Endoproteza biodra i kolana Szczecin

Endoprotezoplastyka biodra i kolana – kwalifikacja, kolejka i powrót do sprawności

Na czym polega wymiana stawu

Gdy chrząstka stawowa jest zniszczona, kości trą o siebie przy każdym kroku. Ból pojawia się najpierw przy dłuższym chodzeniu, później przy wstawaniu z krzesła, a w końcu także w nocy. Endoprotezoplastyka polega na usunięciu zniszczonych powierzchni stawu i zastąpieniu ich elementami z metalu, tworzywa sztucznego lub ceramiki. Sztuczny staw ma odtworzyć ruchomość i przede wszystkim zlikwidować ból. U większości chorych endoprotezoplastyka przynosi wyraźną ulgę.

Najczęściej endoprotezoplastyka dotyczy stawu biodrowego i kolanowego, rzadziej barku, łokcia czy stawu skokowego. W biodrze wymienia się zwykle zarówno panewkę, jak i głowę kości udowej, a w kolanie całe powierzchnie stawowe albo tylko jeden przedział, jeśli zniszczenie jest ograniczone. Endoprotezę mocuje się w kości cementem kostnym albo tak, by kość wrosła w jej powierzchnię. Wybór zależy od jakości kości, wieku i doświadczenia zespołu, a endoprotezoplastyka jest dziś zabiegiem rutynowym w oddziałach ortopedycznych.

Kiedy rozważa się zabieg

Najczęstszą przyczyną jest choroba zwyrodnieniowa stawów. Rzadziej powodem bywa reumatoidalne zapalenie stawów, martwica głowy kości udowej, wady rozwojowe czy przebyte urazy. U osób starszych po złamaniu szyjki kości udowej endoprotezoplastyka bywa wykonywana w trybie pilnym, żeby jak najszybciej postawić pacjenta na nogi.

W chorobie zwyrodnieniowej decyzja nie zapada z dnia na dzień. Najpierw próbuje się leczenia zachowawczego: redukcji masy ciała, ćwiczeń wzmacniających, fizjoterapii, zaopatrzenia ortopedycznego i leczenia przeciwbólowego. Gdy mimo tego ból ogranicza codzienne życie, budzi w nocy i nie pozwala przejść kilkuset metrów, endoprotezoplastyka staje się realną opcją. Sam obraz na zdjęciu rentgenowskim nie wystarcza – liczy się to, jak żyjesz z tym stawem. Nie ma też sztywnej granicy wieku, od której endoprotezoplastyka jest możliwa.

Kwalifikacja u ortopedy

Do kwalifikacji potrzebne jest badanie ortopedyczne i aktualne zdjęcie rentgenowskie stawu, zwykle w określonych projekcjach. Lekarz pyta o ból, zakres ruchu, wcześniejsze leczenie i choroby współistniejące. Ocenia też, czy endoprotezoplastyka ma szansę przynieść poprawę, bo ból promieniujący z kręgosłupa potrafi udawać ból biodra lub kolana. Gdy przyczyna leży gdzie indziej, endoprotezoplastyka nie przyniesie oczekiwanej ulgi.

Ważny jest twój ogólny stan zdrowia. Niewyrównana cukrzyca, aktywne zakażenia, rany na nogach, ciężka niewydolność serca czy znaczna otyłość zwiększają ryzyko powikłań. Nie zawsze oznaczają, że endoprotezoplastyka jest niemożliwa, ale często wymagają wcześniejszego przygotowania. Porozmawiaj z ortopedą otwarcie o swoich oczekiwaniach: dobrze zaplanowana endoprotezoplastyka usuwa ból i poprawia chodzenie, ale nie przywróci kolana z czasów, gdy grałeś w piłkę.

Kolejka NFZ i leczenie prywatne

W ramach NFZ zabieg odbywa się w szpitalu, do którego zgłaszasz się ze skierowaniem na leczenie szpitalne. Po kwalifikacji trafiasz na listę oczekujących. Czas oczekiwania różni się między szpitalami i bywa długi, dlatego warto porównać terminy w informatorze NFZ o terminach leczenia. Możesz zmienić szpital na inny, ale wtedy zwykle trzeba przejść kwalifikację ponownie. W kolejce endoprotezoplastyka zostaje zaplanowana według kolejności zgłoszeń, a przypadki pilne mają osobną ścieżkę.

Prywatnie endoprotezoplastyka bywa dostępna znacznie szybciej, ale koszt obejmuje sam zabieg, implant, pobyt w szpitalu i często część rehabilitacji. Przed decyzją zapytaj dokładnie, co jest w cenie, a co trzeba opłacić osobno, i kto przejmie opiekę, gdyby wystąpiły powikłania. Nawet gdy endoprotezoplastyka odbyła się prywatnie, dalsza rehabilitacja i kontrole mogą być prowadzone w ramach NFZ na ogólnych zasadach.

Przygotowanie do zabiegu

Przygotowanie zaczyna się na długo przed przyjęciem do szpitala. Szpital zwykle prosi o zaświadczenie od stomatologa, że w jamie ustnej nie ma ognisk zapalnych, bo bakterie z zębów mogą zakazić sztuczny staw. Lekarz rodzinny pomoże uregulować cukrzycę, ciśnienie i niedokrwistość. Zdarza się, że endoprotezoplastyka zostaje przesunięta, bo tuż przed nią wykryto zakażenie układu moczowego albo ranę na skórze nogi. Gdy palisz, każdy tydzień bez papierosa przed zabiegiem poprawia gojenie. Im lepiej przygotowane ciało, tym spokojniej przebiega endoprotezoplastyka.

Leki przeciwkrzepliwe i niektóre leki przeciwzapalne trzeba odstawić lub zamienić według zaleceń szpitala, nigdy samodzielnie. Przygotuj też dom: usuń luźne dywaniki, zamontuj uchwyty w łazience, przygotuj podwyższenie na sedes i krzesło z podłokietnikami. Przed zabiegiem dobrze jest nauczyć się chodzenia o kulach – zrobisz to łatwiej, gdy endoprotezoplastyka jeszcze przed tobą, a nogi są sprawniejsze. Wielu fizjoterapeutów prowadzi też ćwiczenia przedoperacyjne, które ułatwiają późniejszy powrót do formy.

Pobyt w szpitalu

Zabieg wykonuje się najczęściej w znieczuleniu podpajęczynówkowym, czyli od pasa w dół, rzadziej w ogólnym. Endoprotezoplastyka trwa zwykle od jednej do dwóch godzin, a wcześniej anestezjolog omawia z tobą sposób znieczulenia i leczenie bólu. Po zabiegu dostajesz leki przeciwbólowe, antybiotyk i leki zapobiegające zakrzepicy. Nowoczesna endoprotezoplastyka zakłada szybkie uruchamianie pacjenta, dlatego leczenie bólu planuje się tak, żeby umożliwić ćwiczenia.

W wielu ośrodkach pionizacja odbywa się już pierwszego lub drugiego dnia. Fizjoterapeuta uczy wstawania z łóżka, chodzenia z balkonikiem lub o kulach i bezpiecznego siadania. Pobyt na oddziale trwa zwykle kilka dni. Gdy endoprotezoplastyka przebiegła bez komplikacji, wypis następuje, kiedy potrafisz samodzielnie wstać, przejść kawałek korytarza i poradzić sobie z toaletą.

Rehabilitacja po zabiegu

Rehabilitacja decyduje o tym, jak będziesz chodzić za kilka miesięcy. Sama endoprotezoplastyka usuwa źródło bólu, ale mięśnie osłabione latami oszczędzania stawu trzeba odbudować. Ćwiczenia zaczynają się w szpitalu i powinny być kontynuowane w domu codziennie, zgodnie z instrukcją fizjoterapeuty.

Po wypisie możesz skorzystać z rehabilitacji w ramach NFZ – stacjonarnej na oddziale rehabilitacyjnym albo ambulatoryjnej w poradni. Skierowanie wystawia zwykle lekarz szpitala lub ortopeda, a termin warto ustalić jak najwcześniej, bo pierwsze tygodnie mają duże znaczenie. Bez tego nawet najlepiej przeprowadzona endoprotezoplastyka nie da pełnego efektu. W Szczecinie działa wiele placówek rehabilitacyjnych, więc zapytaj o dostępne terminy w kilku z nich.

Przy biodrze lekarz może zalecić unikanie głębokiego zgięcia, zakładania nogi na nogę i skrętów tułowia przez pierwsze tygodnie, zależnie od dostępu chirurgicznego. Przy kolanie najważniejsze jest odzyskanie zgięcia i pełnego wyprostu, co bywa bolesne i wymaga wytrwałości. Kule zwykle odstawia się po kilku tygodniach, a pełny efekt, jaki daje endoprotezoplastyka, widać często dopiero po kilku miesiącach, przy kolanie nawet później.

Życie z endoprotezą i objawy alarmowe

Gdy endoprotezoplastyka i rehabilitacja są już za tobą, większość osób wraca do chodzenia na spacery, jazdy na rowerze, pływania i pracy w ogrodzie. Sporty z gwałtownymi skokami i zderzeniami zwykle nie są zalecane, bo przyspieszają zużycie implantu. Sztuczny staw służy wiele lat, ale nie jest wieczny – jeśli po latach pojawi się ból lub niestabilność, może być potrzebna rewizyjna endoprotezoplastyka, czyli wymiana endoprotezy na nową.

Informuj każdego lekarza i dentystę, że masz endoprotezę, szczególnie przed zabiegami i przy zakażeniach. Leczenie infekcji gdziekolwiek w organizmie nie powinno być odkładane. Na lotnisku implant może uruchomić bramkę, co nie jest problemem, ale warto mieć przy sobie kartę implantu lub wypis. Kolejna endoprotezoplastyka w drugim stawie jest możliwa – o odstępie między zabiegami decyduje ortopeda.

Pilnie zgłoś się do lekarza, na SOR albo dzwoń pod 112, jeśli pojawi się gorączka, zaczerwienienie i wyciek z rany, nagły silny ból połączony z niemożnością obciążenia nogi, skrócenie lub nienaturalne ułożenie kończyny, obrzęk i ból łydki albo duszność i ból w klatce piersiowej. Te dwa ostatnie objawy mogą oznaczać zakrzepicę i zatorowość płucną. Nawet jeśli endoprotezoplastyka była kilka tygodni temu i wszystko szło dobrze, takich sygnałów nie można przeczekać.

Jak wybrać szpital

Przy wyborze ośrodka liczy się doświadczenie. Szpitale, w których endoprotezoplastyka wykonywana jest często, mają zwykle sprawniej działający zespół, od anestezjologa po fizjoterapeutę. Zapytaj, ile takich zabiegów przeprowadza się tam w roku, jak wygląda rehabilitacja na oddziale i czy szpital pomaga zorganizować dalsze usprawnianie po wypisie.

Ważne są też praktyczne sprawy: odległość od domu, bo przez pierwsze miesiące będziesz wracać na kontrole, dostępność rehabilitacji w okolicy i możliwość kontaktu z oddziałem, gdy coś cię zaniepokoi. Opinie innych pacjentów mogą pomóc, ale traktuj je z dystansem. Najlepiej, gdy endoprotezoplastyka jest przeprowadzona tam, gdzie po zabiegu łatwo ci będzie wrócić na kontrolę i gdzie czujesz, że ktoś odpowiada na twoje pytania.

Jeśli opiekujesz się starszym rodzicem, który ma przejść zabieg, zaplanuj z wyprzedzeniem pomoc w domu na pierwsze tygodnie. Codzienne zakupy, gotowanie czy kąpiel mogą być w tym czasie trudne. Dobra organizacja sprawia, że endoprotezoplastyka staje się początkiem powrotu do sprawności, a nie okresem samotnej walki z codziennością.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.