Kto częściej słabnie przy oddawaniu krwi – przegląd czynników ryzyka

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Oddawanie krwi jest bezpieczne, ale u części dawców pojawia się tzw. reakcja wazowagalna – nagły spadek ciśnienia i zwolnienie tętna wywołane przez układ nerwowy. Objawia się osłabieniem, zawrotami głowy, bladością, czasem omdleniem. Zasłabnięcia bez utraty przytomności zdarzają się przy kilku procentach donacji, a omdlenia znacznie rzadziej.

Choć zwykle mijają same, mogą skończyć się urazem przy upadku, a nawet łagodna reakcja zniechęca do kolejnych donacji. Autorzy chcieli zebrać wszystkie dostępne dowody na to, kto jest bardziej narażony.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą – czyli uporządkowane wyszukanie badań i połączenie ich wyników w obliczeniach. Przeszukano pięć baz publikacji do lutego 2024 roku, uwzględniając prace w języku angielskim o dobrowolnych dawcach krwi pełnej.

Włączono 71 badań. Część z nich (47 badań, prawie 19 milionów donacji) pozwalała połączyć wyniki liczbowo, a pozostałe opisano słownie. Większość badań pochodziła z krajów zachodnich. Aż 62% badań nie uwzględniało innych czynników, które mogłyby zaburzać wyniki, dlatego analizy opierały się głównie na prostych porównaniach.

Co wykazało

Kobiety miały około dwukrotnie większe ryzyko reakcji wazowagalnej niż mężczyźni. Osoby oddające krew po raz pierwszy – prawie czterokrotnie większe niż stali dawcy. Ryzyko malało z wiekiem: każdy kolejny rok życia wiązał się z nieco mniejszym ryzykiem, przy czym po 50. roku życia ta zależność słabła.

Osoby z największą szacowaną objętością krwi (zależną od płci, wzrostu i masy ciała) miały o około 39% mniejsze ryzyko niż osoby z najmniejszą. Wyższe ciśnienie tętnicze przed donacją także wiązało się z mniejszym ryzykiem. Nie znaleziono natomiast związku z tętnem ani poziomem hemoglobiny.

Z badań opisanych słownie wynika, że reakcje częściej występowały u osób odczuwających strach, lęk lub wstręt związany z pobraniem krwi, u tych, którzy wcześniej zasłabli lub widzieli zasłabnięcie innej osoby, a także u osób głodnych, spragnionych albo bardzo krótko lub bardzo długo śpiących przed donacją.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli zamierzasz oddać krew po raz pierwszy, jesteś młodą kobietą, osobą drobnej budowy albo masz zwykle niskie ciśnienie, możesz być bardziej narażony na zasłabnięcie. To nie powód, by rezygnować – warto jednak przyjść wyspanym, po posiłku i dobrze nawodnionym oraz powiedzieć personelowi o wcześniejszych zasłabnięciach lub strachu przed igłą.

Jeśli w trakcie lub po pobraniu poczujesz się słabo, od razu powiedz o tym obsłudze. Pytania o to, czy możesz być dawcą, najlepiej omówić z lekarzem w punkcie krwiodawstwa.

Ograniczenia badania

Większość wyników to proste porównania, które nie uwzględniają wpływu innych czynników – np. kobiety mają średnio mniejszą objętość krwi, więc trudno ocenić, który z tych czynników ma większe znaczenie. Wyniki poszczególnych badań bardzo się od siebie różniły. Analiza dotyczyła donacji, a nie osób, więc stali dawcy mogli być liczeni wielokrotnie. Uwzględniono tylko prace po angielsku i tylko dawców dobrowolnych, co może ograniczać przenoszenie wyników na kraje o niższych dochodach. Takie badania nie dowodzą związku przyczynowego. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Zasłabnięcia przy oddawaniu krwi częściej dotyczą kobiet, osób młodszych, oddających krew po raz pierwszy, o mniejszej objętości krwi i niższym ciśnieniu, a także osób odczuwających strach przed pobraniem. Wyniki mogą pomóc punktom krwiodawstwa lepiej opiekować się dawcami z grup większego ryzyka.