Kiedy lekarz powinien zaproponować test na HIV – luki w europejskich wytycznych

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Zakażenie HIV przez wiele lat może nie dawać wyraźnych objawów. Wczesne rozpoznanie pozwala szybko rozpocząć leczenie, które chroni zdrowie chorego i zapobiega zakażaniu innych. Tymczasem w Europie ponad połowa osób dowiaduje się o zakażeniu późno, gdy odporność jest już osłabiona, a 31% nowych rozpoznań przypada na stadium AIDS.

Jednym ze sposobów na wcześniejsze wykrywanie jest badanie w kierunku HIV przy tzw. chorobach wskaźnikowych. To choroby, które częściej występują u osób z HIV – np. inne choroby przenoszone drogą płciową, wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, gruźlica, półpasiec, niektóre chłoniaki czy niewyjaśniony spadek liczby białych krwinek lub płytek krwi. Autorzy sprawdzili, czy krajowe wytyczne dla lekarzy różnych specjalności zalecają w takich sytuacjach test na HIV.

Jak przeprowadzono badanie

Eksperci od HIV z 15 krajów europejskich, w tym z Polski, w latach 2019–2021 przeszukali krajowe bazy wytycznych dla 62 chorób wskaźnikowych z listy Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Uwzględniano tylko wytyczne zatwierdzone przez towarzystwa naukowe danej specjalności, np. dermatologów, hematologów czy ginekologów. Każdą wytyczną oceniano według prostego schematu: czy w ogóle wspomina o HIV, czy opisuje związek choroby z HIV i czy wyraźnie zaleca wykonanie testu. Zgodność ocen sprawdzono wcześniej w badaniu pilotażowym w Holandii, a wątpliwe przypadki omawiało kilku badaczy.

Co wykazało

Znaleziono 791 wytycznych. Związek choroby z HIV opisywało 69% z nich, ale wykonanie testu na HIV zalecało tylko 46%. Nawet wśród wytycznych dotyczących chorób definiujących AIDS test zalecało jedynie 42%.

Żadna choroba wskaźnikowa, żaden kraj i żadna specjalność nie miały zalecenia testu we wszystkich swoich wytycznych. Najlepiej wypadły wytyczne hematologiczne (75%), a najsłabiej okulistyczne (27%) i pulmonologiczne (32%). Poniżej średniej były też wytyczne z zakresu chorób wewnętrznych, neurologii i ginekologii. Zalecenia testu częściej pojawiały się w krajach Europy Wschodniej (53%) niż Zachodniej (42%).

Pozytywnym przykładem były ciąża i choroby przenoszone drogą płciową – w każdym kraju istniała przynajmniej jedna wytyczna zalecająca w tych sytuacjach badanie w kierunku HIV. Według autorów pokazuje to, że powszechne wpisanie testu do wytycznych jest możliwe.

Co to oznacza dla pacjenta

Test na HIV to proste badanie laboratoryjne krwi. Jeśli rozpoznano u ciebie chorobę przenoszoną drogą płciową, wirusowe zapalenie wątroby, gruźlicę albo inną chorobę, która może mieć związek z HIV, a lekarz nie zaproponował testu, możesz sam o niego zapytać. Propozycja testu nie jest oskarżeniem – to rutynowy element dobrej opieki.

W Polsce badanie w kierunku HIV można też wykonać anonimowo w punktach konsultacyjno-diagnostycznych. W razie dodatniego wyniku dalsze postępowanie ustala lekarz chorób zakaźnych.

Ograniczenia badania

Dane przysłała tylko połowa z 30 zaproszonych krajów, choć obejmowały one około 83% nierozpoznanych zakażeń w Europie. Wyszukiwanie prowadzili różni eksperci, więc część wytycznych mogła zostać pominięta, a ocena mogła być częściowo subiektywna. Analizowano tylko krajowe wytyczne – lekarze mogą korzystać też z międzynarodowych zaleceń. Badanie mówi o treści wytycznych, a nie o tym, jak często lekarze rzeczywiście zlecają test.

Najważniejsze w skrócie

Mniej niż połowa europejskich wytycznych dla chorób związanych z HIV zaleca wykonanie testu na HIV. Autorzy apelują o uzupełnienie wytycznych, by zakażenie wykrywać wcześniej.