Apolipoproteina B a cholesterol LDL – co lepiej przewiduje miażdżycę? 20 lat obserwacji w Grecji

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

W lipidogramie najważniejszym wskaźnikiem ryzyka miażdżycy jest cholesterol LDL. Pokazuje on jednak, ile cholesterolu przenoszą cząsteczki LDL, a nie ile jest samych cząsteczek. Apolipoproteina B (apoB) to białko, które znajduje się na każdej cząsteczce sprzyjającej miażdżycy – na LDL, na cząsteczkach bogatych w triglicerydy (VLDL) i na lipoproteinie (a). Jej stężenie odpowiada więc liczbie takich cząsteczek.

Zwykle wysoki LDL idzie w parze z wysoką apoB, ale nie zawsze. Gdy cząsteczki są małe i ubogie w cholesterol, LDL może wyglądać dobrze, a apoB być wysoka. Autorzy z Grecji sprawdzili, jak często te wyniki się rozjeżdżają i czy apoB lepiej przewiduje zawały i udary.

Jak przeprowadzono badanie

W 2002 roku do badania ATTICA losowo zaproszono 3042 dorosłych mieszkańców regionu Attyki (głównie Aten) bez chorób serca. Wykonano u nich badania laboratoryjne, m.in. lipidogram, apoB i lipoproteinę (a), oraz zebrano informacje o stylu życia. Po 20 latach udało się ocenić losy 1988 osób.

Porównano osoby, u których wyniki były zgodne (np. apoB i LDL oba niskie lub oba wysokie), z osobami, u których były niezgodne. Jako progi przyjęto wartości z europejskich zaleceń: 100 mg/dl dla apoB i LDL, 131 mg/dl dla cholesterolu nie-HDL i 50 mg/dl dla lipoproteiny (a). Uwzględniono wiek, płeć, masę ciała, palenie, aktywność, dietę, nadciśnienie i cukrzycę.

Co wykazało

Choć apoB była silnie powiązana z LDL, wyniki dawały tę samą ocenę tylko u mniej więcej połowy osób (48,7%). Z cholesterolem nie-HDL zgodność była nieco większa (58,3%), a z lipoproteiną (a) – praktycznie żadna.

W ciągu 20 lat zawał, udar lub inne zdarzenie związane z miażdżycą wystąpiło u 718 osób. ApoB powyżej 100 mg/dl wiązała się z około 43% większym ryzykiem po uwzględnieniu innych czynników. Osoby z wysoką apoB, ale niskim cholesterolem nie-HDL miały ryzyko większe o około 79%, a z wysoką apoB i niską lipoproteiną (a) – o około 43%. Natomiast wysoka apoB przy niskim LDL nie wiązała się w tej grupie z istotnie większym ryzykiem – efekt apoB był widoczny głównie wtedy, gdy LDL też był podwyższony.

Osoby z wysoką apoB częściej miały otyłość brzuszną, cukrzycę, nadciśnienie, niski cholesterol HDL i wysokie triglicerydy. Według obliczeń autorów apoB powyżej 100 mg/dl mogła odpowiadać za około 20% zdarzeń sercowo-naczyniowych w tej grupie.

Co to oznacza dla pacjenta

Badanie apoB może dać dodatkową informację, zwłaszcza jeśli masz otyłość brzuszną, cukrzycę, wysokie triglicerydy lub niski HDL – wtedy LDL bywa mniej miarodajny. Europejskie zalecenia uznają apoB za cenny wskaźnik ryzyka, ale nie jest ona częścią standardowego lipidogramu i trzeba ją zlecić osobno.

Jeśli masz wynik apoB lub lipoproteiny (a), omów go z lekarzem razem z całym lipidogramem i innymi czynnikami ryzyka. To lekarz oceni, czy potrzebne są zmiany w leczeniu.

Ograniczenia badania

To badanie obserwacyjne – pokazuje związki, a nie dowodzi przyczyny. Wyniki oparto na jednym pomiarze na początku badania, a część uczestników nie wzięła udziału w ocenie po 20 latach. Badano mieszkańców Grecji o stosunkowo niskim ryzyku, więc wnioski mogą nie dotyczyć osób już chorych na serce ani innych populacji. LDL obliczano wzorem, a nie mierzono bezpośrednio. Grupy z niezgodnymi wynikami były niewielkie, a analizy podgrup – mało liczne. Badanie finansowały greckie towarzystwa naukowe, autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

ApoB i LDL często dają różną ocenę ryzyka. Wysoka apoB wiązała się z większym ryzykiem chorób serca i naczyń w ciągu 20 lat, zwłaszcza u osób z podwyższonym LDL. ApoB może uzupełniać lipidogram, ale nie zastępuje oceny lekarza.