Ferrytyna – od jakiego wyniku mówić o niedoborze żelaza?

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Niedobór żelaza to najczęstsza przyczyna niedokrwistości (anemii) na świecie. Jeszcze częściej występuje niedobór żelaza bez anemii – hemoglobina jest wtedy w normie, ale zapasy żelaza w organizmie są już wyczerpane. Taki stan może dawać podobne objawy jak anemia, np. zmęczenie, i często zostaje przeoczony.

Podstawowym badaniem laboratoryjnym oceniającym zapasy żelaza jest ferrytyna we krwi. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przyjmuje, że u osób powyżej 5. roku życia o niedoborze świadczy ferrytyna poniżej 15 ng/ml, a przy stanie zapalnym poniżej 70 ng/ml. Autorzy z Brazylii i Hiszpanii zastanawiają się, czy ten próg nie jest zbyt niski.

Jak przeprowadzono badanie

Jest to przegląd narracyjny, czyli opisowe omówienie wybranych badań, bez systematycznego przeszukania literatury i bez wspólnych obliczeń. Autorzy zebrali dane o częstości niedoboru żelaza przy różnych progach ferrytyny, prace o wchłanianiu żelaza i o hormonie hepcydynie (regulującym gospodarkę żelazem) oraz badania w szczególnych grupach: u kobiet w ciąży, honorowych dawców krwi i chorych przed dużymi operacjami.

Co wykazało

Wynik ferrytyny poniżej 15 ng/ml prawie na pewno oznacza niedobór żelaza, ale przy takim wyniku większość osób ma już anemię. Według cytowanych prac ten próg może przeoczyć nawet połowę osób z niedoborem. W przytoczonym przeglądzie 55 badań próg poniżej 15 ng/ml wykrywał tylko 59% przypadków niedoboru, a próg poniżej 45 ng/ml – 85%, przy nadal wysokiej trafności.

Od tego, jaki próg się przyjmie, zależy, jak wielu ludzi uznaje się za chorych. W amerykańsko-kanadyjskim badaniu ponad 62 tysięcy kobiet niedobór żelaza stwierdzano u 7,4% przy progu WHO i u 15,3% przy progu 25 ng/ml. W portugalskim badaniu prawie 8 tysięcy dorosłych przy progu 50 ng/ml niedobór dotyczył ponad połowy badanych, częściej kobiet niż mężczyzn.

Najważniejszym argumentem autorów są badania wchłaniania żelaza u zdrowych młodych kobiet. Organizm zaczyna zwiększać wchłanianie żelaza z pożywienia, gdy ferrytyna spada poniżej około 50 ng/ml – co sugeruje, że już wtedy brakuje mu żelaza. Podobną granicę wskazało badanie ponad 24 tysięcy dorosłych z prawidłową morfologią krwi. Autorzy przypominają też, że ferrytyna rośnie przy stanach zapalnych, otyłości, chorobach wątroby czy nerek, więc prawidłowy wynik nie zawsze wyklucza niedobór.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli masz objawy, które mogą wynikać z niedoboru żelaza, a twoja ferrytyna jest „w normie”, ale blisko jej dolnej granicy, warto omówić wynik z lekarzem. Normy laboratoryjne są różne, a eksperci nie są zgodni, gdzie leży granica niedoboru. Szczególnie dotyczy to kobiet miesiączkujących, kobiet planujących ciążę, osób często oddających krew i osób przed planowaną operacją.

Sam wynik ferrytyny to nie wszystko – lekarz bierze pod uwagę także morfologię krwi, wysycenie transferyny, objawy i możliwy stan zapalny. Ważne jest też ustalenie przyczyny niedoboru, np. obfitych miesiączek czy utraty krwi z przewodu pokarmowego. Nie należy przyjmować żelaza na własną rękę bez rozmowy z lekarzem.

Ograniczenia badania

To przegląd opisowy – autorzy sami wybrali omawiane prace i nie oceniali formalnie ich jakości. Proponowany próg 50 ng/ml opiera się głównie na badaniach wchłaniania żelaza u młodych kobiet i na analizach statystycznych, a nie na badaniach pokazujących, że leczenie osób z ferrytyną między 15 a 50 ng/ml poprawia ich zdrowie. Sami autorzy przyznają, że potrzebne są dobrze zaplanowane badania prospektywne. Przygotowanie pracy sfinansowała firma CSL Vifor, producent preparatów żelaza; według autorów firma nie miała wpływu na treść.

Najważniejsze w skrócie

Próg ferrytyny 15 ng/ml rozpoznaje tylko najcięższe niedobory żelaza. Autorzy przeglądu proponują dla dorosłych granicę 50 ng/ml, ale ta propozycja nie jest jeszcze powszechnie przyjęta i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach.