Opieka nad seniorem – do kogo w Szczecinie?

Opieka nad seniorem – zdrowie, wsparcie i pomoc dla rodziny

Na czym polega opieka nad osobą starszą

Starzenie się to naturalny proces, ale z wiekiem przybywa chorób przewlekłych, przyjmowanych leków i codziennych trudności. Opieka nad seniorem oznacza więc nie tylko leczenie konkretnych chorób, lecz także dbanie o sprawność, samodzielność, bezpieczeństwo i dobre samopoczucie. Często angażuje całą rodzinę, a czasem także pielęgniarki, opiekunów i instytucje.

Dobry lekarz seniora nie widzi w nim zbioru osobnych chorób, tylko całego człowieka – z jego sprawnością, nastrojem, pamięcią i warunkami życia. Celem jest jak najdłuższe zachowanie samodzielności i jakości życia, a nie wyłącznie poprawa wyników badań.

Warto pamiętać, że seniorów nie dzieli się według samego wieku – dwie osoby w tym samym wieku mogą mieć zupełnie inne potrzeby. Jedna jest aktywna i samodzielna, druga potrzebuje pomocy przy codziennych czynnościach.

Najczęstsze problemy zdrowotne seniorów

Geriatria wyróżnia tak zwane wielkie problemy geriatryczne: upadki i zaburzenia równowagi, otępienie, majaczenie, depresję, nietrzymanie moczu, niedożywienie, osłabienie wzroku i słuchu oraz postępującą niesprawność. Każdego z nich powinien aktywnie szukać lekarz seniora, bo starsze osoby często same o nich nie mówią.

Bardzo częstym problemem jest wielolekowość, dlatego lekarz seniora powinien regularnie przeglądać wszystkie przyjmowane leki. Gdy ktoś leczy się u kilku specjalistów, łatwo o leki, które się dublują lub wchodzą ze sobą w interakcje. Senność, zawroty głowy, splątanie czy upadki bywają skutkiem ubocznym leków, a nie nową chorobą.

Zdarza się, że lekarz seniora zmęczonego i apatycznego diagnozuje w kierunku depresji, choć rodzina tłumaczyła to po prostu wiekiem. Smutek, wycofanie i utrata zainteresowań nie są naturalną częścią starości i dają się leczyć.

Sygnały, że senior potrzebuje więcej pomocy

Niepokojące są zmiany w codziennym funkcjonowaniu: zaniedbywanie higieny, niejedzenie posiłków, nieopłacone rachunki, bałagan w lekach, częstsze potknięcia czy gubienie się w znanych miejscach. Warto spisać takie obserwacje, bo konkretne przykłady ułatwiają ocenę stanu seniora.

Szczególnej uwagi wymaga utrata masy ciała – gdy ktoś starszy chudnie bez wyraźnej przyczyny, lekarz seniora powinien go zawsze zbadać. Lekarz seniora powinien też usłyszeć o nawracających upadkach, nowych kłopotach z pamięcią, wycofaniu się z kontaktów, nietrzymaniu moczu i coraz większej trudności z chodzeniem.

Do kogo się zgłosić

Pierwszym miejscem jest lekarz rodzinny, który zwykle najlepiej zna choroby, leki i sytuację domową seniora. Może zlecić badania, przejrzeć leki, wystawić skierowania i zlecić wizyty pielęgniarki środowiskowej. Gdy senior nie jest w stanie dotrzeć do przychodni, można poprosić, żeby lekarz seniora odwiedził w domu.

Przy wielu chorobach naraz, kłopotach z pamięcią, upadkach czy postępującej niesprawności pomocny jest lekarz geriatra. Taki lekarz seniora ocenia całościowo – sprawdza nie tylko choroby, ale też sprawność, pamięć, nastrój, odżywienie i bezpieczeństwo w domu. Lekarz geriatra pomaga też uporządkować leczenie zalecone przez różnych specjalistów.

W opiece ważną rolę odgrywa pielęgniarka środowiskowa, która w ramach POZ odwiedza chorych w domu, zmienia opatrunki, kontroluje stan zdrowia i uczy rodzinę pielęgnacji. W razie potrzeby pomagają też fizjoterapeuta, psycholog, logopeda czy dietetyk. W Szczecinie działa wiele przychodni POZ z pielęgniarkami środowiskowymi, a także poradnie geriatryczne.

Całościowa ocena geriatryczna

Podczas pierwszej wizyty u geriatry pytania dotyczą chorób, leków, upadków, snu, apetytu i tego, z czym senior radzi sobie samodzielnie. Warto przyjść z opiekunem, wypisem ze szpitala, aktualnymi wynikami i listą wszystkich przyjmowanych leków, także tych bez recepty i suplementów.

W trakcie oceny lekarz seniora prosi często o wykonanie prostych testów: wstania z krzesła, przejścia kilku metrów czy zapamiętania kilku słów. Ocenia się też samodzielność w codziennych czynnościach, nastrój i stan odżywienia, a także wzrok i słuch.

Na podstawie wyników lekarz seniora i rodzinę informuje o planie – jakie leki można odstawić, jakie badania wykonać i jakiej pomocy potrzeba w domu. Ocenę warto powtarzać, bo potrzeby osoby starszej zmieniają się z czasem.

Formy opieki i wsparcia

Wiele osób starszych może mieszkać we własnym domu, jeśli dostaną odpowiednie wsparcie. Pomagają usługi opiekuńcze organizowane przez ośrodki pomocy społecznej, dzienne domy pobytu, kluby seniora i teleopieka, czyli opaska z przyciskiem alarmowym. Gdy lekarz seniora uzna, że potrzebna jest stała opieka pielęgniarska, można skorzystać z form opieki długoterminowej.

Opieka długoterminowa w ramach NFZ obejmuje pielęgniarską opiekę długoterminową w domu oraz pobyt w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym. Kwalifikacja zależy od stopnia niesamodzielności, ocenianego przez lekarza i pielęgniarkę za pomocą specjalnej skali. Osobną formą są domy pomocy społecznej, do których kieruje ośrodek pomocy społecznej.

Wybór formy opieki warto omówić razem z seniorem, bo lekarz seniora i rodzina nie powinni decydować ponad jego głową, jeśli może wyrazić swoje zdanie. Szacunek dla autonomii osoby starszej jest ważną częścią dobrej opieki.

Co możesz zrobić jako bliski

Zadbaj o bezpieczeństwo w domu: usuń śliskie dywaniki i kable z podłogi, zamontuj uchwyty w łazience i dobre oświetlenie, także nocne. Przygotuj aktualną listę leków i pokazuj ją przy każdej wizycie, bo lekarz seniora bez niej łatwo przeoczy groźne połączenia. Pomocne są organizery na tabletki z podziałem na dni i pory.

Zachęcaj do ruchu, spotkań z ludźmi i aktywności umysłowej, bo aktywni seniorzy są lepiej chronieni przed niesprawnością. Ważne są też regularne posiłki, picie wody – starsze osoby często nie odczuwają pragnienia – oraz szczepienia zalecane w starszym wieku.

Pamiętaj o sobie. Opieka nad bliską osobą bywa bardzo obciążająca, a wypalenie opiekuna jest częstym problemem. Korzystaj z pomocy innych członków rodziny, wsparcia psychologa i grup dla opiekunów. Jeśli czujesz się bezradny lub przytłoczony, możesz zadzwonić pod bezpłatny numer wsparcia emocjonalnego 116 123.

Otępienie i zmiany w zachowaniu

Kłopoty z pamięcią, które narastają miesiącami, lekarz seniora powinien zbadać, bo nie zawsze oznaczają chorobę Alzheimera. Mogą wynikać z niedoczynności tarczycy, niedoborów witamin, depresji, działania leków albo chorób naczyniowych. Część z nich da się leczyć, dlatego lekarz seniora z nowymi kłopotami z pamięcią kieruje zwykle najpierw na badania krwi.

Przy rozpoznanym otępieniu ważne jest planowanie opieki, a w razie potrzeby konsultacja neurologa lub psychiatry. Warto też wcześnie zadbać o sprawy prawne i finansowe, póki chory może samodzielnie wyrazić swoją wolę.

Mity o starości

Częstym mitem jest przekonanie, że w starszym wieku „tak już musi być” – że ból, smutek, zapominanie czy nietrzymanie moczu to normalna część starzenia. Tymczasem lekarz seniora z takimi dolegliwościami często może skutecznie wesprzeć, jeśli tylko się o nich dowie. Nie warto więc ukrywać ich ze wstydu ani bagatelizować.

Innym mitem jest to, że osoba starsza powinna jak najwięcej odpoczywać, żeby się nie przemęczać. Każdy lekarz seniorów zachęca jednak do ruchu dostosowanego do możliwości – spacerów, ćwiczeń równowagi i wzmacniających mięśnie. Regularna aktywność zmniejsza ryzyko upadków i pomaga dłużej zachować samodzielność.

Nieprawdą jest też, że im więcej leków, tym lepsze leczenie. Czasem najlepsze, co lekarz seniora może zrobić, to odstawić leki, które przestały być potrzebne. Takiej decyzji nie podejmuj jednak samodzielnie – zmiany w leczeniu zawsze omów z lekarzem prowadzącym.

Kiedy pilnie – SOR lub 112

Nagłe splątanie, pobudzenie lub senność, które pojawiły się w ciągu godzin lub dni, to u seniorów zawsze stan pilny. Takie majaczenie może być objawem infekcji, odwodnienia, udaru lub działania leków – wymaga szybkiej oceny lekarskiej, często na SOR.

Dzwoń pod 112, gdy pojawia się opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi, zaburzenia mowy, silny ból w klatce piersiowej, nagła duszność, utrata przytomności albo upadek z urazem głowy, zwłaszcza u osoby przyjmującej leki przeciwzakrzepowe. Pilnej pomocy wymagają też wysoka gorączka z osłabieniem, wymioty uniemożliwiające picie i brak oddawania moczu przez wiele godzin.

NFZ i opieka prywatna

W ramach NFZ lekarz seniora z POZ może zlecić wizyty pielęgniarki środowiskowej, badania i skierowania do specjalistów. Do poradni geriatrycznej zwykle potrzebne jest skierowanie, a kolejki bywają długie. Zasady kwalifikacji do opieki długoterminowej, zakładów opiekuńczo-leczniczych i dziennych domów opieki sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl.

Prywatnie można szybciej umówić wizytę u geriatry, także domową, oraz skorzystać z usług opiekunek czy prywatnych domów opieki. Wybierając placówkę, zapytaj, czy przyjmuje lekarz geriatra i jakie usługi pielęgniarskie są dostępne. Pamiętaj, że ten opis to informacja ogólna, a nie porada medyczna – plan opieki warto ustalić z lekarzem, który zna seniora.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.