Kalprotektyna w kale

Czym jest kalprotektyna i dlaczego bada się ją w kale

Kalprotektyna to białko, które znajduje się głównie w neutrofilach – białych krwinkach odpowiadających za pierwszą linię obrony przed bakteriami. Gdy w ścianie jelita toczy się stan zapalny, neutrofile gromadzą się w błonie śluzowej i przechodzą do światła jelita. Razem z nimi do kału trafia kalprotektyna. Im silniejsze zapalenie, tym więcej tego białka w stolcu.

Kalprotektyna jest odporna na rozkład przez bakterie jelitowe i stabilna przez kilka dni, dlatego dobrze nadaje się do oznaczania w próbce kału. To badanie laboratoryjne nie wskazuje konkretnej choroby, ale odpowiada na ważne pytanie: czy dolegliwości jelitowe mają podłoże zapalne, czy czynnościowe, czyli związane z nadwrażliwością jelit bez uszkodzenia ich ściany.

Laboratoria oznaczają kalprotektynę najczęściej metodą immunoenzymatyczną (ELISA) lub immunoturbidymetryczną, a w niektórych miejscach dostępne są też szybkie testy kasetkowe. Wyniki z różnych laboratoriów nie zawsze są w pełni porównywalne, dlatego kolejne kontrole najlepiej robić w tym samym miejscu.

Kiedy lekarz zleca kalprotektynę w kale

Najczęściej to badanie laboratoryjne pomaga zdecydować, czy osoba z przewlekłą biegunką lub bólem brzucha wymaga kolonoskopii. Zespół jelita drażliwego jest bardzo częsty i nie powoduje zapalenia – kalprotektyna jest wtedy prawidłowa. Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zwane razem nieswoistymi zapaleniami jelit, zwykle podnoszą jej poziom.

• przewlekła biegunka trwająca dłużej niż kilka tygodni
• nawracający ból brzucha, śluz lub krew w stolcu
• podejrzenie nieswoistego zapalenia jelit u dorosłych i dzieci
• kontrola aktywności choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
• ocena skuteczności leczenia i wczesne wykrycie zaostrzenia

Jak przygotować się i pobrać kał na kalprotektynę

Do tego badania laboratoryjnego wystarczy niewielka próbka kału pobrana do pojemnika z łopatką, który można kupić w aptece lub odebrać w punkcie pobrań. Kał najlepiej oddać do czystego naczynia lub na papier rozłożony w toalecie, a potem łopatką nabrać trochę materiału z kilku miejsc. Bardzo wodnisty stolec też się nadaje – wtedy pobiera się go do pojemnika ostrożnie, w ilości kilku mililitrów. Opisany imieniem, nazwiskiem i datą pojemnik oddaj w punkcie pobrań, skąd trafi do laboratorium.

Część laboratoriów zaleca pierwszy poranny stolec, bo stężenie kalprotektyny jest w nim najbardziej miarodajne. Leki przeciwzapalne z grupy NLPZ mogą same podrażniać jelita i podnosić wynik, podobnie leki hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego. Nie odstawiaj ich jednak bez rozmowy z lekarzem – on zdecyduje, czy przerwa przed badaniem jest potrzebna i bezpieczna.

Normy kalprotektyny i jak czytać wynik z laboratorium

Laboratorium podaje wynik w mikrogramach na gram kału (µg/g). U większości dorosłych za prawidłowy uznaje się wynik poniżej około 50 µg/g. Wartości od około 50 do 200 µg/g traktuje się jako graniczne – często zaleca się powtórzenie badania laboratoryjnego po kilku tygodniach. Wynik powyżej około 200 µg/g sugeruje aktywne zapalenie i zwykle jest wskazaniem do dalszej diagnostyki. Progi różnią się między metodami, więc decyduje zakres wydrukowany przez laboratorium.

U niemowląt i małych dzieci kalprotektyna jest fizjologicznie znacznie wyższa niż u dorosłych, a do około 4. roku życia stopniowo spada. Dlatego wynik dziecka zawsze ocenia pediatra z uwzględnieniem wieku – laboratoria często podają osobne zakresy dla najmłodszych.

Podwyższona kalprotektyna – możliwe przyczyny

Najważniejszą przyczyną wysokiej kalprotektyny są nieswoiste zapalenia jelit. Bardzo wysokie wartości, rzędu kilkuset lub ponad tysiąca µg/g, często towarzyszą aktywnej chorobie. Podwyższony wynik dają jednak także inne stany zapalne, dlatego lekarz porównuje go z objawami i innymi badaniami laboratoryjnymi.

• bakteryjne zakażenia jelit – wtedy lekarz może zlecić posiew kału lub badanie w kierunku Clostridioides difficile
• zapalenie uchyłków jelita grubego
• polipy i rak jelita grubego
• celiakia, zwłaszcza nieleczona
• mikroskopowe zapalenie jelita grubego
• przyjmowanie leków przeciwzapalnych i hamujących wydzielanie kwasu

Prawidłowa kalprotektyna i dalsze badania laboratoryjne

Niski wynik tego badania laboratoryjnego nie ma znaczenia chorobowego. Prawidłowa kalprotektyna u osoby z przewlekłymi dolegliwościami sprawia, że nieswoiste zapalenie jelit jest mało prawdopodobne, a objawy częściej mają charakter czynnościowy. Pozwala to wielu pacjentom uniknąć niepotrzebnej kolonoskopii. Gdy jednak pojawiają się niepokojące objawy, na przykład krew w stolcu czy chudnięcie, lekarz może zlecić diagnostykę mimo prawidłowego wyniku.

Kalprotektynę często uzupełniają badania krwi: białko CRP, które pokazuje stan zapalny w całym organizmie, i morfologia krwi, wykrywająca niedokrwistość. Przy biegunce lekarz może też zlecić posiew kału lub badanie w kierunku toksyn Clostridioides difficile, a przy podejrzeniu nietolerancji glutenu – badania w kierunku celiakii.

Kalprotektyna na NFZ i prywatnie

Badanie zleca zwykle gastroenterolog lub pediatra w ramach diagnostyki, a w szpitalnych i specjalistycznych poradniach jest stałym elementem kontroli chorych na nieswoiste zapalenia jelit. Prywatnie można je wykonać bez skierowania. W Szczecinie kał na kalprotektynę przyjmuje większość punktów pobrań, a wynik z laboratorium jest zwykle gotowy po kilku dniach roboczych.

Z wynikiem podwyższonym warto pójść do gastroenterologa. Zabierz ze sobą także inne badania laboratoryjne, opis objawów i informację o przyjmowanych lekach. Nie wszystkie laboratoria wykonują to oznaczenie na miejscu – część wysyła próbki do większych laboratoriów, co wydłuża oczekiwanie o dzień lub dwa. Gdy kalprotektyna służy do kontroli leczenia, lekarz porównuje kolejne badania laboratoryjne, więc warto przechowywać wszystkie wyniki razem.

Kiedy z objawami jelitowymi pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymagają: obfita krew w stolcu, silny ból brzucha, wysoka gorączka, biegunka z odwodnieniem (suchość w ustach, mało moczu, zawroty głowy) oraz biegunka kilkanaście razy na dobę. U osób z rozpoznanym zapaleniem jelit takie objawy mogą oznaczać ciężkie zaostrzenie. Wtedy nie czekaj na badanie z laboratorium – jedź na SOR lub dzwoń pod 112.