Zdrowy styl życia a ryzyko nowotworów piersi, jelita grubego i prostaty

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Nowotwory są jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie. W 2020 roku rozpoznano około 19,3 miliona nowych zachorowań i odnotowano około 10 milionów zgonów z ich powodu. Część zachorowań wiąże się z czynnikami, na które mamy wpływ – czyli ze stylem życia.

Autorzy omówili, co wiadomo o związku masy ciała, diety, aktywności fizycznej, alkoholu, palenia tytoniu i poziomu witaminy D z ryzykiem nowotworów, ze szczególnym uwzględnieniem raka piersi, raka jelita grubego i raka prostaty.

Jak przeprowadzono badanie

Jest to przegląd narracyjny – omówienie literatury przygotowane przez autorów, a nie systematyczne zestawienie wszystkich badań według ścisłych reguł. Autorzy przytaczają wyniki badań obserwacyjnych (śledzących duże grupy ludzi), wcześniejszych metaanaliz oraz zalecenia organizacji zajmujących się profilaktyką nowotworów. Nie przeprowadzali własnych analiz.

Co wykazało

Nadmierna masa ciała wiązała się z większym ryzykiem wielu nowotworów. Na przykład według przytoczonych przeglądów osoby z nadwagą miały o około 18%, a osoby z otyłością o około 32% wyższe ryzyko raka jelita grubego niż osoby z prawidłową wagą. U kobiet po menopauzie otyłość wiązała się z częstszym rakiem piersi. W przypadku raka prostaty wyniki były niejednoznaczne.

Dieta bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i błonnik, np. dieta śródziemnomorska, wiązała się z mniejszym ryzykiem, a duże spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa – z większym ryzykiem, zwłaszcza raka jelita grubego. Regularna aktywność fizyczna wiązała się z ryzykiem nowotworów mniejszym o około 10–25%.

Alkohol jest uznany za substancję rakotwórczą i według cytowanych danych odpowiada za około 4% nowotworów na świecie; nawet umiarkowane picie wiązało się z wyższym ryzykiem raka piersi i jelita grubego. Autorzy przytaczają też pojedyncze badania sugerujące korzyści z umiarkowanego picia wina, ale same wyniki dotyczące alkoholu opisują jako sprzeczne. Palenie tytoniu pozostaje jednym z najważniejszych czynników ryzyka wielu nowotworów. Niski poziom witaminy D w badaniach obserwacyjnych wiązał się z częstszym rakiem piersi i jelita grubego, natomiast dla raka prostaty wyniki były sprzeczne.

Autorzy podkreślają, że największe korzyści wiążą się z przestrzeganiem kilku zdrowych zachowań jednocześnie, a nie tylko jednego.

Co to oznacza dla ciebie

Praca pokazuje, że na część ryzyka nowotworów można wpływać: niepalenie, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, regularny ruch, ograniczenie alkoholu i zdrowa dieta wiążą się z mniejszą liczbą zachorowań. Żaden styl życia nie daje jednak pełnej ochrony, dlatego nadal ważne są badania przesiewowe zalecane dla twojego wieku i płci.

Praca nie daje podstaw do samodzielnego przyjmowania suplementów, w tym witaminy D, w celu zapobiegania nowotworom. O potrzebie badań, suplementacji czy zmianie diety najlepiej porozmawiać z lekarzem.

Ograniczenia badania

To przegląd narracyjny – autorzy sami wybierali omawiane prace i nie ocenili systematycznie ich jakości. Większość przytoczonych danych pochodzi z badań obserwacyjnych, które pokazują związki, ale nie dowodzą, że dany nawyk bezpośrednio powoduje lub chroni przed nowotworem. Część wniosków, np. dotyczących alkoholu i witaminy D, opiera się na sprzecznych wynikach. Przegląd był finansowany z włoskiego programu publicznego dotyczącego profilaktyki; autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Nadwaga, mało ruchu, niezdrowa dieta, alkohol i palenie wiązały się z większym ryzykiem raka piersi, jelita grubego i – w mniejszym, niejednoznacznym stopniu – prostaty. Najlepsze efekty wiążą się z łączeniem kilku zdrowych nawyków.