Podwyższona liczba płytek krwi a ryzyko nowotworu u osób po czterdziestce

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Płytki krwi to składnik morfologii krwi odpowiedzialny głównie za krzepnięcie. Ich podwyższona liczba, czyli nadpłytkowość, może mieć wiele przyczyn – najczęściej stan zapalny, infekcję lub niedobór żelaza. Wcześniejsze badania brytyjskie pokazały jednak, że bywa też wczesnym sygnałem nowotworu, zwłaszcza raka płuca i jelita grubego.

Typowa norma płytek wynosi 150–400 lub 450 tysięcy na mikrolitr niezależnie od wieku i płci, choć wiadomo, że kobiety mają ich zwykle więcej niż mężczyźni, a liczba zmienia się z wiekiem. Badacze sprawdzili, przy jakiej liczbie płytek ryzyko nowotworu staje się na tyle duże, że warto szukać jego przyczyny – osobno dla różnych grup wieku i płci.

Jak przeprowadzono badanie

Były to trzy badania kohortowe retrospektywne, czyli analizy danych zebranych wcześniej, w Anglii, w kanadyjskiej prowincji Ontario i w australijskim stanie Wiktoria. Objęły osoby w wieku 40 lat i starsze, którym lekarz podstawowej opieki zlecił morfologię krwi – ponad 3 miliony w Anglii, ponad 3 miliony w Kanadzie i prawie 267 tysięcy w Australii. Wyniki połączono z rejestrami nowotworów i sprawdzono, u kogo w ciągu roku od badania rozpoznano nowotwór.

Za punkt odniesienia przyjęto ryzyko 7%: to brytyjski próg 3%, przy którym zaleca się pilną diagnostykę w kierunku nowotworu, powiększony o 4%, bo osoby, którym w ogóle zleca się badania krwi, już mają wyższe ryzyko.

Co wykazało

We wszystkich trzech krajach ryzyko wykrycia nowotworu w ciągu roku rosło wraz z liczbą płytek, u obu płci i w każdej grupie wieku. U kobiet przy tej samej liczbie płytek ryzyko było mniejsze niż u mężczyzn, prawdopodobnie dlatego, że kobiety mają naturalnie więcej płytek.

W Anglii ryzyko 7% osiągano np. u mężczyzn w wieku 70 lat i więcej już przy 350 tysiącach płytek, u mężczyzn w wieku 60–69 lat przy 450 tysiącach, a u kobiet w wieku 60–69 lat dopiero przy 550 tysiącach. W Kanadzie progi były podobne, choć nieco wyższe. Najczęściej wykrywano raka płuca i jelita grubego, a także prostaty i nerki.

Co to oznacza dla pacjenta

Podwyższone płytki krwi w morfologii najczęściej mają niegroźną przyczynę, np. niedawną infekcję czy niedobór żelaza, i nie należy od razu myśleć o nowotworze. Jeśli jednak masz ponad 40 lat, a nadpłytkowość utrzymuje się bez wyraźnego powodu, warto omówić wynik z lekarzem – szczególnie gdy towarzyszą jej np. kaszel, chudnięcie czy zmiana rytmu wypróżnień.

Autorzy piszą, że jeśli nowotwór wydaje się mało prawdopodobny, rozsądne może być powtórzenie badania laboratoryjnego po 4–6 tygodniach. O dalszych badaniach decyduje lekarz na podstawie objawów.

Ograniczenia badania

W danych nie zapisano powodu zlecenia morfologii, więc część osób mogła już mieć objawy nowotworu. Progi ryzyka 3% i 7% są w dużej mierze umowne. Australijska grupa była znacznie mniejsza, przez co jej wyniki są mniej pewne. Badanie nie sprawdzało, czy stosowanie progów zależnych od wieku i płci pozwala wykryć nowotwór wcześniej lub poprawia przeżycie – to dopiero ma być zbadane. Wyniki z Anglii, Kanady i Australii nie muszą w pełni przekładać się na inne kraje. Autorzy zgłosili brak konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

U osób po 40. roku życia im więcej płytek krwi, tym większe ryzyko wykrycia nowotworu w ciągu roku, zwłaszcza u starszych mężczyzn. Autorzy proponują progi zależne od wieku i płci, ale ich korzyść dla pacjentów wymaga jeszcze potwierdzenia.