Dieta niskobiałkowa w przewlekłej chorobie nerek – dowody i kontrowersje

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Przewlekła choroba nerek to stan, w którym nerki stopniowo tracą zdolność oczyszczania krwi. Białko z pożywienia jest rozkładane, a jego produkty przemiany muszą zostać usunięte przez nerki. Gdy nerki działają słabo, nadmiar białka może je dodatkowo obciążać.

Od dziesięcioleci lekarze spierają się, czy ograniczanie białka w diecie – tzw. dieta niskobiałkowa – spowalnia chorobę nerek. Autorzy, badacze z Brazylii i Francji, omawiają dowody za i przeciw oraz praktyczne zasady stosowania takiej diety. Piszą też, że rośnie popularność diet wysokobiałkowych, np. odchudzających, i warto wiedzieć, jak mogą wpływać na nerki.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd narracyjny, czyli opisowe omówienie wybranych badań przez ekspertów, bez formalnego, systematycznego wyszukiwania i bez łączenia wyników w obliczeniach. Autorzy omawiają badania na zwierzętach, duże badania obserwacyjne, badania kliniczne z losowym przydziałem i wcześniejsze metaanalizy, a także zalecenia towarzystw naukowych.

Co wykazało

U zdrowych dorosłych zalecane spożycie białka to około 0,8 g na kilogram masy ciała na dobę, a w krajach zachodnich ludzie jedzą go średnio znacznie więcej. Za dietę niskobiałkową uznaje się spożycie o około jedną czwartą mniejsze od tej normy. Według autorów nadmiar białka u osób z osłabionymi nerkami może sprzyjać przeciążeniu nerek, zakwaszeniu organizmu, gromadzeniu się fosforu i toksyn mocznicowych oraz stanom zapalnym. U osób ze zdrowymi nerkami szkodliwość diety bogatobiałkowej pozostaje sporna.

Wyniki badań nad spowalnianiem choroby są niejednoznaczne. Największe badanie kliniczne z lat 90. nie wykazało wyraźnej różnicy w tempie utraty funkcji nerek, choć miało problemy z przestrzeganiem diety. Niektóre metaanalizy wskazywały na rzadsze rozpoczynanie dializ i mniejszą śmiertelność przy ograniczeniu białka, zwłaszcza w zaawansowanej chorobie i przy bardzo niskim spożyciu białka uzupełnianym specjalnymi preparatami. Inne nie znalazły wyraźnej korzyści w umiarkowanym stadium choroby.

Autorzy podkreślają, że przy wystarczającej ilości kalorii i pod nadzorem specjalistów dieta niskobiałkowa zwykle nie prowadzi do niedożywienia. Zbyt mocne ograniczenie białka grozi jednak utratą mięśni, szczególnie u osób starszych. Omawiają też korzyści przewagi białka roślinnego oraz to, że u ciężko chorych na intensywnej terapii bardzo duże ilości białka nie poprawiały wyników leczenia.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli chorujesz na przewlekłą chorobę nerek i nie jesteś dializowany, ilość białka w diecie może mieć znaczenie. Nie ma jednak jednej normy dla wszystkich – zależy ona od stadium choroby, wieku, cukrzycy i stanu odżywienia. Nie ograniczaj białka na własną rękę, bo grozi to niedożywieniem i utratą mięśni.

Plan żywienia warto ustalić z nefrologiem i dietetykiem, który obliczy potrzeby i będzie regularnie kontrolował stan odżywienia. Osoby z osłabionymi nerkami albo z grup ryzyka, np. z cukrzycą czy nadciśnieniem, powinny skonsultować z lekarzem także stosowanie diet wysokobiałkowych.

Ograniczenia badania

To przegląd narracyjny, więc dobór omawianych prac mógł być subiektywny, a autorzy nie oceniali formalnie ich jakości. Sami przyznają, że dowody na spowalnianie choroby nerek dietą niskobiałkową są ograniczone i sporne, a badania nad dietą są obarczone wieloma błędami, np. trudnością w mierzeniu rzeczywistego spożycia i przestrzegania zaleceń. Część argumentów pochodzi z badań na zwierzętach i badań obserwacyjnych, które nie dowodzą związku przyczynowego. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Dieta niskobiałkowa pozostaje według autorów wartościowym zaleceniem dla stabilnych osób z przewlekłą chorobą nerek przed dializami, choć jej wpływ na spowolnienie choroby nie jest jednoznacznie udowodniony. Kluczowe jest indywidualne dopasowanie i kontrola stanu odżywienia przez specjalistów.