Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego – porównanie dostępnych metod

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym przeglądzie

Rak jelita grubego jest w USA trzecim najczęstszym nowotworem i drugą przyczyną zgonów z powodu raka. Większość przypadków rozwija się powoli z polipów – łagodnych narośli w jelicie – dlatego badania przesiewowe pozwalają wykryć je wcześnie albo im zapobiec.

W 2021 roku amerykańska grupa ekspertów (USPSTF) zaleciła rozpoczynanie badań przesiewowych u osób o przeciętnym ryzyku od 45. roku życia. Autorzy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles porównują dostępne metody, ich zalety i wady.

Jak powstał ten przegląd

To przegląd narracyjny z elementami opinii ekspertów. Opiera się głównie na przeglądzie dowodów przygotowanym dla zaleceń USPSTF oraz na wybranych nowszych badaniach. Opisuje sytuację w amerykańskim systemie ochrony zdrowia.

Co opisują autorzy

Zalecanych jest siedem strategii. Testy z kału to: test na krew utajoną metodą gwajakolową, test immunochemiczny (FIT – wykrywa ludzką hemoglobinę w kale) oraz test łączący FIT z badaniem zmian DNA w kale. FIT jest najczęściej stosowanym testem nieinwazyjnym – wymaga jednej próbki, nie wymaga diety i wykrywa około 74% raków. Test z badaniem DNA wykrywa więcej zmian (około 93% raków), ale częściej daje fałszywe alarmy.

Metody z bezpośrednim obejrzeniem jelita to tomografia komputerowa jelita (tzw. wirtualna kolonoskopia), sigmoidoskopia (oglądanie tylko dolnej części jelita grubego), sigmoidoskopia połączona z FIT oraz kolonoskopia. Kolonoskopia ogląda całe jelito i pozwala od razu usunąć polipy, a przy prawidłowym wyniku powtarza się ją co 10 lat. Wymaga jednak przygotowania jelita, jest droższa i niesie większe ryzyko powikłań – w dużej metaanalizie poważne krwawienie zdarzało się w 0,146%, a przebicie jelita w 0,031% badań.

Każdy nieprawidłowy wynik testu innego niż kolonoskopia wymaga wykonania kolonoskopii. Nowe metody – kapsułka z kamerą do połknięcia, testy z krwi (tzw. płynna biopsja), testy bakterii w kale i testy z moczu – nie są na razie zalecane jako pierwszy wybór, bo brakuje danych o ich skuteczności w zmniejszaniu zachorowań i zgonów.

Co to oznacza dla pacjenta

Najważniejsze przesłanie autorów brzmi: najlepszy test to ten, który zostanie wykonany. Jeśli zbliżasz się do wieku, w którym zaleca się badania przesiewowe, albo masz w rodzinie przypadki raka jelita, porozmawiaj z lekarzem o tym, jaki test jest dla ciebie odpowiedni i jak często go powtarzać. Jeśli test z kału wyjdzie nieprawidłowo, ważne jest, by nie odkładać kolonoskopii.

Zasady i wiek rozpoczynania badań oraz dostępne programy różnią się między krajami – lekarz pomoże dopasować je do twojej sytuacji. Niepokojące objawy, np. krew w stolcu czy trwała zmiana rytmu wypróżnień, wymagają diagnostyki, a nie badania przesiewowego.

Ograniczenia

Przegląd dotyczy zaleceń i warunków w USA, gdzie badania przesiewowe są głównie oportunistyczne – zależą od tego, czy lekarz je zaproponuje. W krajach z innymi programami sytuacja może wyglądać inaczej. Nie jest to przegląd systematyczny. Liczby dotyczące nowych testów pochodzą często z pojedynczych, małych badań. Jedna z autorek otrzymuje finansowanie badań od producenta testu DNA z kału i była konsultantką innych firm z tej branży.

Najważniejsze w skrócie

Istnieje kilka skutecznych metod wczesnego wykrywania raka jelita grubego – od prostego testu z kału po kolonoskopię. Każda ma zalety i wady, a wybór warto podjąć wspólnie z lekarzem. Nowe testy z krwi czy moczu wymagają jeszcze potwierdzenia w badaniach.