Test FIT na krew utajoną w kale – jak skutecznie wykrywa raka jelita grubego

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Rak jelita grubego to jeden z najczęstszych nowotworów na świecie. Rokowanie zależy od tego, jak wcześnie zostanie wykryty, dlatego tak ważne są badania przesiewowe, czyli badania osób bez objawów. Jedną z metod jest kolonoskopia, inną – badanie kału na krew utajoną, czyli krew niewidoczną gołym okiem.

Nowoczesną wersją tego badania jest test immunochemiczny FIT. Wykrywa on ludzką hemoglobinę w kale za pomocą przeciwciał. Autorzy z Polski, gdzie dyskutowano o włączeniu FIT do programu przesiewowego opartego dotąd na kolonoskopii, postanowili podsumować, co wiadomo o skuteczności tego testu.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd parasolowy, czyli zestawienie wyników już istniejących przeglądów systematycznych i metaanaliz. Autorzy przeszukali trzy bazy danych według zasad Cochrane i włączyli 13 prac z lat 2017–2021. Jakość każdej oceniono specjalnym narzędziem – wszystkie uznano za prace o niskim ryzyku błędu.

Sprawdzano czułość testu (jaki odsetek raków wykrywa), swoistość (jak rzadko daje fałszywy alarm u zdrowych) oraz wpływ badań przesiewowych na liczbę zgonów.

Co wykazało

Swoistość testu FIT była wysoka we wszystkich analizowanych grupach i wynosiła od 85% do 97%. Oznacza to, że u większości osób bez raka test wychodzi ujemny. Czułość w większości przeglądów przekraczała 75%, choć wahała się mniej więcej od 69% do 93%. Zależała m.in. od progu, przy którym wynik uznaje się za dodatni – przy progu 10 µg hemoglobiny na gram kału czułość w jednej z metaanaliz wyniosła 91% przy swoistości 90%.

Badania przesiewowe z użyciem FIT wiązały się z mniejszą liczbą zgonów z powodu raka jelita grubego – w różnych pracach o 10% do 59%. Ludzie znacznie chętniej wykonywali test FIT niż kolonoskopię czy sigmoidoskopię. Opóźnienie kolonoskopii o ponad 6 miesięcy po dodatnim wyniku FIT wiązało się z częstszym wykrywaniem raka i bardziej zaawansowanych zmian.

Autorzy uznali FIT za skuteczną i opłacalną metodę przesiewową, będącą alternatywą lub uzupełnieniem kolonoskopii. Wskazali, że zgodnie z wytycznymi test wykonuje się zwykle u osób w wieku 50–75 lat, najlepiej co dwa lata.

Co to oznacza dla pacjenta

Test na krew utajoną w kale metodą FIT to proste badanie laboratoryjne – próbkę kału pobierasz w domu. Ujemny wynik jest uspokajający, ale nie daje stuprocentowej pewności, dlatego badanie powtarza się regularnie. Jeśli po ujemnym teście pojawią się niepokojące objawy, np. krew w stolcu, zmiana rytmu wypróżnień czy chudnięcie, trzeba zgłosić się do lekarza.

Dodatni wynik nie oznacza raka – krew w kale może pochodzić np. z polipów lub hemoroidów. Wymaga jednak wyjaśnienia, zwykle kolonoskopią, i nie warto tego odkładać. O wyborze metody badań przesiewowych i ich częstości porozmawiaj z lekarzem rodzinnym.

Ograniczenia badania

Przegląd obejmował tylko prace w języku angielskim z ostatnich 10 lat. Większość danych pochodziła z badań obserwacyjnych, a wyniki znacznie się między sobą różniły. Różne były populacje, rodzaje testów i progi dodatniego wyniku. Część przeglądów mogła opierać się na tych samych badaniach źródłowych. Wnioski zależą też od tego, jak zorganizowana jest ochrona zdrowia w danym kraju.

Najważniejsze w skrócie

Test FIT rzadko daje fałszywy alarm, wykrywa większość raków jelita grubego, a regularne badania przesiewowe z jego użyciem wiązały się z mniejszą liczbą zgonów. Dodatni wynik wymaga szybkiej kolonoskopii.