Medycyna pracy Szczecin

Badania medycyny pracy – wstępne, okresowe, kontrolne i badania kierowców

Po co są badania medycyny pracy

Badania medycyny pracy mają sprawdzić, czy możesz bezpiecznie wykonywać konkretną pracę i czy ona nie szkodzi twojemu zdrowiu. Nie chodzi o ogólny przegląd organizmu, tylko o ocenę w odniesieniu do stanowiska i warunków, w jakich pracujesz. Lekarz medycyny pracy bierze pod uwagę hałas, pyły, pracę przy komputerze, nocne zmiany, prowadzenie pojazdów czy kontakt z żywnością.

Obowiązek badań wynika z Kodeksu pracy. Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań, a koszt badań ponosi on, nie pracownik. Badania prowadzi lekarz z uprawnieniami do badań profilaktycznych – najczęściej specjalista medycyny pracy. W praktyce lekarz wydaje orzeczenie po zebraniu wyników i konsultacji, które sam uzna za potrzebne.

Badania mają też drugą stronę – chronią pracownika. Jeśli praca szkodzi, na przykład pogarsza się słuch u osoby pracującej w hałasie, lekarz medycyny pracy może to wychwycić wcześnie i zalecić zmiany. Przy podejrzeniu choroby zawodowej rozpoczyna się osobna procedura.

Skierowanie od pracodawcy

Na badania idziesz ze skierowaniem od pracodawcy. Zawiera ono opis stanowiska, czynności oraz czynników szkodliwych lub uciążliwych, na przykład pracy na wysokości, przy monitorze, w hałasie czy na nocnych zmianach. Im dokładniej je wypełniono, tym trafniej lekarz oceni, jakie badania zlecić.

Bez skierowania badanie do pracy się nie odbędzie, a jeśli pójdziesz na nie z własnej inicjatywy, zapłacisz sam i orzeczenie może nie zostać uznane. Pracodawca zwykle ma umowę z konkretną placówką i wskazuje ją w skierowaniu lub w rozmowie. Jeśli coś w opisie stanowiska jest nieaktualne, zgłoś to przed wizytą – lekarz medycyny pracy opiera się na tym dokumencie i nie zawsze zna specyfikę twojej pracy.

Skierowanie dostaje także osoba przyjmowana do pracy tymczasowej czy uczeń praktycznej nauki zawodu. Osoby na umowach cywilnoprawnych nie zawsze podlegają tym samym przepisom, choć zleceniodawca może wymagać badań. W razie wątpliwości lekarz lub dział kadr wyjaśni, które badania są potrzebne.

Badania wstępne

Badania wstępne wykonuje się przed rozpoczęciem pracy, a także przy przeniesieniu na stanowisko, na którym występują inne czynniki szkodliwe. Obejmują one zwykle wywiad, badanie ogólne i badania dodatkowe, o których decyduje lekarz medycyny pracy na podstawie skierowania. Przy pracy biurowej lekarz medycyny pracy często ogranicza się do oceny ogólnego stanu zdrowia i wzroku, przy pracy fizycznej zleca więcej.

Nowy pracownik nie zawsze musi przechodzić badania wstępne. Jeśli w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniej umowy podejmujesz pracę na takim samym stanowisku i w takich samych warunkach, a twoje orzeczenie jest aktualne, nowy pracodawca może je uznać. Zasada ma wyjątki, dlatego ostatecznie decyduje pracodawca, a w razie wątpliwości lekarz wyjaśni, czy badanie jest konieczne.

Badaniom wstępnym podlegają też młodociani przed rozpoczęciem nauki zawodu. U nich lekarz medycyny pracy ocenia nie tylko obecny stan zdrowia, ale też to, czy wybrany zawód nie zaszkodzi rozwijającemu się organizmowi.

Badania okresowe i kontrolne

Badania okresowe powtarza się w odstępach zależnych od stanowiska – od roku do kilku lat. Termin następnego badania wpisuje lekarz w orzeczeniu. Przy pracy w trudnych warunkach odstępy są krótsze, przy pracy biurowej zwykle dłuższe. Pilnowanie terminu to obowiązek pracodawcy, ale dobrze samemu wiedzieć, kiedy mija ważność orzeczenia.

Badania kontrolne są obowiązkowe po zwolnieniu lekarskim trwającym dłużej niż 30 dni. Mają ocenić, czy po chorobie możesz wrócić na swoje stanowisko. Pracodawca kieruje cię na nie przed powrotem do pracy, a lekarz medycyny pracy może zalecić okres przejściowy, zmianę zakresu obowiązków albo dodatkowe konsultacje.

Orzeczenie mówi, że nie ma przeciwwskazań do pracy, a nie, że jesteś całkowicie zdrowy. Gdy w badaniach wyjdzie coś nieprawidłowego, lekarz medycyny pracy zwróci na to uwagę i doradzi wizytę w przychodni, ale sam nie prowadzi leczenia.

Jeśli w trakcie zatrudnienia rozpoznano u ciebie chorobę, która może mieć znaczenie w pracy, na przykład cukrzycę czy padaczkę, nie czekaj na kolejne badania okresowe. Porozmawiaj z pracodawcą o skierowaniu – lekarz oceni, czy potrzebne są zmiany na stanowisku.

Jak wygląda wizyta i co zabrać

Na badania zabierz skierowanie, dowód osobisty, okulary lub soczewki, jeśli ich używasz, aparat słuchowy oraz dokumentację chorób przewlekłych – wypisy, wyniki, listę leków. Przyda się też poprzednie orzeczenie, a kierowcy powinni mieć przy sobie prawo jazdy. Jeśli lekarz medycyny pracy nie zobaczy potrzebnej dokumentacji, może odroczyć orzeczenie do czasu jej dostarczenia.

Wizyta zaczyna się od ankiety o stanie zdrowia, przebytych chorobach i warunkach pracy. Potem wykonuje się zlecone badania – na przykład morfologię, badanie wzroku, audiometrię, spirometrię czy EKG – i konsultacje u innych specjalistów, jeśli są potrzebne. Na końcu lekarz przegląda wyniki, bada cię i wydaje orzeczenie. W wielu placówkach całość da się załatwić w jeden dzień, jeśli przyjdziesz rano i nie są potrzebne konsultacje z zewnątrz.

Na niektóre badania laboratoryjne trzeba przyjść na czczo – zapytaj o to przy zapisie. Ankietę wypełniaj rzetelnie. Ukrycie choroby, która ma znaczenie dla bezpieczeństwa, na przykład padaczki u operatora maszyn, może narazić ciebie i innych. Pamiętaj, że lekarz medycyny pracy jest związany tajemnicą lekarską – pracodawca dostaje tylko orzeczenie, bez rozpoznań.

Badanie wzroku czy słuchu wykonuje czasem technik lub pielęgniarka, ale wynik interpretuje lekarz. Jeśli masz świeży wynik od okulisty czy laryngologa, przynieś go – lekarz może go uwzględnić, o ile jest aktualny.

Badania kierowców i psychotesty

Osobny rodzaj badań dotyczy kierowców. Przechodzą je kandydaci na kierowców niektórych kategorii, kierowcy zawodowi, instruktorzy i egzaminatorzy, a także osoby skierowane przez policję lub starostę, na przykład po prowadzeniu pod wpływem alkoholu. Badania wykonuje lekarz z uprawnieniami do badania kierowców. W wielu placówkach prowadzi je ten sam lekarz medycyny pracy, który wykonuje badania do pracy, więc wszystko załatwisz w jednym miejscu.

Badania kierowców nie są finansowane przez NFZ. Opłaca je osoba badana albo pracodawca, jeśli kieruje pracownika na stanowisko kierowcy. Lekarz ocenia wzrok, w tym widzenie zmierzchowe i pole widzenia, słuch, układ nerwowy, serce i ogólną sprawność. W razie potrzeby lekarz medycyny pracy zleca dodatkowe konsultacje, na przykład diabetologiczną przy cukrzycy leczonej insuliną albo neurologiczną po napadach drgawkowych.

Psychotesty, czyli badania psychologiczne, wykonuje psycholog transportu. Obowiązują między innymi kierowców zawodowych, instruktorów i osoby kierowane po zatrzymaniu prawa jazdy, a pracodawca może ich wymagać także od operatorów niektórych maszyn. Badanie obejmuje testy na aparatach i komputerze – sprawdzające refleks, koordynację czy spostrzegawczość – oraz testy pisemne i rozmowę. Przed psychotestami wyśpij się i nie pij alkoholu dzień wcześniej. Orzeczenie psychologiczne jest osobnym dokumentem, ale przy badaniach do pracy lekarz bierze je pod uwagę, wydając swoje orzeczenie.

Orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych

Orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych, potocznie nazywane książeczką sanepidowską, potrzebne jest osobom, które w pracy mogą przenieść zakażenie na innych – przede wszystkim przy produkcji i sprzedaży żywności oraz w gastronomii, ale też w niektórych zawodach medycznych i opiekuńczych. Dawnej papierowej książeczki już się nie wydaje. Orzeczenie wystawia lekarz medycyny pracy lub inny uprawniony lekarz po badaniu i ocenie wyników.

Podstawą jest badanie kału w kierunku nosicielstwa pałeczek Salmonella i Shigella, wykonywane w laboratorium, zwykle z kilku próbek. Lekarz pyta też o przebyte choroby zakaźne, na przykład dur brzuszny czy gruźlicę, oraz o zmiany skórne. Wynik badania kału trzeba mieć przed wizytą, bo bez niego lekarz nie wyda orzeczenia.

Termin ważności orzeczenia i ewentualnego kolejnego badania określa lekarz. Pracownik ma obowiązek zgłosić pracodawcy biegunkę, gorączkę czy zmiany ropne na skórze rąk. W takiej sytuacji lekarz medycyny pracy może czasowo odsunąć cię od pracy przy żywności.

Praca na wysokości i inne szczególne stanowiska

Praca na wysokości wymaga dodatkowej oceny. Przepisy rozróżniają prace do trzech metrów i powyżej tej granicy, a im wyżej, tym dokładniejsze badania. Lekarz medycyny pracy zwraca uwagę na zawroty głowy, omdlenia, padaczkę, choroby serca, wzrok i słuch, a często zleca konsultację neurologiczną, okulistyczną i laryngologiczną z oceną narządu równowagi.

Podobnie jest przy obsłudze maszyn w ruchu, pracy na nocnych zmianach, z substancjami chemicznymi czy w hałasie. Każdy czynnik szkodliwy oznacza konkretne badania dodatkowe – na przykład spirometrię przy pyłach czy audiometrię przy hałasie. Jeśli zmieniły się twoje warunki pracy, poproś pracodawcę o nowe skierowanie, bo lekarz nie może orzec o czymś, czego nie ma w dokumentach.

Kobiety w ciąży chronią dodatkowe przepisy: nie mogą wykonywać niektórych prac, na przykład w nocy czy przy części substancji chemicznych. O ciąży warto poinformować pracodawcę, a w razie wątpliwości lekarz medycyny pracy oceni, czy obecne stanowisko jest bezpieczne.

Orzeczenie, odwołanie i wybór placówki

Orzeczenie stwierdza brak przeciwwskazań, przeciwwskazania albo ograniczenia, na przykład konieczność pracy w okularach. Dostajesz je w dwóch egzemplarzach – jeden dla siebie, drugi dla pracodawcy. Jeśli lekarz stwierdzi przeciwwskazania, wyjaśni ci, z czego wynikają i czy są czasowe. Lekarz medycyny pracy nie powinien wydawać orzeczenia bez zbadania pacjenta, nawet jeśli dokumenty są w porządku.

Jeśli nie zgadzasz się z orzeczeniem, masz siedem dni na odwołanie. Składasz je za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. Prawo do odwołania ma też pracodawca. W ośrodku sprawę ponownie rozpatruje inny lekarz, czasem po dodatkowych badaniach.

Pracodawca zwykle wskazuje placówkę, ale jeśli szukasz jej sam, na przykład do badań kierowcy, sprawdź godziny przyjęć, możliwość zrobienia wszystkich badań w jednym miejscu i to, czy na miejscu przyjmuje psycholog transportu. W Szczecinie gabinety medycyny pracy działają w wielu przychodniach, a niektóre przyjmują rano bez zapisów. Dobry lekarz medycyny pracy sprawnie przeprowadzi badanie, ale znajdzie też chwilę, by odpowiedzieć na twoje pytania.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.