Jaskra – do kogo w Szczecinie?

Jaskra – jak ją wykryć na czas i jak się ją leczy

Czym jest jaskra

Jaskra to grupa chorób, w których stopniowo obumierają włókna nerwu wzrokowego – przewodu łączącego oko z mózgiem. Utracone włókna nie odrastają, a wraz z nimi znika część pola widzenia. Najważniejszym znanym czynnikiem ryzyka jest zbyt wysokie dla danego oka ciśnienie wewnątrzgałkowe, ale choroba może rozwinąć się także przy ciśnieniu w normie. Dlatego lekarz jaskry nie rozpoznaje na podstawie samego pomiaru ciśnienia – ocenia przede wszystkim nerw wzrokowy.

Jaskra jest jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej utraty wzroku na świecie. Podstępna jest w tym, że przez wiele lat nie daje objawów, a pierwsze ubytki dotyczą obwodu pola widzenia, którego mózg „nie zauważa”. Często wykrywa się ją przypadkiem, przy badaniu do okularów, gdy pacjent nie ma żadnych dolegliwości. Ten tekst jest informacją ogólną, a nie poradą medyczną.

Kto jest w grupie ryzyka

Ryzyko rośnie z wiekiem – po czterdziestce lekarz jaskrę rozpoznaje znacznie częściej niż u młodszych. Wyższe jest u osób, których rodzice lub rodzeństwo chorują na jaskrę, u osób z dużą krótkowzrocznością, a w przypadku jaskry z zamkniętym kątem – z dużą nadwzrocznością. Przy obciążeniu rodzinnym lekarz jaskrę bierze pod uwagę wcześniej i zaleca częstsze kontrole.

Znaczenie mają też długotrwałe leczenie sterydami – nie tylko w kroplach, ale także w tabletkach i wziewach – urazy oka, przebyte stany zapalne, a także niskie ciśnienie tętnicze krwi, migrena i zaburzenia krążenia. Jeśli przyjmujesz sterydy przewlekle, poinformuj o tym okulistę, bo jaskrę posterydową można wykryć wcześnie, zanim uszkodzi nerw.

Odmiany jaskry

Najczęstsza jest jaskra pierwotna otwartego kąta. Odpływ cieczy wodnistej z oka jest utrudniony, ale kąt przesączania pozostaje otwarty, a ciśnienie rośnie powoli. Bez pomiarów i oceny nerwu nawet doświadczony lekarz jaskrę tej postaci łatwo przeoczy, bo przez lata nie boli i nie zaczerwienia oka.

Jaskra zamkniętego kąta występuje rzadziej, częściej u kobiet i osób z nadwzrocznością. Kąt przesączania może się nagle zamknąć – na przykład w półmroku, w stresie albo po lekach rozszerzających źrenicę – i ciśnienie gwałtownie rośnie. To ostry atak, przy którym lekarz jaskrę leczy w trybie pilnym, bo nerw może ulec uszkodzeniu w ciągu kilku godzin.

Istnieje też jaskra normalnego ciśnienia, jaskra wtórna – po urazach, stanach zapalnych, przy cukrzycowych zmianach w oku – oraz rzadka jaskra wrodzona u niemowląt. U dziecka niepokojące są wyjątkowo duże, łzawiące, wrażliwe na światło oczy z zamgloną rogówką.

Objawy

W jaskrze otwartego kąta przez długi czas nie ma żadnych objawów. Później pojawiają się ubytki pola widzenia – najpierw z boku, potem coraz bliżej środka. Człowiek potyka się o przedmioty z boku, ma kłopot z parkowaniem, nie zauważa kogoś, kto podchodzi z boku. Gdy lekarz jaskrę rozpoznaje dopiero na tym etapie, część widzenia jest już utracona na zawsze.

Ostry atak jaskry wygląda zupełnie inaczej: silny ból oka i głowy po tej samej stronie, zaczerwienienie, zamazane widzenie, tęczowe obwódki wokół źródeł światła, nudności i wymioty. Bywa mylony z migreną czy zatruciem, przez co lekarz jaskrę rozpoznaje za późno. Takie objawy wymagają natychmiastowej pomocy okulistycznej.

Badania

Badanie w kierunku jaskry przeprowadza lekarz okulista. Obejmuje ono pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, ocenę dna oka i tarczy nerwu wzrokowego, a w razie potrzeby kolejne testy. Przy pierwszym podejrzeniu wykonuje się zwykle kilka badań, bo jeden wynik nie wystarcza.

Badanie pola widzenia polega na wskazywaniu przyciskiem świetlnych punktów pojawiających się na ekranie. Optyczna koherentna tomografia, czyli OCT, mierzy grubość warstwy włókien nerwowych. Mierzy się też grubość rogówki, która wpływa na odczyt ciśnienia, i ocenia kąt przesączania specjalną soczewką. Lekarz jaskrę rozpoznaje dopiero wtedy, gdy wyniki składają się w spójny obraz.

Badania są bezbolesne. Czasem podaje się krople rozszerzające źrenicę, po których przez kilka godzin widzisz niewyraźnie i źle znosisz światło. Nie planuj wtedy jazdy samochodem – przyjedź z kimś albo komunikacją miejską.

Leczenie

Celem leczenia jest zatrzymanie lub spowolnienie uszkodzenia nerwu, a nie odzyskanie utraconego widzenia, co niestety nie jest możliwe. Podstawą są krople obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe, stosowane codziennie, zwykle do końca życia. Gdy lekarz jaskrę leczy kroplami, kontroluje co kilka miesięcy, czy ciśnienie jest na docelowym poziomie i czy pole widzenia się nie zmienia.

Gdy krople nie wystarczają, są źle tolerowane lub trudno je regularnie stosować, można zastosować laser albo operację. Zabieg laserowy usprawnia odpływ cieczy wodnistej, a w jaskrze zamkniętego kąta tworzy się mały otwór w tęczówce, który zapobiega atakom. W leczeniu chirurgicznym wytwarza się nową drogę odpływu cieczy albo wszczepia niewielki implant drenujący. Zabiegi wykonuje się w ośrodkach, które oferują operację jaskry, także w Szczecinie.

Leczenie jaskry wymaga systematyczności. Najczęstszym powodem, dla którego lekarz jaskrę widzi postępującą mimo leczenia, jest pomijanie kropli. Ustaw przypomnienie w telefonie, a jeśli zakraplanie sprawia ci trudność, powiedz o tym – lekarz jaskrę leczy skuteczniej, gdy wie, jak naprawdę stosujesz krople.

Życie z jaskrą

Krople mogą powodować pieczenie, zaczerwienienie oka czy suchość. Nie odstawiaj ich samodzielnie – zwykle można zmienić preparat na lepiej tolerowany. Mów każdemu lekarzowi, że chorujesz na jaskrę, bo niektóre leki – na przykład część leków na przeziębienie, przeciwalergicznych czy rozkurczowych – mogą wpływać na oko, zwłaszcza przy wąskim kącie.

Wiele osób z jaskrą prowadzi samochód, ale wymaga to oceny pola widzenia. Jeśli lekarz jaskrę uzna za zaawansowaną, może pojawić się przeciwwskazanie do kierowania pojazdami. Aktywność fizyczna jest zwykle korzystna, choć ćwiczenia z głową w dół warto omówić z okulistą.

Profilaktyka i kontrole

Nie ma sposobu, żeby zapobiec jaskrze, ale można ją wykryć wcześnie. Po czterdziestce zbadaj oczy, nawet jeśli dobrze widzisz, a potem kontroluj je regularnie według zaleceń. Przy obciążeniu rodzinnym lekarz jaskry szuka wcześniej, nawet u osób przed czterdziestką. Przy cukrzycy i wysokiej krótkowzroczności kontrole są ważne tym bardziej.

Krewni osoby z jaskrą powinni wiedzieć o chorobie w rodzinie. Dla rodzeństwa i dorosłych dzieci to sygnał, by zbadać się bez czekania na objawy. To proste badanie, które może uratować wzrok.

Jak przygotować się do wizyty

Na pierwszą wizytę zabierz aktualne okulary i listę wszystkich leków, także kropli, wziewów i maści ze sterydami. Zapisz, kto w rodzinie choruje na jaskrę albo stracił wzrok w starszym wieku. Te informacje pomagają, bo lekarz jaskrę ocenia zawsze w kontekście ryzyka, a nie jednego wyniku.

Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, zapytaj w rejestracji, czy zdjąć je przed badaniem. Na kolejne wizyty przynoś wydruki wcześniejszych badań pola widzenia i OCT – lekarz jaskrę prowadzi, porównując wyniki z kolejnych lat. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy zmieniasz poradnię.

Seniorzy, ciąża i inne choroby oczu

U osób starszych jaskra często współistnieje z zaćmą i zwyrodnieniem plamki. Gdy jaskra i zaćma występują jednocześnie, czasem planuje się jeden zabieg, który pomaga w obu problemach. Seniorom z kłopotami z pamięcią czy drżeniem rąk w zakraplaniu warto pomóc – nieregularne leczenie łatwo przeoczyć.

W ciąży i w czasie karmienia piersią część kropli przeciwjaskrowych nie jest zalecana. Jeśli planujesz ciążę, powiedz o tym wcześniej, bo lekarz jaskrę może wtedy leczyć inaczej, bez przerw w kontroli ciśnienia. Nie odstawiaj kropli bez konsultacji.

Mity o jaskrze

„Jaskra to zielona katarakta” – nie, to dwie różne choroby. Zaćma to zmętnienie soczewki, które leczy się operacyjnie z bardzo dobrym efektem, a jaskra uszkadza nerw nieodwracalnie. „Dobrze widzę, więc nie mam jaskry” – też nieprawda, bo lekarz jaskrę wykrywa często u osób z pełną ostrością wzroku.

„Prawidłowe ciśnienie w oku wyklucza chorobę” – nie zawsze, bo istnieje jaskra normalnego ciśnienia. Dlatego jeden prawidłowy pomiar nie wystarcza, jeśli wygląd nerwu budzi wątpliwości.

NFZ, prywatnie i kiedy pilnie

Diagnostykę i leczenie jaskry prowadzi poradnia okulistyczna, na NFZ lub prywatnie. Część badań, na przykład OCT czy pole widzenia, bywa w prywatnych gabinetach dostępna szybciej. Jeśli lekarz jaskrę rozpoznał prywatnie, dalsze leczenie możesz kontynuować na NFZ – zabierz wtedy wszystkie wyniki. Zasady sprawdzisz w rejestracji lub na pacjent.gov.pl. Krople przeciwjaskrowe mogą być refundowane – o szczegóły zapytaj w aptece.

Na SOR albo do szpitalnej izby przyjęć z dyżurem okulistycznym jedź od razu przy nagłym, silnym bólu oka z zaczerwienieniem, zamglonym widzeniem, tęczowymi obwódkami wokół świateł, nudnościami lub wymiotami. To samo dotyczy nagłej utraty wzroku lub części pola widzenia. Lekarz okulista na dyżurze może szybko obniżyć ciśnienie i ochronić nerw – liczą się godziny.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym przypadku dzwoń pod numer 112.