarz laryngolog, a w bardziej złożonych przypadkach także audiolog.

Do poradni laryngologicznej na NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, a zasady i terminy sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie lekarz laryngolog przyjmuje często szybciej, a badanie słuchu można wykonać od razu w gabinecie. Gdy niedosłuch zostanie potwierdzony i zalecony aparat, dalszą część opieki przejmuje protetyk słuchu. Dobór sprzętu prowadzą punkty z aparatami słuchowymi, których w Szczecinie jest sporo.

Badania słuchu

Wizyta zaczyna się od rozmowy i obejrzenia uszu otoskopem lub mikroskopem. Podstawowym badaniem jest audiometria tonalna – w słuchawkach słyszysz dźwięki o różnej wysokości i sygnalizujesz, kiedy je słychać. Na tej podstawie lekarz niedosłuch opisuje na wykresie, czyli audiogramie, który pokazuje stopień i rodzaj ubytku.

Uzupełnieniem bywa audiometria słowna, sprawdzająca rozumienie mowy, oraz tympanometria, oceniająca ruchomość błony bębenkowej i ciśnienie w uchu środkowym. U małych dzieci i osób, z którymi trudno o współpracę, lekarz niedosłuch ocenia za pomocą badań obiektywnych, takich jak otoemisje czy potencjały wywołane z pnia mózgu.

Przy niedosłuchu jednostronnym lub nietypowym potrzebny bywa rezonans magnetyczny głowy. Badania słuchu są bezbolesne i nie wymagają specjalnego przygotowania, warto jednak unikać głośnych miejsc dzień wcześniej. Na podstawie audiogramu lekarz niedosłuch określa jako lekki, umiarkowany, znaczny lub głęboki – zależnie od tego, jak głośne muszą być dźwięki, by je usłyszeć.

Metody leczenia

Leczenie zależy od przyczyny. Czop woszczynowy usuwa się w gabinecie, zapalenie ucha leczy się zachowawczo, a płyn zalegający w uchu u dziecka czasem wymaga zabiegu. W otosklerozie słuch można poprawić operacyjnie, a w części przewlekłych zapaleń pomaga rekonstrukcja błony bębenkowej.

Niedosłuchu odbiorczego zwykle nie da się cofnąć, ale można go skutecznie wyrównać. Podstawą są aparaty słuchowe, które dziś są małe, cyfrowe i dopasowywane do wyników badania. Gdy aparat nie wystarcza, lekarz niedosłuch głęboki kwalifikuje czasem do implantu ślimakowego, który przekazuje sygnał bezpośrednio do nerwu słuchowego.

NFZ dofinansowuje aparaty słuchowe na podstawie zlecenia od uprawnionego lekarza, a aktualne limity i zasady sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Przyzwyczajenie do aparatu trwa zwykle kilka tygodni, a gdy lekarz niedosłuch skontroluje ponownie, protetyk może dalej korygować ustawienia sprzętu.

Niedosłuch u dzieci i u seniorów

W Polsce noworodki mają wykonywane przesiewowe badanie słuchu jeszcze w szpitalu. Prawidłowy wynik nie wyklucza jednak problemów w późniejszym okresie, na przykład po nawracających zapaleniach uszu. Opóźniony rozwój mowy, brak reakcji na wołanie czy kłopoty w szkole to sygnały, by pilnie sprawdzić słuch dziecka. Wczesne wykrycie ma ogromne znaczenie dla rozwoju mowy i nauki. U dzieci z nawracającym płynem w uszach lekarz niedosłuch kontroluje zwykle co kilka miesięcy, aż słuch wróci do normy.

U seniorów niedosłuch związany z wiekiem narasta stopniowo i zwykle dotyczy najpierw wysokich dźwięków. Nieleczony utrudnia kontakt z rodziną i wiąże się z większym ryzykiem izolacji, upadków i pogorszenia funkcji poznawczych. Dlatego u osoby starszej lekarz niedosłuch powinien sprawdzić tak samo starannie jak wzrok czy ciśnienie.

Co możesz zrobić sam – profilaktyka

Najważniejsza jest ochrona przed hałasem. Słuchając muzyki w słuchawkach, nie ustawiaj maksymalnej głośności i rób przerwy, a w głośnym miejscu pracy, na koncertach czy przy pracach z elektronarzędziami używaj zatyczek lub nauszników. Uszkodzenia od hałasu sumują się latami i gdy niedosłuch z tego powodu się pojawi, zwykle jest on już trwały.

Nie czyść uszu patyczkami w głąb przewodu słuchowego – wpychasz w ten sposób woszczynę i możesz uszkodzić błonę bębenkową. Lecz infekcje uszu do końca i pamiętaj o szczepieniach zgodnych z kalendarzem. Jeśli przyjmujesz leki, które mogą wpływać na słuch, zapytaj, czy lekarz niedosłuch powinien u ciebie regularnie wykluczać badaniem słuchu.

W codziennych rozmowach pomaga, gdy rozmówca stoi przodem, mówi wyraźnie, ale nie krzyczy, a w tle nie gra telewizor. Dobrym pomysłem jest też okresowe badanie słuchu po pięćdziesiątce, nawet bez wyraźnych dolegliwości. Jeżeli masz już aparat, noś go regularnie, bo mózg najlepiej przyzwyczaja się do dźwięków przy codziennym używaniu.

Nagły niedosłuch – kiedy pilnie

Nagła utrata słuchu w jednym uchu, pojawiająca się w ciągu kilku godzin lub dni, często z szumem i uczuciem zatkania, wymaga pilnej oceny laryngologicznej. To nie jest sytuacja, w której warto czekać na planowy termin – skuteczność leczenia jest większa, gdy zostanie ono rozpoczęte szybko. Jeśli lekarz niedosłuch nagły podejrzewa, kieruje zwykle pilnie do laryngologa lub szpitala, a gdy poradnia jest niedostępna, jedź na SOR.

Natychmiast dzwoń pod 112, gdy utracie słuchu towarzyszą silne zawroty głowy z wymiotami i zaburzeniami równowagi, niedowład, opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy lub widzenia albo silny ból głowy – może to być udar. Pilnej pomocy wymaga też niedosłuch po urazie głowy, zwłaszcza z wyciekiem z ucha, bo wtedy lekarz niedosłuch ocenia dopiero po wykluczeniu groźnych obrażeń.

Najczęstsze mity

Mit pierwszy: aparat słuchowy to sprzęt tylko dla bardzo starszych osób. Aparaty pomagają w każdym wieku, a nowoczesne urządzenia są dyskretne i łączą się z telefonem. Mit drugi: lekki niedosłuch można pominąć, bo „jeszcze nie przeszkadza” – a właśnie wczesne wyrównanie słuchu ułatwia przyzwyczajenie do aparatu.

Mit trzeci: aparat dalej uszkadza słuch. Prawidłowo dobrany i ustawiony aparat nie szkodzi uszom, a gdy lekarz niedosłuch kontroluje regularnie, ewentualne zmiany szybko wychodzą na jaw. Mit czwarty: wystarczy podgłośnić telewizor. Taka strategia męczy domowników i nie rozwiązuje problemu w rozmowach, gdzie liczy się rozumienie mowy, a nie sama głośność.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.