Czy każdy powinien badać poziom witaminy D? Przegląd 31 wytycznych

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Witamina D od lat budzi duże zainteresowanie. Badania obserwacyjne wiązały jej niski poziom z wieloma chorobami – od osteoporozy po choroby serca i nowotwory. W efekcie coraz więcej osób bada poziom witaminy D i ją suplementuje, co generuje duże koszty. Jednocześnie badania z losowym przydziałem dają niejednoznaczne wyniki, a wytyczne różnych towarzystw naukowych mówią co innego.

Badacze z Uniwersytetu w Bernie postanowili porównać zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku niedoboru witaminy D i jej suplementacji u dorosłych.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd systematyczny – badacze według ustalonych zasad przeszukali kilka baz danych w poszukiwaniu wytycznych z lat 2013–2024, opublikowanych w Europie lub Ameryce Północnej po angielsku. Pominięto wytyczne dotyczące wyłącznie dzieci oraz kobiet w ciąży i karmiących. Z ponad 5800 rekordów do analizy trafiło 31 wytycznych: dla ogółu dorosłych, dla osób z osteoporozą i dla osób z różnymi chorobami, np. przewlekłą chorobą nerek czy chorobami jelit. Jakość wytycznych oceniono standardowym narzędziem AGREE II.

Co wykazało

Żadne z 31 wytycznych nie zalecały badania przesiewowego witaminy D u wszystkich dorosłych. Dwie trzecie (22 z 31) zalecały je osobom z grup ryzyka niedoboru, z objawami lub z osteoporozą. Dziewięć wytycznych odradzało jakiekolwiek badania przesiewowe albo nie określało, kiedy są potrzebne – tak postąpiły m.in. amerykańska grupa ds. profilaktyki (USPSTF) i Towarzystwo Endokrynologiczne w wytycznych z 2024 roku. Jako powody podawano brak korzyści w badaniach klinicznych i wysokie koszty.

Żadne wytyczne nie zalecały też suplementacji zdrowym dorosłym bez czynników ryzyka. Większość zalecała ją osobom starszym, osobom z osteoporozą lub z chorobami sprzyjającymi niedoborowi, ale zalecane dawki i definicja „osoby starszej” były różne.

Szczególnie duże różnice dotyczyły tego, jaki poziom witaminy D w badaniu laboratoryjnym 25(OH)D uznać za wystarczający. Progi wahały się od 25 do 125 nmol/l, a prawie jedna trzecia wytycznych w ogóle ich nie podawała. Autorzy zwracają uwagę, że wyniki zależą też od metody pomiaru i stosowanych jednostek, a wiele wytycznych miało słabą jakość metodologiczną.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli jesteś zdrowym dorosłym bez czynników ryzyka, rutynowe badanie poziomu witaminy D nie jest zalecane przez żadne z przeanalizowanych wytycznych. Badanie może mieć sens, gdy masz osteoporozę, choroby nerek, wątroby lub jelit, przeszedłeś operację bariatryczną, przyjmujesz leki wpływające na gospodarkę witaminy D, rzadko przebywasz na słońcu albo jesteś w podeszłym wieku – o tym zdecyduj razem z lekarzem.

Jeśli już masz wynik, pamiętaj, że normy w różnych laboratoriach i zaleceniach się różnią. O ewentualnej suplementacji i jej dawce warto porozmawiać z lekarzem, bo bardzo duże dawki mogą szkodzić.

Ograniczenia badania

Przegląd obejmował tylko wytyczne z Europy i Ameryki Północnej, napisane po angielsku, więc zalecenia z innych krajów, w tym polskie, nie zostały uwzględnione. Autorzy porównywali zalecenia, a nie wyniki badań na pacjentach – nie odpowiadają więc wprost, czy badanie witaminy D poprawia zdrowie. Wytyczne powstawały w różnym czasie i dla różnych grup, co utrudnia porównania. Autorzy zgłosili brak konfliktu interesów i brak zewnętrznego finansowania.

Najważniejsze w skrócie

Wytyczne zgodnie nie zalecają badania witaminy D u wszystkich zdrowych dorosłych. Dla grup ryzyka zalecenia są różne, a normy 25(OH)D wahają się od 25 do 125 nmol/l – potrzebne są bardziej spójne, oparte na dowodach rekomendacje.