Densytometria Szczecin

Densytometria – badanie gęstości kości i wykrywanie osteoporozy

Czym jest badanie DXA

Densytometria kości to badanie, które mierzy gęstość mineralną kości, czyli to, ile wapnia i innych minerałów zawiera tkanka kostna. Najczęściej wykonuje się je metodą DXA, nazywaną też DEXA – aparat przesyła przez ciało dwie wiązki promieniowania rentgenowskiego o różnej energii i porównuje, jaka część każdej z nich została pochłonięta. Dawka jest bardzo mała, mniejsza niż przy zwykłym prześwietleniu klatki piersiowej. Dzięki temu densytometria nadaje się do powtarzania co jakiś czas.

Standardowo densytometria kości obejmuje odcinek lędźwiowy kręgosłupa i bliższy koniec kości udowej, czyli okolicę szyjki, która najczęściej łamie się u starszych osób. Czasem dodatkowo bada się przedramię, na przykład gdy pomiar kręgosłupa jest niemiarodajny z powodu zwyrodnień albo metalowych implantów. W przeciwieństwie do zwykłego zdjęcia, densytometria nie pokazuje szczegółowego obrazu, tylko wylicza liczby, które lekarz porównuje z normami.

Osteoporoza – choroba bez objawów

Osteoporoza polega na stopniowej utracie masy kostnej i osłabieniu struktury kości. Przez wiele lat nie boli i nie daje żadnych sygnałów, dopóki nie dojdzie do złamania po niewielkim urazie, na przykład po upadku z pozycji stojącej. Typowe są złamania kości promieniowej przy nadgarstku, kręgów i szyjki kości udowej. Właśnie po to, by wykryć problem przed złamaniem, wykonuje się densytometria kości.

Złamanie szyjki kości udowej u osoby starszej często oznacza długie leczenie, utratę sprawności i zależność od innych. Złamania kręgów potrafią przebiegać niemal niezauważenie, a objawiają się zmniejszeniem wzrostu i zaokrągleniem pleców. Gdy densytometria kości wykaże obniżoną gęstość, można wdrożyć leczenie i zmiany w stylu życia, które zmniejszają ryzyko kolejnych złamań.

Kto powinien rozważyć badanie

Najczęściej densytometria jest zlecana kobietom po menopauzie, bo spadek estrogenów przyspiesza utratę masy kostnej. U starszych mężczyzn osteoporoza też się zdarza, choć jest rzadziej rozpoznawana. Szczególnie przydatna jest densytometria kości u osób, które przeszły złamanie po niewielkim urazie, przyjmują długotrwale glikokortykosteroidy, mają niską masę ciała albo w rodzinie zdarzały się złamania biodra.

Ryzyko zwiększają także wczesna menopauza, reumatoidalne zapalenie stawów, nadczynność przytarczyc, choroby jelit utrudniające wchłanianie wapnia, palenie papierosów i nadużywanie alkoholu. Gdy któryś z tych czynników dotyczy ciebie, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym, czy densytometria kości jest u ciebie wskazana. Lekarz może najpierw policzyć ryzyko złamania za pomocą kalkulatora FRAX i na tej podstawie zdecydować o badaniu.

U dzieci i młodych dorosłych densytometria jest wykonywana rzadko, głównie przy chorobach przewlekłych, zaburzeniach odżywiania czy długim leczeniu wpływającym na kości. Wtedy densytometria kości wymaga interpretacji przez lekarza z doświadczeniem w tej grupie wiekowej, bo normy są inne niż u seniorów.

Przygotowanie do badania

Przygotowanie, jakiego wymaga densytometria, jest proste. Zwykle zaleca się, by na dobę przed badaniem nie przyjmować suplementów wapnia, bo tabletka zalegająca w przewodzie pokarmowym może zafałszować pomiar kręgosłupa. Jeśli w ostatnich dniach miałeś badanie z kontrastem albo scyntygrafię, powiedz o tym przy rejestracji – czasem densytometria kości trzeba wtedy przesunąć o kilka dni.

Ubierz się w rzeczy bez metalowych elementów: bez zamków błyskawicznych, nitów, klamer paska czy fiszbinów. Na czczo być nie trzeba, bo densytometria kości nie zależy od posiłków. Zabierz skierowanie, dokument tożsamości i wynik poprzedniego badania, jeśli go masz. Gdy kontrolna densytometria ma ocenić skuteczność leczenia, najlepiej wykonać ją na tym samym aparacie, bo wyniki z różnych urządzeń nie zawsze da się wprost porównać.

Jak wygląda badanie

Gdy densytometria kości się zaczyna, kładziesz się na plecach na płaskim stole, a nad tobą powoli przesuwa się ramię aparatu. Przy badaniu kręgosłupa technik podkłada pod uniesione nogi podpórkę, żeby wyprostować odcinek lędźwiowy. Przy pomiarze kości udowej stopa jest lekko skręcona do środka i unieruchomiona specjalnym klinem. Densytometria nie boli, nie trzeba wchodzić do tunelu ani wstrzymywać oddechu.

Cała densytometria kości trwa zazwyczaj kilkanaście minut, z czego samo skanowanie tylko kilka. Ważne jest, by się nie poruszać, bo ruch zaburza pomiar. Po badaniu od razu wracasz do zwykłych zajęć. Dla osób, które z trudem leżą na płasko, densytometria kości bywa jednak męcząca – powiedz o bólach kręgosłupa, a technik postara się ułożyć cię wygodniej.

Jak czytać wynik – T-score i Z-score

W wyniku znajdziesz gęstość kości wyrażoną w gramach na centymetr kwadratowy oraz dwa wskaźniki. T-score pokazuje, o ile twoja gęstość różni się od średniej młodych, zdrowych dorosłych tej samej płci. Według przyjętych kryteriów wartość od minus 1 w górę uznaje się za prawidłową, między minus 1 a minus 2,5 mówi się o osteopenii, a od minus 2,5 w dół – o osteoporozie. W ten sposób densytometria opisuje wynik u kobiet po menopauzie i mężczyzn po pięćdziesiątce.

Z-score porównuje wynik z osobami w twoim wieku i stosuje się go u dzieci, młodszych kobiet przed menopauzą i młodszych mężczyzn. Niska wartość tego wskaźnika skłania lekarza do szukania przyczyny wtórnej, na przykład choroby hormonalnej. Pamiętaj, że sama densytometria kości nie przesądza o leczeniu – lekarz bierze pod uwagę także wiek, przebyte złamania, choroby i przyjmowane leki.

Co dalej po badaniu

Gdy densytometria jest już opisana, z wynikiem idź do lekarza, który wystawił skierowanie. Przy osteopenii często wystarczają zmiany w stylu życia: ruch z obciążeniem, ćwiczenia równowagi, odpowiednia ilość wapnia w diecie, uzupełnianie witaminy D zgodnie z zaleceniem lekarza i rezygnacja z palenia. Przy osteoporozie lekarz rozważy leczenie farmakologiczne, a densytometria kości posłuży później do oceny, jak kości na nie reagują.

Kontrolna densytometria kości jest zwykle powtarzana po roku lub dwóch, zależnie od wyniku i leczenia. Częstsze pomiary rzadko mają sens, bo kość zmienia się powoli. Równie ważne jak leki jest zapobieganie upadkom: dobre oświetlenie w domu, usunięcie śliskich dywaników, wygodne obuwie i kontrola wzroku. Nawet najlepsza densytometria nie zastąpi dbałości o bezpieczeństwo w codziennym życiu.

Inne metody oceny kości

W aptekach, galeriach handlowych czy podczas akcji zdrowotnych spotyka się czasem ultradźwiękowe badanie pięty. Jest szybkie i nie wymaga rozbierania się, ale służy co najwyżej do wstępnego przesiewu i nie wystarcza do rozpoznania osteoporozy. Jeśli taki pomiar wyjdzie nieprawidłowo, właściwą metodą potwierdzenia jest densytometria kości wykonana aparatem DXA.

Zwykłe zdjęcie rentgenowskie pokazuje złamania kręgów i zmiany zwyrodnieniowe, ale nie pozwala zmierzyć gęstości. Niektóre aparaty pozwalają, by densytometria kości objęła też ocenę kręgów w projekcji bocznej, co pomaga wychwycić bezobjawowe złamania. Tomografia ilościowa bywa stosowana w ośrodkach naukowych, w codziennej praktyce rzadko. Dla większości pacjentów densytometria pozostaje więc badaniem pierwszego wyboru.

Skierowanie, NFZ i wybór pracowni

Na NFZ badanie wymaga skierowania, które może wystawić lekarz rodzinny albo specjalista, na przykład endokrynolog, reumatolog czy ortopeda – w razie wątpliwości zapytaj w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Prywatnie densytometria kości także wiąże się z promieniowaniem, więc pracownia poprosi o skierowanie od lekarza. W Szczecinie densytometria jest dostępna w poradniach osteoporozy, pracowniach diagnostyki obrazowej i niektórych przychodniach specjalistycznych.

Wybierając miejsce, zapytaj, czy wynik zawiera pełny opis z T-score i Z-score dla każdej badanej okolicy oraz czy pracownia przechowuje poprzednie pomiary. Dla wiarygodnej kontroli ważne jest, by kolejna densytometria kości była wykonywana na tym samym typie aparatu. Dobrze, gdy wynik omawia lekarz zajmujący się osteoporozą, a nie tylko technik.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.