ADHD u dziewcząt i kobiet – jak hormony wpływają na objawy i nastrój przez całe życie

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, przez lata kojarzono głównie z chłopcami. U dziewcząt i kobiet rozpoznaje się go rzadziej i później, a badań poświęconych wyłącznie kobietom jest niewiele. Tymczasem kobiety z ADHD od dawna zgłaszają, że ich objawy zmieniają się w różnych okresach życia – np. przed miesiączką, po porodzie czy w okresie przekwitania.

Ta praca jest stanowiskiem grupy roboczej europejskiej sieci badaczy ADHD (Eunethydis), złożonej z ponad 30 autorów. Jej celem było zebranie tego, co już wiadomo o ADHD u kobiet, i wskazanie najważniejszych pytań, na które nauka powinna odpowiedzieć.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd narracyjny, czyli opisowe podsumowanie wybranych badań, bez ustalonej z góry metody wyszukiwania i bez łączenia wyników w obliczeniach. Punktem wyjścia były potrzeby zgłaszane przez same kobiety z ADHD w ankietach internetowych prowadzonych przez amerykańskie organizacje pacjentów (m.in. 750 kobiet w jednej ankiecie i 4000 w ankiecie o menopauzie). Większość ankietowanych sama określała, że ma ADHD.

Autorzy omówili kolejno: skutki późnego rozpoznania, rolę hormonów, funkcje wykonawcze (planowanie, hamowanie impulsów, pamięć robocza), dojrzewanie, zdrowie seksualne, antykoncepcję, ciążę i połóg, choroby ginekologiczne oraz zmiany poznawcze w okresie menopauzy.

Co wykazało

Kobiety z ADHD często trafiają do specjalisty z powodu lęku lub depresji, a samo ADHD pozostaje nierozpoznane. Sprzyja temu m.in. maskowanie objawów i kryteria diagnostyczne opracowane głównie na podstawie obserwacji chłopców. Spóźnione rozpoznanie wiąże się z większym ryzykiem innych zaburzeń psychicznych, samookaleczeń, zaburzeń odżywiania i niskiej samooceny.

W cytowanym badaniu 209 kobiet z rozpoznanym ADHD objawy depresyjne przed miesiączką występowały u 45% wobec 28% w populacji ogólnej, a depresja poporodowa była około trzy razy częstsza (58% wobec 19%). Autorzy opisują hipotezę, że spadki poziomu estrogenu mogą nasilać zaburzenia przekazywania dopaminy – substancji, której działanie w ADHD i tak jest zaburzone. Jest to jednak wciąż przypuszczenie.

Kobiety z ADHD według przytoczonych badań częściej mają nieplanowane i wczesne ciąże, więcej powikłań ciąży oraz 5–6 razy większe ryzyko depresji i lęku po porodzie. Doustna antykoncepcja hormonalna może u nich częściej wiązać się z obniżeniem nastroju, a metody długodziałające, takie jak wkładki czy implanty, są dłużej stosowane. Opisano też możliwy związek ADHD z zespołem policystycznych jajników, endometriozą i chorobami serca w okresie okołomenopauzalnym.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli jesteś kobietą z ADHD i zauważasz, że twoje trudności z koncentracją, nastrojem czy organizacją wyraźnie nasilają się przed miesiączką, po porodzie albo w okresie przekwitania, nie jest to wymysł – wiele kobiet opisuje podobne doświadczenia. Warto o tym powiedzieć psychiatrze, a w sprawach antykoncepcji, ciąży czy menopauzy także ginekologowi.

Jeśli od lat zmagasz się z lękiem lub depresją, a jednocześnie z roztargnieniem i chaosem w codziennym życiu, możesz zapytać lekarza o ocenę w kierunku ADHD. Wszelkie zmiany w leczeniu, także w czasie ciąży i karmienia piersią, trzeba ustalać z lekarzem – nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać leków.

Ograniczenia badania

To przegląd opisowy i stanowisko ekspertów, a nie przegląd systematyczny – autorzy sami dobierali omawiane prace i nie oceniali ich jakości. Ważnym źródłem były ankiety internetowe wśród kobiet, które w większości same uznały, że mają ADHD, więc nie odzwierciedlają one wszystkich chorych. Wiele opisanych zależności pochodzi z pojedynczych lub małych badań, a część to hipotezy wymagające sprawdzenia. Praca głównie wskazuje luki w wiedzy, a nie daje gotowych zaleceń leczenia. Autorzy zgłosili brak konfliktu interesów i brak finansowania.

Najważniejsze w skrócie

ADHD u dziewcząt i kobiet bywa późno rozpoznawane, a okresy zmian hormonalnych – od dojrzewania po menopauzę – mogą nasilać objawy i zaburzenia nastroju. Eksperci wzywają do badań uwzględniających płeć i hormony oraz do leczenia dopasowanego do potrzeb kobiet.