Audiolog i foniatra Szczecin

Audiolog i foniatra – badania słuchu, szumy uszne i problemy z głosem

Audiologia i foniatria – czym się zajmuje

W Polsce audiologia łączy się z foniatrią w jedną specjalizację: „audiologia i foniatria”. Lekarz z tą specjalizacją zajmuje się zarówno słuchem, jak i głosem oraz mową, bo te funkcje są ze sobą ściśle powiązane. Potocznie mówi się o nim audiolog, gdy chodzi o niedosłuch czy szumy, albo foniatra, gdy problem dotyczy chrypki lub zmęczenia głosu. Lekarz audiolog diagnozuje zaburzenia słuchu u osób w każdym wieku – od noworodków po seniorów.

Dziedzina ta wyrosła z otorynolaryngologii i nadal blisko z nią współpracuje. Laryngolog leczy choroby ucha, nosa i gardła, także operacyjnie, natomiast lekarz audiolog skupia się na szczegółowej ocenie tego, jak ucho przetwarza dźwięki, na rehabilitacji słuchu i na kwalifikacji do aparatów lub implantów. W praktyce pacjent często trafia najpierw do laryngologa, a ten kieruje go dalej, gdy potrzebne są bardziej specjalistyczne badania.

Do zespołu, z którym współpracuje audiolog, należą także protetycy słuchu, logopedzi, surdopedagodzy i psycholodzy. Każdy z nich odpowiada za inny element – dobór i ustawienie aparatu, terapię mowy, naukę komunikacji czy radzenie sobie z trudnościami emocjonalnymi związanymi z utratą słuchu.

Kiedy zgłosić się do audiologa

Niedosłuch często rozwija się powoli, więc łatwo go przeoczyć. Sygnałem są prośby o powtarzanie, podgłaśnianie telewizora, kłopot ze zrozumieniem rozmowy w hałaśliwym miejscu albo wrażenie, że inni mówią niewyraźnie. Często pierwsi zauważają to bliscy. Zwykle lekarz audiolog zaczyna od pytania, w jakich sytuacjach słyszysz najgorzej. Potem sprawdzi, jaki jest rodzaj i stopień niedosłuchu oraz czy można go leczyć, czy raczej trzeba go wyrównać aparatem.

Powodem wizyty są także szumy uszne, czyli dźwięki słyszane bez zewnętrznego źródła: piszczenie, buczenie, syczenie. Pojawiają się po hałasie, przy niedosłuchu, w stresie, a czasem bez jasnej przyczyny. Lekarz audiolog ocenia, czy szumom towarzyszy uszkodzenie słuchu, i pomaga dobrać metody, które zmniejszają ich uciążliwość. Zgłoś się również przy zawrotach głowy połączonych z uczuciem pełności w uchu lub pogorszeniem słuchu, bo mogą one wynikać z chorób ucha wewnętrznego.

U dzieci niepokój powinny budzić brak reakcji na głośne dźwięki, opóźniony rozwój mowy, nieprawidłowa wymowa, częste „co?” albo problemy z uwagą w szkole. Rodzicom bywa trudno odróżnić zwykłe rozkojarzenie od kłopotów ze słuchem. Lekarz audiolog potrafi zbadać nawet małe dziecko i ustalić, czy słuch rozwija się prawidłowo.

Badania słuchu krok po kroku

Podstawowym badaniem jest audiometria tonalna. Siedzisz w wyciszonej kabinie ze słuchawkami na uszach i sygnalizujesz, kiedy usłyszysz cichy dźwięk o określonej wysokości. Wynikiem jest wykres zwany audiogramem, z którego lekarz audiolog odczytuje, jakie częstotliwości słyszysz gorzej i czy problem leży w uchu środkowym, czy wewnętrznym. Uzupełnieniem bywa audiometria słowna, w której powtarzasz usłyszane wyrazy – pokazuje ona, jak dobrze rozumiesz mowę.

Tympanometria ocenia ruchomość błony bębenkowej i ciśnienie w uchu środkowym. Do ucha wkłada się małą sondę, która zmienia ciśnienie i mierzy odpowiedź. Badanie trwa krótko i nie boli, a audiolog zleca je między innymi przy podejrzeniu płynu za błoną bębenkową, co jest częste u dzieci. Razem z tympanometrią często bada się odruch mięśnia strzemiączkowego.

Gdy pacjent nie może współpracować, na przykład jest niemowlęciem, wykorzystuje się badania obiektywne. Otoemisje akustyczne rejestrują bardzo słabe dźwięki wytwarzane przez zdrowe ucho wewnętrzne. Badanie ABR, czyli słuchowych potencjałów wywołanych pnia mózgu, polega na zapisie odpowiedzi nerwu słuchowego i mózgu na dźwięki za pomocą elektrod przyklejonych do skóry głowy. Małe dzieci bada się często we śnie, dlatego lekarz audiolog lub pracownia poprosi, by dziecko przyszło zmęczone albo zasnęło na miejscu.

Przesiewowe badanie słuchu u noworodków

W Polsce od wielu lat działa program powszechnych przesiewowych badań słuchu u noworodków. Badanie wykonuje się zwykle na oddziale noworodkowym przed wypisem, najczęściej metodą otoemisji. Jest szybkie, bezbolesne i odbywa się podczas snu dziecka. Wynik nieprawidłowy nie oznacza od razu niedosłuchu – często przyczyną jest płyn lub zanieczyszczenie w przewodzie słuchowym tuż po porodzie. Jeśli wynik wymaga wyjaśnienia, dalszą opiekę przejmuje lekarz audiolog w poradni.

Rodzice dziecka, u którego badanie trzeba powtórzyć albo które należy do grupy ryzyka, otrzymują informację o dalszej diagnostyce. W poradni audiologicznej lekarz audiolog wykonuje dokładniejsze badania, w tym ABR, i ustala, czy słuch jest prawidłowy. Nie odkładaj tej wizyty. Wczesne wykrycie niedosłuchu i szybkie wdrożenie aparatów lub innej pomocy pozwala dziecku rozwijać mowę w czasie, gdy mózg jest na to najbardziej gotowy.

Prawidłowy wynik przesiewu po urodzeniu nie wyklucza, że problemy pojawią się później, na przykład po infekcjach czy przy chorobach dziedzicznych. Jeśli zauważysz, że dziecko słabo reaguje na dźwięki lub mowa rozwija się wolniej niż u rówieśników, poproś pediatrę o skierowanie. Lekarz audiolog zbada słuch ponownie, niezależnie od tego, jak wypadł test na oddziale.

Szumy uszne i nagła utrata słuchu

Szumy uszne dotyczą wielu dorosłych i u większości są łagodne, ale u części osób mocno utrudniają sen i koncentrację. Audiolog najpierw szuka przyczyny: sprawdza słuch, ocenia ucho środkowe, pyta o hałas w pracy, leki, ciśnienie krwi i stres. Czasem zleca badania obrazowe, zwłaszcza gdy szum dotyczy tylko jednego ucha albo towarzyszy mu jednostronny niedosłuch.

Leczenie szumów rzadko polega na jednym działaniu. Pomaga wyrównanie niedosłuchu aparatem, terapia dźwiękiem, praca nad snem i reakcją na stres, a także psychoterapia nakierowana na sposób przeżywania szumu. Uczciwy lekarz audiolog powie wprost, że nie zawsze da się szum usunąć całkowicie, ale można sprawić, że przestanie dominować w codziennym życiu. Na kolejnych wizytach lekarz audiolog ocenia, czy obrane metody przynoszą ulgę.

Osobną sprawą jest nagła utrata słuchu w jednym uchu, często z szumem i uczuciem zatkania, bez bólu i bez kataru. Takiego objawu nie wolno przeczekiwać, bo szanse na poprawę zależą od szybkiego rozpoczęcia leczenia. Zgłoś się tego samego dnia do laryngologa na dyżurze albo na SOR. Dopiero po ostrym etapie lekarz audiolog oceni, ile słuchu udało się zachować. Nagłe zawroty głowy z zaburzeniami mowy, widzenia, drętwieniem lub osłabieniem połowy ciała to powód, by dzwonić pod 112 – mogą świadczyć o udarze.

Głos zawodowy i chrypka

Druga część specjalizacji, foniatria, dotyczy głosu i mowy. Do foniatry trafiają osoby, które pracują głosem: nauczyciele, wykładowcy, śpiewacy, aktorzy, konsultanci telefoniczni, duchowni. U nich nawet niewielkie zmiany w fałdach głosowych mogą utrudniać pracę. Lekarz audiolog z doświadczeniem foniatrycznym ocenia sposób wydobywania głosu, oddech i napięcie mięśni krtani.

Chrypka, która utrzymuje się dłużej niż dwa–trzy tygodnie, wymaga badania krtani, zwłaszcza u palaczy. Często wynika z przeciążenia głosu, refluksu czy guzków głosowych, ale bywa też objawem poważniejszych chorób. Dlatego audiolog albo laryngolog ogląda fałdy głosowe za pomocą endoskopu, a do oceny ich drgań wykorzystuje wideostroboskopię. Badanie odbywa się przez usta lub nos i trwa kilka minut. Po obejrzeniu krtani lekarz audiolog decyduje, czy wystarczy rehabilitacja głosu, czy potrzebne jest dalsze leczenie.

Leczenie zaburzeń głosu zależy od przyczyny. Bardzo często podstawą są ćwiczenia emisji głosu prowadzone przez logopedę lub specjalistę od głosu, oszczędzanie głosu i nawilżanie. Przy zmianach organicznych potrzebny bywa zabieg laryngologiczny. U osób pracujących głosem lekarz audiolog zwraca uwagę na profilaktykę – naukę prawidłowego oddechu i dykcji, która pozwala uniknąć nawrotów.

Jak przygotować się do wizyty

Przed badaniem słuchu przez dobę unikaj hałasu – koncertu, głośnej muzyki w słuchawkach, pracy przy hałaśliwych maszynach. Hałas może chwilowo pogorszyć wynik i zafałszować obraz. Jeśli masz katar lub infekcję ucha, powiedz o tym w rejestracji, bo wynik może być wtedy mniej miarodajny i lekarz audiolog zaproponuje zmianę terminu. Nie czyść uszu patyczkami przed wizytą – w razie potrzeby woskowinę usunie lekarz.

Zabierz wcześniejsze audiogramy, wypisy, wyniki badań obrazowych i listę leków. Przypomnij sobie, czy w rodzinie ktoś słabo słyszał w młodym wieku, czy pracowałeś w hałasie i od kiedy zauważasz problem. Jeśli masz aparat słuchowy, przynieś go ze sobą. Lekarz audiolog chętnie oceni, czy jest dobrze dopasowany do aktualnego słuchu.

W przypadku dzieci zabierz książeczkę zdrowia z wynikiem przesiewu noworodkowego. Przy badaniach obiektywnych zapytaj, czy dziecko ma przyjść niewyspane, nakarmione lub z ulubionym kocykiem. Przed konsultacją foniatryczną nie forsuj głosu, a jeśli problem pojawia się tylko po długim mówieniu, nagraj fragment swojego głosu pod koniec dnia pracy – audiolog lepiej zrozumie, z czym się zmagasz.

Aparaty słuchowe, implanty i rehabilitacja

Gdy niedosłuchu nie da się wyleczyć, wyrównuje się go aparatem słuchowym. Kwalifikację przeprowadza lekarz – często lekarz audiolog lub laryngolog – i wystawia zlecenie, a dobór i ustawienie urządzenia wykonuje protetyk słuchu. NFZ współfinansuje zakup aparatów w ramach zaopatrzenia w wyroby medyczne, na zasadach i w limitach określonych przepisami. Szczegóły podają protetycy i rejestracja poradni.

Przyzwyczajenie się do aparatu wymaga czasu. Mózg musi na nowo nauczyć się słyszeć dźwięki, których od dawna nie odbierał, dlatego pierwsze tygodnie bywają męczące. Nie odkładaj aparatu do szuflady po kilku dniach – lepiej wróć do protetyka i poproś o korektę ustawień. Po pewnym czasie lekarz audiolog sprawdzi, czy aparat rzeczywiście poprawia rozumienie mowy.

Przy głębokim niedosłuchu, gdy aparat nie wystarcza, rozważa się implant ślimakowy lub inne systemy wszczepialne. Kwalifikacja odbywa się w wyspecjalizowanych ośrodkach i obejmuje wiele badań. Po wszczepieniu konieczna jest długa rehabilitacja słuchu i mowy, zwłaszcza u dzieci. Lekarz audiolog prowadzący pacjenta po implantacji regularnie kontroluje ustawienia procesora i postępy.

NFZ, wizyta prywatna i wybór poradni

Na wizytę w poradni audiologicznej lub foniatrycznej w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie, najczęściej od laryngologa lub lekarza rodzinnego. W razie wątpliwości sprawdź w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. W Szczecinie badania słuchu wykonują zarówno poradnie szpitalne, jak i prywatne gabinety, a czas oczekiwania bywa bardzo różny. Prywatnie lekarz audiolog przyjmuje zwykle szybciej, a wiele gabinetów wykonuje podstawowe badania podczas tej samej wizyty.

Wybierając miejsce, zwróć uwagę, czy przyjmuje tam audiolog, czy badanie wykonuje tylko technik lub protetyk. Bezpłatne badanie słuchu w salonie aparatów może być dobrym pierwszym krokiem, ale nie zastępuje diagnostyki lekarskiej, zwłaszcza przy szumach jednostronnych, zawrotach czy szybkim pogorszeniu słuchu. Liczy się też wyposażenie – dostęp do tympanometrii, otoemisji czy ABR na miejscu oszczędza dodatkowych wizyt.

Przy dzieciach ważne jest doświadczenie z małymi pacjentami i współpraca z logopedą. Dobry lekarz audiolog wyjaśni wynik audiogramu w prosty sposób, pokaże, które dźwięki słyszysz słabiej, i powie, co z tego wynika na co dzień. Ten tekst jest informacją ogólną – o rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz audiolog po zbadaniu słuchu.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.