Ile zdrowia odbierają zaburzenia psychiczne? Dane z całego świata za lata 1990–2019

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Global Burden of Disease, czyli Globalne Obciążenie Chorobami, to ogromny międzynarodowy projekt, który liczy, ile zdrowia ludzie tracą z powodu różnych chorób. W tej pracy przyjrzano się 12 zaburzeniom psychicznym, m.in. depresji, zaburzeniom lękowym, chorobie afektywnej dwubiegunowej, schizofrenii, autyzmowi, ADHD i zaburzeniom odżywiania.

Główną miarą były tzw. DALY – lata życia skorygowane niesprawnością. W uproszczeniu to liczba lat zdrowego życia utraconych przez chorobę: zarówno przez przedwczesną śmierć, jak i przez życie z dolegliwościami.

Jak przeprowadzono badanie

Badacze systematycznie przeszukali bazy publikacji naukowych i inne źródła danych o tym, jak często występują poszczególne zaburzenia, jak długo trwają i jak bardzo utrudniają życie. Następnie za pomocą zaawansowanych modeli statystycznych oszacowali wyniki dla obu płci, 23 grup wiekowych i 204 krajów oraz terytoriów, osobno dla każdego roku od 1990 do 2019.

Co wykazało

W 2019 r. zaburzenia psychiczne dotyczyły około 970 mln osób na świecie, wobec około 655 mln w 1990 r. – to wzrost o 48%. Wynika to głównie ze wzrostu liczby ludności i zmian jej struktury wiekowej: po uwzględnieniu wieku odsetek chorych prawie się nie zmienił.

Najczęstsze były zaburzenia lękowe (około 301 mln osób) i depresja (około 280 mln). Depresja odpowiadała za 37,3% utraconych lat zdrowego życia z powodu zaburzeń psychicznych, a zaburzenia lękowe za 22,9%.

Liczba utraconych lat zdrowego życia wzrosła z 80,8 mln do 125,3 mln, a udział zaburzeń psychicznych w całym obciążeniu chorobami – z 3,1% do 4,9%. W 2019 r. zaburzenia psychiczne były siódmą najważniejszą przyczyną utraty zdrowia na świecie (w 1990 r. – trzynastą) i drugą przyczyną lat przeżytych z niesprawnością.

Obciążenie było większe u kobiet niż u mężczyzn, najwyższe u osób w wieku 25–34 lat i dotyczyło głównie ludzi w wieku produkcyjnym. Depresja, lęk i zaburzenia odżywiania częściej dotyczyły kobiet, a ADHD i autyzm – mężczyzn.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli zmagasz się z depresją lub lękiem, nie jesteś wyjątkiem – to jedne z najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie. Badacze podkreślają, że istnieją skuteczne metody leczenia, ale wielu ludzi nie ma do nich dostępu albo nie szuka pomocy z powodu wstydu.

Ta praca nie ocenia żadnej metody leczenia – opisuje skalę problemu. Jeśli objawy utrudniają ci codzienne życie, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym, psychologiem lub psychiatrą. Wybór leczenia zawsze ustala się ze specjalistą.

Ograniczenia badania

To szacunki oparte na modelach, a dla wielu krajów dobrych danych jest bardzo mało. Nasilenie objawów przyjęto głównie na podstawie badań z krajów zamożnych, co może zaniżać obciążenie tam, gdzie dostęp do leczenia jest słaby. Definicje chorób nie zawsze dobrze oddają różnice kulturowe.

Zgony wliczono tylko dla zaburzeń odżywiania, bo inne zaburzenia psychiczne rzadko są wpisywane jako przyczyna śmierci. Autorzy przyznają, że to poważnie zaniża rzeczywisty wpływ tych chorób na długość życia, np. przez samobójstwa. Pominięto też uzależnienia, a dane sprzed pandemii COVID-19 nie pokazują jej skutków. Część autorów zgłosiła powiązania z firmami farmaceutycznymi, niezwiązane z tą pracą.

Najważniejsze w skrócie

Zaburzenia psychiczne, przede wszystkim depresja i lęk, należą do głównych przyczyn utraty zdrowia na świecie i ich obciążenie nie zmalało od 1990 r. Autorzy apelują o szerszy dostęp do skutecznej profilaktyki i leczenia.