Jakie objawy częściej występują po COVID-19 – metaanaliza badań z grupą porównawczą

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Część osób po przebyciu COVID-19 przez wiele miesięcy odczuwa różne dolegliwości. Nazywa się to potocznie długim COVID. Problem w tym, że wiele z tych objawów – np. zmęczenie, ból głowy czy kłopoty ze snem – często występuje też u ludzi, którzy wcale nie chorowali. Większość wcześniejszych analiz nie porównywała więc osób po zakażeniu z osobami niezakażonymi i mogła przeceniać rolę samego wirusa.

Autorzy tej pracy postanowili sprawdzić, o ile częściej poszczególne objawy występują u osób po zakażeniu niż w podobnej grupie osób, które nie chorowały.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą – czyli uporządkowane wyszukanie badań według ustalonych zasad i połączenie ich wyników w obliczeniach statystycznych. Przeszukano pięć baz publikacji z okresu od stycznia 2022 do sierpnia 2024 roku. Do analizy włączano tylko badania, w których było co najmniej 100 osób po COVID-19 obserwowanych przez co najmniej 28 dni od początku zakażenia oraz grupa porównawcza bez zakażenia. Pomijano badania wyłącznie na pracownikach ochrony zdrowia, kobietach w ciąży czy weteranach, aby wyniki dotyczyły ogółu ludności.

Ostatecznie włączono 50 badań obejmujących łącznie 14 661 595 osób, w tym około 1,4 miliona po zakażeniu. Trzynaście badań dotyczyło dzieci i młodzieży. Czas obserwacji wynosił średnio od 28 do 685 dni. Wyniki analizowano łącznie oraz osobno dla osób hospitalizowanych, leczonych w domu i grup mieszanych.

Co wykazało

Na 40 objawów ocenianych we wszystkich badaniach łącznie aż 39 występowało częściej u osób po zakażeniu niż u niezakażonych. Jedynym wyjątkiem była chrypka. Największą różnicę zaobserwowano dla utraty węchu (ryzyko około 4,3 razy większe), utraty smaku (około 3,7 razy), kłopotów z koncentracją (około 2,7 razy), problemów z pamięcią (około 2,5 razy) i wypadania włosów (około 2,4 razy).

U osób, które z powodu COVID-19 trafiły do szpitala, różnice były na ogół nieco większe niż u leczonych w domu. Co ciekawe, zmęczenie, zaburzenia snu i duszność, uważane dotąd za najczęstsze objawy długiego COVID, też występowały częściej po zakażeniu, ale nie znalazły się w czołówce objawów najsilniej odróżniających osoby zakażone od niezakażonych. Autorzy podkreślają, że bez grupy porównawczej trudno ocenić, które dolegliwości naprawdę wiążą się z przebytą chorobą.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli po przebyciu COVID-19 od tygodni lub miesięcy masz kłopoty z węchem, smakiem, pamięcią, koncentracją albo zauważasz nasilone wypadanie włosów, ta praca potwierdza, że takie dolegliwości rzeczywiście częściej występują po zakażeniu. Nie świadczy to jednak automatycznie, że każdy objaw wynika z COVID-19 – podobne dolegliwości mają też inne przyczyny.

Utrzymujące się objawy warto omówić z lekarzem, który oceni, czy potrzebne są dodatkowe badania lub skierowanie do specjalisty. Badanie nie dotyczyło leczenia, więc nie wskazuje, jak sobie z tymi objawami radzić.

Ograniczenia badania

Wyniki poszczególnych badań bardzo się od siebie różniły, co utrudnia podanie jednej pewnej liczby. Ponad dwie trzecie badań przeprowadzono w Europie i Ameryce Północnej, a w większości nie podano pochodzenia etnicznego uczestników. W wielu badaniach brak zakażenia w grupie porównawczej ustalano na podstawie deklaracji samych uczestników, a w latach 2022–2023 część „niezakażonych” mogła przejść chorobę bez testu. Autorzy nie badali wpływu szczepień, różnych wariantów wirusa ani tego, jak szybko objawy ustępują. Kilku autorów zgłosiło granty i współpracę z firmami farmaceutycznymi, niezwiązane bezpośrednio z tą pracą.

Najważniejsze w skrócie

W 50 badaniach z udziałem ponad 14 milionów osób przebycie COVID-19 wiązało się z większym ryzykiem prawie wszystkich ocenianych długotrwałych objawów, najbardziej utraty węchu i smaku, kłopotów z koncentracją i pamięcią oraz wypadania włosów. Ryzyko było nieco wyższe u osób wcześniej hospitalizowanych.