RTG Szczecin

RTG – prześwietlenie płuc, kości, zatok i zębów

Czym jest prześwietlenie

Rentgen to najstarsza i wciąż najczęściej wykonywana metoda obrazowania. Wiązka promieni X przechodzi przez ciało i pada na detektor, a tkanki pochłaniają ją w różnym stopniu. Kości zatrzymują dużo promieniowania i na obrazie są jasne, powietrze w płucach przepuszcza je swobodnie i wychodzi ciemne. Dzięki temu zdjęcie RTG w ułamku sekundy pokazuje złamanie, zapalenie płuc czy ciało obce.

Współczesne aparaty są cyfrowe, więc obraz od razu trafia do komputera i można go powiększać, zmieniać kontrast i wysłać do innego lekarza. Zdjęcie jest płaskim obrazem, w którym narządy nakładają się na siebie, dlatego często wykonuje się dwa ujęcia w różnych płaszczyznach. Gdy potrzeba przekrojów i większej szczegółowości, sięga się po tomografię komputerową. Mimo tych ograniczeń zdjęcie RTG pozostaje pierwszym badaniem przy wielu codziennych dolegliwościach.

RTG klatki piersiowej

To jedno z najczęściej zlecanych badań w ogóle. Lekarz rodzinny kieruje na nie przy przewlekłym kaszlu, podejrzeniu zapalenia płuc, duszności niewiadomego pochodzenia czy przed niektórymi zabiegami. Zdjęcie RTG klatki piersiowej pokazuje płuca, zarys serca, opłucną, przeponę i żebra. Bywa też wymagane w badaniach do pracy w niektórych zawodach.

Zdjęcie klatki piersiowej robi się na stojąco, przodem do płyty detektora, z głębokim wdechem i chwilowym wstrzymaniem oddechu. Często wykonuje się też projekcję boczną. Pamiętaj, że prawidłowe zdjęcie RTG nie wyklucza każdej choroby płuc – drobne guzki czy wczesne zmiany śródmiąższowe mogą być niewidoczne. Jeśli objawy się utrzymują, lekarz może zlecić tomografię mimo dobrego wyniku prześwietlenia. Gdy masz w domu wcześniejsze zdjęcia płuc, przynieś je – porównanie z poprzednim obrazem pozwala ocenić, czy zmiana jest nowa, czy była widoczna od lat.

Kości, stawy i kręgosłup

Przy urazie ręki, nogi czy kostki pierwszym badaniem jest zwykle prześwietlenie. Zdjęcie RTG potwierdza złamanie, pokazuje przemieszczenie odłamów i pozwala ocenić, czy kość dobrze się zrasta. W czasie leczenia w gipsie zdjęcie powtarza się zwykle kilka razy. W chorobach zwyrodnieniowych zdjęcie RTG pokazuje zwężenie szpary stawowej i wyrośla kostne, choć nie widać na nim chrząstki ani więzadeł.

Zdjęcie kręgosłupa ortopeda zleca przy skrzywieniach, podejrzeniu złamań osteoporotycznych czy ocenie ustawienia kręgów. Przy skoliozie u dzieci i nastolatków wykonuje się czasem zdjęcia całego kręgosłupa na stojąco. Uszkodzeń dysków i nerwów samo zdjęcie RTG nie pokaże – do tego potrzebny jest rezonans. Jeśli boli cię kręgosłup od kilku dni bez urazu, lekarz często nie zleca żadnego obrazowania, bo większość takich bólów mija samoistnie.

Zatoki i zęby – pantomogram

Zdjęcie RTG zatok przynosowych wykonuje się dziś rzadziej niż kiedyś, bo zwykłe ostre zapalenie rozpoznaje się na podstawie objawów. Przy przewlekłych dolegliwościach laryngolog zwykle zleca tomografię. Mimo to zdjęcie zatok nadal bywa wykonywane jako szybka ocena wstępna, na przykład przed wizytą u laryngologa.

W stomatologii rentgen jest codziennym narzędziem. Małe, wewnątrzustne zdjęcie RTG pokazuje jeden lub kilka zębów, próchnicę między nimi i stan kanałów po leczeniu. Pantomogram, czyli panoramiczne zdjęcie RTG, obejmuje wszystkie zęby, obie szczęki i stawy skroniowo-żuchwowe. Ortodonta dodatkowo zleca zdjęcie cefalometryczne, czyli boczne ujęcie czaszki, potrzebne do zaplanowania leczenia aparatem.

Podczas pantomogramu stoisz nieruchomo, zagryzasz plastikowy ustnik, a ramię aparatu obraca się wokół głowy przez kilkanaście sekund. Wcześniej trzeba zdjąć kolczyki, okulary, ruchome protezy i spinki do włosów. Takie zdjęcie jest wygodne i szybkie, a dentysta może je obejrzeć na ekranie w gabinecie.

Ile promieniowania otrzymujesz

Dawka zależy od badanej okolicy. Pojedyncze zdjęcie RTG klatki piersiowej albo kończyny to ilość promieniowania porównywalna z tym, co każdy z nas otrzymuje ze środowiska naturalnego w ciągu kilku dni. Zdjęcia zębów dają dawki jeszcze mniejsze. Więcej promieniowania wiąże się z prześwietleniem kręgosłupa lędźwiowego czy miednicy, a znacznie więcej z tomografią.

Nie oznacza to, że badania można robić bez powodu. Każde zdjęcie RTG musi mieć uzasadnienie medyczne i dlatego wymaga skierowania od lekarza – zarówno na NFZ, jak i prywatnie. Gdy lekarz uważa, że zdjęcie coś wniesie do leczenia, korzyść jest zwykle zdecydowanie większa niż ryzyko. Zachowuj wyniki wcześniejszych badań, żeby nie powtarzać ich niepotrzebnie.

Ciąża, dzieci i osłony

Jeśli jesteś w ciąży lub możesz w niej być, powiedz o tym lekarzowi kierującemu i technikowi, zanim wejdziesz do pracowni. Prześwietlenia brzucha i miednicy w ciąży wykonuje się tylko wtedy, gdy są naprawdę konieczne. Zdjęcie RTG zęba czy kończyny daje dawkę daleko od macicy, ale i tak decyzja należy do lekarza, który zna sytuację. Często można wtedy zastąpić prześwietlenie badaniem USG.

Dzieci są bardziej wrażliwe na promieniowanie, dlatego u nich szczególnie pilnuje się, by nie zlecać badań bez potrzeby. Małego pacjenta trzeba czasem przytrzymać, żeby się nie poruszył – rodzic może wtedy zostać w pracowni w fartuchu ochronnym. Dobrze wykonane zdjęcie RTG u dziecka nie wymaga powtórki, więc wytłumacz mu wcześniej, że chodzi tylko o chwilę bezruchu. Przy wielu dolegliwościach dziecięcych zdjęcie nie jest zresztą pierwszym wyborem – ból brzucha czy powiększone węzły chłonne lekarz często ocenia najpierw badaniem przedmiotowym i ultrasonografią.

RTG, USG czy tomografia

Każde z tych badań ma swoje mocne strony. Zdjęcie RTG jest szybkie, tanie i dobrze pokazuje kości oraz płuca. Ultrasonografia nie wiąże się z promieniowaniem i lepiej widzi tkanki miękkie, narządy jamy brzusznej, tarczycę czy ścięgna. Tomografia daje najwięcej szczegółów, ale kosztem większej dawki.

Przy podejrzeniu złamania palca czy kostki zdjęcie zwykle wystarcza. Przy bólu barku lekarz może zacząć od USG, bo zerwane ścięgno nie będzie widoczne na kliszy. Przy kaszlu i gorączce zdjęcie RTG płuc jest naturalnym pierwszym krokiem, natomiast przy bólu brzucha częściej zaczyna się od ultrasonografii. Kolejność badań ustala lekarz, a nie pracownia.

Jak wygląda badanie i jak się przygotować

Do większości prześwietleń nie trzeba się przygotowywać. Zdejmujesz ubranie z badanej okolicy, a także biżuterię, zegarek i inne metalowe przedmioty, bo dają na obrazie cienie. Technik ustawia cię przy aparacie, prosi o bezruch, a samo zdjęcie RTG trwa ułamek sekundy. Cała wizyta zajmuje zwykle kilka minut.

Wyjątkiem bywa zdjęcie jamy brzusznej czy kręgosłupa lędźwiowego, przed którym pracownia może zalecić lekkostrawną dietę lub przyjście na czczo. Zabierz skierowanie, dowód tożsamości i poprzednie zdjęcia tej samej okolicy. Gdy kontrolne zdjęcie RTG ma ocenić gojenie złamania, radiolog porówna je z poprzednim.

Skierowanie, wynik i nagłe urazy

Na NFZ zdjęcie RTG zleca lekarz rodzinny lub specjalista, a w przypadku zębów także dentysta. Prywatnie skierowanie również jest potrzebne, bo wymagają tego przepisy o ochronie radiologicznej. Opis przygotowuje radiolog, często tego samego dnia, czasem w ciągu kilku dni. Gotowe zdjęcie dostajesz zwykle na płycie lub w formie dostępu online, a w Szczecinie wiele pracowni wydaje wyniki przez internet.

Po urazie z silnym bólem, obrzękiem i zniekształceniem kończyny nie szukaj wolnego terminu w poradni, tylko jedź na SOR lub do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, jeśli uraz jest lżejszy. Przy wypadku komunikacyjnym, upadku z wysokości czy urazie głowy z utratą przytomności dzwoń pod 112. W takich sytuacjach zdjęcie RTG wykonuje się na miejscu, w szpitalu, w ramach pomocy doraźnej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.