Kalprotektyna w kale u lekarza rodzinnego – czy pozwala wykluczyć zapalenie jelit

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Bóle brzucha, biegunki czy wzdęcia to częsty powód wizyt u lekarza rodzinnego. Najczęściej przyczyną są zaburzenia czynnościowe, np. zespół jelita drażliwego (IBS), w którym jelito nie jest uszkodzone. Czasem jednak za objawami stoi choroba organiczna, np. nieswoiste zapalenie jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego), infekcja albo nowotwór.

Pomocne może być badanie laboratoryjne kalprotektyny w kale – białka uwalnianego przez białe krwinki, gdy w jelicie toczy się stan zapalny. Większość badań nad tym testem prowadzono jednak w szpitalach. Autorzy ze Szwecji sprawdzili, jak sprawdza się on w podstawowej opiece zdrowotnej.

Jak przeprowadzono badanie

Badacze przeanalizowali wszystkie testy kalprotektyny zlecone przez lekarzy rodzinnych dorosłym w regionie Östergötland w 2010 roku. Po wykluczeniu osób ze znanym wcześniej zapaleniem jelit lub nowotworem przewodu pokarmowego zostało 1293 pacjentów. Z dokumentacji odczytano objawy, przyjmowane leki i ostateczne rozpoznanie.

Stosowano szybki test półilościowy; wynik od 15 mg/kg uznawano za dodatni. Dodatkowo przez 5 lat sprawdzano w rejestrach, czy u kogoś nie rozpoznano później choroby jelit, która mogła zostać przeoczona.

Co wykazało

Dodatni wynik miało 578 osób. Wśród nich nieswoiste zapalenie jelit rozpoznano u 8,8%, a inną chorobę organiczną przewodu pokarmowego u 30,8%. Wśród 715 osób z wynikiem ujemnym zapalenie jelit stwierdzono tylko u 0,1%, a inne choroby organiczne u 9,5%. Częściej natomiast rozpoznawano u nich zaburzenia czynnościowe.

Kalprotektyna lepiej niż objawy czy wiek pozwalała wykluczyć chorobę – miała najwyższą czułość i ujemną wartość predykcyjną. Na zapalenie jelit wskazywały dodatkowo biegunka, krwawienie z odbytu i płeć męska; na inne choroby organiczne – wiek powyżej 35 lat, nieprawidłowości w badaniu brzucha i objawy trwające krócej niż 3 miesiące. Ból brzucha okazał się mało przydatną wskazówką.

Przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych i leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego wiązało się z częstszym dodatnim wynikiem, choć ich wpływ na trafność testu był niewielki. W ciągu 5 lat zapalenie jelit rozwinęło się u 0,6% osób z dodatnim wynikiem i u nikogo z wynikiem ujemnym.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz długotrwałe dolegliwości jelitowe, a wynik kalprotektyny w kale jest prawidłowy, nieswoiste zapalenie jelit jest bardzo mało prawdopodobne. To nie wyklucza jednak każdej choroby, dlatego niepokojące objawy – krew w stolcu, chudnięcie, nocne biegunki – zawsze trzeba omówić z lekarzem.

Podwyższony wynik nie jest rozpoznaniem. Może wynikać z infekcji, przyjmowanych leków przeciwbólowych czy innych przyczyn. Lekarz oceni go razem z objawami i zdecyduje o dalszych badaniach, np. kolonoskopii. Powiedz lekarzowi, jakie leki przyjmujesz.

Ograniczenia badania

Badanie było retrospektywne i opierało się na wpisach w dokumentacji, które mogły być niepełne. Osoby zbierające dane znały wyniki testu. Dotyczyło jednego regionu Szwecji i danych sprzed kilkunastu lat. Zastosowano szybki test półilościowy, który w wielu miejscach zastąpiono dziś dokładniejszymi testami laboratoryjnymi. Pacjentów przyjmujących wspomniane leki było niewielu, więc wnioski o ich wpływie są niepewne.

Najważniejsze w skrócie

U pacjentów lekarza rodzinnego ujemny wynik kalprotektyny w kale niemal wykluczał nieswoiste zapalenie jelit. Dodatni wynik, zwłaszcza z biegunką, krwawieniem lub krótkim czasem trwania objawów, był powodem do szybszej diagnostyki.