Niskodawkowa tomografia w wykrywaniu raka płuca – dowody i wyzwania we wdrażaniu

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym przeglądzie

Rak płuca jest najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych na świecie – w 2020 roku zmarło z jego powodu 1,8 miliona osób. Wczesne wykrycie ma ogromne znaczenie: według autorów 5 lat przeżywa ponad 75% chorych z rakiem w najwcześniejszym stadium i mniej niż 5% w stadium zaawansowanym.

Autorzy z Holandii omawiają dowody na skuteczność badań przesiewowych za pomocą niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) – badania z dużo mniejszą dawką promieniowania niż zwykła tomografia – oraz problemy związane z wprowadzaniem takich programów w Europie.

Jak powstał ten przegląd

To przegląd narracyjny – omówienie najważniejszych badań klinicznych i analiz bez opisanej, systematycznej metody wyszukiwania.

Co wykazały badania

W amerykańskim badaniu NLST z udziałem ponad 53 tysięcy obecnych i byłych palaczy coroczna NDTK zmniejszyła umieralność z powodu raka płuca o 20% w porównaniu ze zwykłym zdjęciem rentgenowskim. W holendersko-belgijskim badaniu NELSON z udziałem niemal 16 tysięcy osób zmniejszenie wyniosło 24% w porównaniu z brakiem badań, po 10 latach obserwacji. Mniejsze badania europejskie dały podobne wyniki.

Amerykańscy eksperci zalecają coroczną NDTK u osób w wieku 50–80 lat, które wypaliły co najmniej 20 tzw. paczkolat (np. paczkę dziennie przez 20 lat) i palą obecnie albo rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat.

Wyzwania we wdrażaniu

Mniej więcej u połowy badanych już przy pierwszym badaniu wykrywa się co najmniej jeden guzek w płucu, ale większość z nich jest mała i niegroźna. W badaniu NLST fałszywie niepokojących wyników było 24%. Pomiar objętości guzków zamiast samej średnicy, stosowany w badaniu NELSON, wyraźnie zmniejszył liczbę fałszywych alarmów. O dalszym postępowaniu decydują wielkość guzka, jego wzrost między badaniami i wygląd.

Autorzy omawiają też dobór osób do badań za pomocą modeli oceniających indywidualne ryzyko, wybór odstępu między badaniami (co roku czy co dwa lata), opłacalność różniącą się między krajami, niską zgłaszalność – zwłaszcza wśród osób obecnie palących i mniej zamożnych – oraz pomoc sztucznej inteligencji w odciążeniu radiologów. Podkreślają, że badania przesiewowe nie zastępują rzucania palenia, a dobrym momentem na podjęcie tej decyzji jest właśnie udział w badaniu. W brytyjskim badaniu UKLS palenie rzuciło 14% osób objętych badaniami wobec 8% w grupie kontrolnej. Programy pilotażowe uruchomiono już w kilku krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Chorwacji i Polsce.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli palisz lub paliłeś dużo i przez wiele lat, porozmawiaj z lekarzem, czy kwalifikujesz się do badań przesiewowych w kierunku raka płuca i gdzie można je wykonać. Warto wiedzieć, że wykrycie guzka nie oznacza raka – większość guzków jest łagodna, a o dalszym postępowaniu decyduje lekarz. Najskuteczniejszym sposobem zmniejszenia ryzyka pozostaje rzucenie palenia, w czym również może pomóc lekarz.

Ograniczenia i najważniejsze w skrócie

To przegląd narracyjny, a zalecenia dotyczące wieku i historii palenia pochodzą z USA – w innych krajach kryteria mogą być inne. Wiele kwestii, np. optymalny odstęp między badaniami czy rola sztucznej inteligencji, wymaga dalszych badań. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów.

W skrócie: niskodawkowa tomografia u osób z grupy wysokiego ryzyka zmniejsza umieralność z powodu raka płuca, co potwierdziły duże badania. Teraz kluczowe jest dobre zorganizowanie programów – właściwy dobór uczestników, ocena guzków, zachęcanie do udziału i łączenie badań z pomocą w rzucaniu palenia.