Posiew moczu z antybiogramem

Czym jest posiew moczu i czym różni się od badania ogólnego moczu

Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne: niewielką ilość moczu rozprowadza się w laboratorium na specjalnych podłożach, czyli pożywkach, na których bakterie mogą się namnażać. Po kilkunastu godzinach w cieplarce na podłożu wyrastają kolonie – skupiska bakterii widoczne gołym okiem. Diagnosta liczy je, rozpoznaje gatunek i sprawdza, które antybiotyki go hamują.

Ogólne badanie moczu tylko sugeruje zakażenie: pokazuje leukocyty, azotyny czy bakterie w osadzie. Posiew odpowiada na trzy ważniejsze pytania – czy bakterie rzeczywiście rosną, ile ich jest i jaki to gatunek. Część laboratoriów pisze w nazwie „urokultura”. To jedno z najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych z zakresu mikrobiologii.

Częścią posiewu jest zwykle antybiogram, czyli test wrażliwości bakterii na antybiotyki. Dzięki niemu lekarz może wybrać lek, który naprawdę zadziała, zamiast zgadywać. Ma to duże znaczenie, bo coraz więcej bakterii jest opornych na popularne antybiotyki.

Kiedy wykonuje się posiew moczu

Przy pierwszym, typowym zapaleniu pęcherza u młodej kobiety lekarz często leczy na podstawie objawów, bez czekania na wynik. Posiew jest jednak zalecany w wielu innych sytuacjach, w których pomyłka w doborze leku jest groźniejsza. Lekarz zleca to badanie laboratoryjne także wtedy, gdy wcześniejsze leczenie nie pomogło albo zakażenie wraca kilka razy w roku.

• nawracające zakażenia lub objawy, które nie mijają po leczeniu
• gorączka z bólem w okolicy lędźwiowej – podejrzenie odmiedniczkowego zapalenia nerek
• zakażenia u mężczyzn, dzieci i osób starszych
• ciąża – posiew wchodzi w skład standardowych badań laboratoryjnych kobiety w ciąży
• cukrzyca, choroby nerek, kamica, cewnik w pęcherzu, obniżona odporność
• przed zabiegami urologicznymi i po nich

Jak prawidłowo pobrać mocz na posiew

Najwięcej błędnych wyników bierze się ze złego pobrania, bo bakterie ze skóry łatwo trafiają do pojemnika. Dlatego to badanie laboratoryjne wymaga jałowego pojemnika, umycia okolic cewki wodą (bez mydła antybakteryjnego) i oddania środkowego strumienia. Kobiety powinny rozchylić wargi sromowe, a mężczyźni odsunąć napletek. W czasie miesiączki lepiej przełożyć pobranie.

U niemowląt i małych dzieci używa się woreczków naklejanych na skórę, ale wynik dodatni z woreczka często okazuje się zanieczyszczeniem. Gdy posiew jest naprawdę potrzebny, na przykład przy gorączce bez innej przyczyny, lekarz może zalecić pobranie przez cewnik albo „łapanie” środkowego strumienia do pojemnika.

Mocz trzeba szybko dowieźć do laboratorium. W ciepłym otoczeniu bakterie mnożą się w pojemniku i nawet niewielkie zanieczyszczenie po kilku godzinach wygląda jak zakażenie. Niektóre laboratoria dają specjalne probówki z konserwantem, które wydłużają czas transportu. Wynik takiego badania laboratoryjnego z próbki, która stała całą noc w ciepłym pokoju, bywa bezwartościowy.

Jak czytać wynik posiewu moczu z laboratorium

Wynik ujemny brzmi zwykle „brak wzrostu bakterii” albo „wzrost poniżej znamiennej liczby”. Wynik dodatni zawiera nazwę bakterii, liczbę w CFU/ml (jednostkach tworzących kolonie w mililitrze) i antybiogram. Najczęściej wyhodowaną bakterią jest pałeczka okrężnicy (Escherichia coli), rzadziej Klebsiella, Proteus czy Enterococcus.

Klasyczna granica to około 100 000 CFU/ml jednego gatunku. U kobiety z typowymi objawami istotny może być już wzrost rzędu 1000 CFU/ml, a w moczu pobranym przez cewnik też niższe wartości mają znaczenie. Dlatego wynik tego badania laboratoryjnego zawsze interpretuje lekarz razem z objawami i sposobem pobrania – same liczby nie wystarczą.

W antybiogramie przy każdym antybiotyku stoi litera: S – wrażliwy, R – oporny, a I – wrażliwy przy zwiększonej dawce lub ekspozycji. Laboratoria w Europie stosują wytyczne EUCAST, więc te oznaczenia są porównywalne między placówkami.

Na wydruku z laboratorium bywa też informacja o mechanizmach oporności, na przykład ESBL – to enzymy, dzięki którym bakteria rozkłada wiele popularnych antybiotyków. Taki dopisek nie oznacza, że zakażenia nie da się wyleczyć, ale zawęża wybór leków. W takich badaniach laboratoryjnych diagnosta podaje tylko antybiotyki, które mają sens przy danym gatunku i miejscu zakażenia, dlatego lista na wydruku bywa krótsza, niż się spodziewasz.

Wynik dodatni, ujemny i zanieczyszczony – co oznaczają

Wynik dodatni przy objawach potwierdza zakażenie układu moczowego i pozwala dobrać lek. Bakterie w moczu bez żadnych objawów (bezobjawowy bakteriomocz) u większości dorosłych nie wymagają leczenia – wyjątkiem są kobiety w ciąży i osoby przed zabiegiem urologicznym. To ważne, bo niepotrzebne antybiotyki sprzyjają oporności bakterii.

Wynik z dwoma lub trzema różnymi gatunkami bakterii najczęściej oznacza zanieczyszczenie próbki. Laboratorium dopisuje wtedy uwagę i zaleca powtórzenie. Wynik ujemny przy wyraźnych objawach może oznaczać, że mocz pobrano już w trakcie antybiotyku, za krótko przebywał w pęcherzu albo przyczyna dolegliwości leży gdzie indziej, na przykład w zakażeniu pochwy lub cewki przenoszonym drogą płciową. W takich sytuacjach lekarz może zlecić inne badania laboratoryjne, na przykład wymazy.

Posiew moczu na NFZ i prywatnie

Posiew moczu może zlecić na NFZ lekarz rodzinny, a także specjaliści, na przykład urolog, nefrolog czy ginekolog. Prywatnie badanie wykonuje się bez skierowania – w Szczecinie przyjmuje je większość punktów pobrań, choć sam posiew wykonuje laboratorium mikrobiologiczne, do którego próbki są przewożone.

Ten rodzaj badań laboratoryjnych trwa dłużej niż zwykłe badanie moczu, bo trzeba poczekać, aż bakterie wyrosną. Wynik ujemny laboratoria wydają zwykle po 1–2 dniach, a dodatni z antybiogramem po 2–4 dniach. Z wynikiem dodatnim idź do lekarza, który zlecił badanie – on zdecyduje, czy potrzebne jest leczenie i jaki lek wybrać. Warto zabrać też wcześniejsze badanie ogólne moczu. Wynik badania laboratoryjnego nie zastępuje rozmowy z lekarzem – nie wybieraj antybiotyku samodzielnie z listy w antybiogramie, nawet jeśli masz w domu lek oznaczony literą S.

Przydatnym uzupełnieniem bywa mikroskopowa ocena osadu moczu, a w zakażeniach z gorączką lekarz może zlecić również badania krwi, na przykład białko CRP i morfologię.

Kiedy z zakażeniem dróg moczowych pilnie do lekarza

Nie czekaj na wynik posiewu, jeśli pojawi się wysoka gorączka z dreszczami, ból w okolicy lędźwiowej, nudności i wymioty, krew w moczu albo objawy u kobiety w ciąży. Takie objawy mogą oznaczać zakażenie nerek. Bardzo złe samopoczucie, splątanie, spadek ciśnienia czy przyspieszony oddech to sygnał możliwej urosepsy – wtedy trzeba jechać na SOR lub wezwać pomoc pod numerem 112.