Otyłość brzuszna i siedzący tryb życia a łagodny rozrost prostaty – analiza genetyczna

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Łagodny rozrost gruczołu krokowego (prostaty) to bardzo częsta dolegliwość starszych mężczyzn – dotyczy około 8% czterdziestolatków i nawet 90% dziewięćdziesięciolatków. Powiększona prostata może utrudniać oddawanie moczu, a nieleczona – prowadzić do powikłań, np. zatrzymania moczu.

Wcześniejsze badania obserwacyjne łączyły rozrost prostaty z otyłością, dietą, paleniem, alkoholem i brakiem ruchu, ale wyniki były sprzeczne. Badacze z Chin chcieli sprawdzić, które z tych czynników mogą być rzeczywistą przyczyną choroby.

Jak przeprowadzono badanie

Zastosowano metodę randomizacji mendlowskiej. Wykorzystuje ona to, że geny dziedziczymy losowo. Niektóre warianty genów sprzyjają np. większej masie ciała albo dłuższemu siedzeniu. Jeśli osoby z takimi wariantami częściej chorują, wzmacnia to podejrzenie, że to sam czynnik – a nie np. styl życia czy zamożność – wpływa na chorobę.

Wykorzystano zbiorcze dane genetyczne z dużych badań obejmujących od około 217 tysięcy do ponad 1,2 miliona osób. Dane o rozroście prostaty pochodziły z brytyjskiego UK Biobank (14 126 chorych i 169 762 osoby bez choroby) oraz z fińskiej bazy FinnGen (13 118 chorych i 72 799 osób bez choroby). Wyniki z obu baz połączono. Dzięki temu można było sprawdzić, czy zależności powtarzają się w dwóch niezależnych populacjach.

Co wykazało

Genetycznie uwarunkowany większy obwód talii wiązał się z wyższym ryzykiem rozrostu prostaty – o 24% na każde odchylenie standardowe, czyli typową różnicę między ludźmi. Związek utrzymywał się po uwzględnieniu ogólnej masy ciała (wskaźnika BMI), co sugeruje, że szczególne znaczenie ma otyłość brzuszna.

Wyższe BMI wiązało się ze wzrostem ryzyka o 8%, ale autorzy uznali ten wynik za wymagający potwierdzenia. Silniejszy był związek z siedzącym trybem życia: ryzyko o 31% wyższe, a po uwzględnieniu BMI – o 14% wyższe.

Nie znaleziono związku rozrostu prostaty z udziałem węglowodanów, tłuszczów, białka i cukru w diecie ani z paleniem tytoniu czy piciem alkoholu.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli jesteś mężczyzną w średnim lub starszym wieku, wyniki dają kolejny argument za ograniczaniem tłuszczu brzusznego i długiego siedzenia. Te same nawyki sprzyjają też zdrowiu serca i ogólnej sprawności. Badanie nie sprawdzało jednak, czy zmiana stylu życia zmniejsza objawy u osób, które już mają powiększoną prostatę.

Kłopoty z oddawaniem moczu – częste parcie, słaby strumień, wstawanie w nocy – warto omówić z lekarzem rodzinnym lub urologiem. To on ustali przyczynę i sposób leczenia.

Ograniczenia badania

Metoda randomizacji mendlowskiej opiera się na założeniach, których nie da się w pełni sprawdzić – np. że wybrane geny wpływają na chorobę wyłącznie przez badany czynnik. Autorzy przeprowadzili dodatkowe analizy, które nie wykazały poważnych zakłóceń, ale nie można ich całkowicie wykluczyć.

Wszyscy uczestnicy mieli pochodzenie europejskie, więc wyniki mogą nie dotyczyć innych populacji. Dla alkoholu analiza miała zbyt małą moc, by wykryć słabe zależności. Zbiorcze dane nie pozwoliły ocenić, czy wyniki różnią się w zależności od wieku albo nasilenia choroby. Część danych o paleniu i alkoholu pochodziła z tej samej bazy UK Biobank. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Analiza genetyczna wspiera tezę, że otyłość brzuszna i siedzący tryb życia mogą przyczyniać się do łagodnego rozrostu prostaty, niezależnie od ogólnej masy ciała. Rola diety, palenia i alkoholu pozostaje niewyjaśniona i wymaga dalszych badań.