Szczepienia przeciw HPV a rak szyjki macicy – co pokazują dane z całych populacji

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to najczęstsza infekcja wirusowa narządów płciowych. Większość zakażeń mija samoistnie, ale przewlekłe zakażenie niektórymi typami wirusa może prowadzić do zmian przedrakowych i raka szyjki macicy, a także raka pochwy, sromu, odbytu, prącia oraz gardła. Inne typy HPV wywołują kłykciny, czyli brodawki w okolicy narządów płciowych i odbytu.

Szczepionki przeciw HPV są dostępne od 2006 roku. Wcześniejsze badania kliniczne trwały jednak zbyt krótko, by pokazać wpływ szczepień na samego raka, i były zbyt małe, by wychwycić bardzo rzadkie działania niepożądane. Autorzy z organizacji Cochrane chcieli więc sprawdzić, co wiadomo z dużych badań prowadzonych w całych populacjach – zarówno o korzyściach, jak i o możliwych szkodach szczepień. Osobno zajęli się działaniami niepożądanymi, o których najczęściej mówi się w mediach społecznościowych.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny, czyli uporządkowane wyszukanie i ocena wszystkich badań na dany temat według ustalonych z góry zasad. Autorzy włączyli 225 badań obejmujących łącznie ponad 132 miliony osób. Były to głównie badania obserwacyjne – takie, w których porównuje się osoby zaszczepione i niezaszczepione albo częstość chorób przed wprowadzeniem szczepień i po nim, bez losowego przydziału. Większość prac dotyczyła wyłącznie kobiet i dziewcząt.

Tam, gdzie było to możliwe, wyniki połączono w metaanalizie – czyli zsumowano je statystycznie – i uwzględniono tylko oszacowania skorygowane o inne czynniki wpływające na wynik. Szczególną uwagę zwrócono na osoby zaszczepione do 16. roku życia, bo to wiek, w którym zwykle zaleca się szczepienie. Pewność dowodów oceniono standardową metodą GRADE.

Co wykazało

Według dowodów o umiarkowanej pewności szczepienie zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy. W pięciu dużych badaniach kohortowych obejmujących ponad 4,3 mln kobiet ryzyko raka u osób zaszczepionych wynosiło 37% ryzyka osób niezaszczepionych. U osób zaszczepionych do 16. roku życia ryzyko było niższe o 80%. Im młodszy wiek w chwili szczepienia, tym większa korzyść.

Szczepienie wiązało się też z rzadszym występowaniem zaawansowanych zmian przedrakowych szyjki macicy (tzw. CIN3 i cięższych) – u osób zaszczepionych do 16. roku życia o 74% w długiej obserwacji – oraz z rzadszym występowaniem kłykcin, o 53% w długiej obserwacji. Dane o innych nowotworach związanych z HPV, np. raku sromu czy odbytu, są na razie bardzo niepewne, bo te choroby rozwijają się przez wiele lat.

Nie stwierdzono większego ryzyka zespołu posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS), zespołu przewlekłego zmęczenia, porażeń, zespołu bólu regionalnego, przedwczesnego wygasania czynności jajników ani niepłodności. Szczepienie nie wiązało się też z częstszymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, które służyły jako miara aktywności seksualnej. Dane dotyczące zespołu Guillaina-Barrégo również nie wskazywały na zwiększone ryzyko, choć ich pewność była niska.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli zastanawiasz się nad szczepieniem siebie lub dziecka, ten przegląd dostarcza danych z wielu krajów, że szczepienie przeciw HPV w młodym wieku najpewniej zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy i stanów przedrakowych. Autorzy podkreślają, że największą korzyść daje szczepienie przed rozpoczęciem współżycia, a u dorosłych korzyść na poziomie populacji jest niewielka.

Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych szyjki macicy – warto nadal wykonywać je zgodnie z zaleceniami. Decyzję o szczepieniu, zwłaszcza u osoby dorosłej lub z chorobami przewlekłymi, najlepiej omówić z lekarzem, np. ginekologiem, pediatrą lub lekarzem rodzinnym.

Ograniczenia badania

Większość włączonych badań była obserwacyjna, a ryzyko błędu oceniono jako umiarkowane do krytycznego. W takich badaniach trudno w pełni wykluczyć, że osoby zaszczepione różnią się od niezaszczepionych także w inny sposób, np. częściej chodzą na badania kontrolne. Wyniki poszczególnych badań w części analiz wyraźnie się różniły. Dane pochodzą głównie z krajów o wysokich dochodach, a wiele badań obejmowało mniej niż 10 lat obserwacji. Niewiele jest danych o mężczyznach. Nie znaleziono badań oceniających częstość poważnych działań niepożądanych w całej populacji.

Najważniejsze w skrócie

Przegląd 225 badań wskazuje, że szczepienie przeciw HPV, szczególnie do 16. roku życia, wiąże się z wyraźnie rzadszym występowaniem raka szyjki macicy, zaawansowanych zmian przedrakowych i kłykcin. Nie potwierdzono związku szczepienia z powikłaniami najczęściej opisywanymi w mediach społecznościowych. Pewność dowodów jest umiarkowana, bo opierają się one głównie na badaniach obserwacyjnych.