Jak często naprawdę występuje nietolerancja statyn

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Statyny to leki obniżające cholesterol, które zmniejszają ryzyko zawału i udaru. Część pacjentów zgłasza po nich dolegliwości – najczęściej bóle mięśni – i przerywa leczenie. Mówi się wtedy o nietolerancji statyn. Szacunki jej częstości były bardzo rozbieżne: od kilku do nawet 50%.

Międzynarodowy zespół badaczy, w tym z Polski, chciał ustalić, jak często nietolerancja statyn występuje naprawdę i co zwiększa ryzyko jej wystąpienia.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny z metaanalizą, czyli dokładne wyszukanie badań według ustalonych zasad i statystyczne połączenie ich wyników. Przeszukano sześć baz danych do maja 2021 roku. Włączono 176 badań: 112 badań z losowym przydziałem (próby kliniczne) i 64 badania obserwacyjne z codziennej praktyki – łącznie 4 143 517 pacjentów obserwowanych średnio przez około 19 miesięcy.

Częstość nietolerancji oceniano ogółem oraz według trzech międzynarodowych definicji stosowanych przez towarzystwa naukowe zajmujące się lipidami.

Co wykazało

Ogólna częstość nietolerancji statyn wyniosła 9,1%. Według ścisłych międzynarodowych definicji była niższa – od 5,9% do 7,0%. W próbach klinicznych nietolerancja dotyczyła 4,9% pacjentów, a w badaniach z codziennej praktyki – 17%. Autorzy sądzą, że w codziennej praktyce trudniej jest rzetelnie ustalić, czy objawy rzeczywiście wynikają z leku. Z kolei próby kliniczne często wykluczają osoby starsze i bardziej schorowane, więc mogą zaniżać częstość. Wyniki były podobne u osób, które przyjmowały statyny zapobiegawczo, i u tych, które już przeszły zawał lub udar (8,2% i 9,1%).

Rodzaj statyny (rozpuszczalna w tłuszczach lub w wodzie) nie miał znaczenia. Wyższe ryzyko nietolerancji wiązało się ze starszym wiekiem, płcią żeńską (iloraz szans 1,47), pochodzeniem azjatyckim lub afroamerykańskim, otyłością, cukrzycą, niedoczynnością tarczycy, przewlekłymi chorobami wątroby i nerek, piciem alkoholu oraz większą dawką statyny. Ryzyko było też wyższe przy jednoczesnym stosowaniu niektórych leków nasercowych – przeciwarytmicznych i blokerów kanału wapniowego.

Autorzy wnioskują, że całkowita nietolerancja statyn jest często przeceniana. Podkreślają, że warto starannie ocenić każdego pacjenta zgłaszającego objawy, zanim zrezygnuje się z leczenia, bo przerwanie terapii wiąże się z większym ryzykiem zawału i udaru.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli przyjmujesz statynę i masz dolegliwości, nie odstawiaj leku na własną rękę. Powiedz o nich lekarzowi. Badanie pokazuje, że rzeczywista nietolerancja dotyczy mniejszości pacjentów, a lekarz może sprawdzić, czy objawy rzeczywiście wynikają z leku, i w razie potrzeby zmodyfikować leczenie.

Warto też poinformować lekarza o innych chorobach, np. tarczycy, wątroby czy nerek, oraz o wszystkich przyjmowanych lekach, bo mogą one wpływać na tolerancję leczenia.

Ograniczenia badania

Wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły, czego nie dało się w pełni wyjaśnić. Ponad 80% uczestników stanowiły osoby rasy białej. Nie badano efektu nocebo – sytuacji, w której samo oczekiwanie działań niepożądanych wywołuje objawy. Według autorów może on odpowiadać nawet za ponad połowę bólów mięśni przypisywanych statynom.

Czynniki ryzyka oceniono pośrednio, na poziomie całych badań, a nie pojedynczych pacjentów, więc ich związek z nietolerancją jest przybliżony. Kilku autorów, w tym kierujący zespołem, zadeklarowało współpracę z firmami farmaceutycznymi produkującymi m.in. leki obniżające cholesterol.

Najważniejsze w skrócie

Nietolerancja statyn dotyczy około 9% leczonych, a według ścisłych definicji jeszcze mniejszej grupy. Częściej występuje u osób starszych, kobiet i pacjentów z niektórymi chorobami współistniejącymi. Zgłaszane objawy wymagają starannej oceny lekarskiej, a nie automatycznego przerwania leczenia.