Tarczyca przed ciążą i w ciąży – jak czytać TSH i kiedy leczyć

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Hormony tarczycy są niezbędne do utrzymania ciąży, pracy łożyska i prawidłowego rozwoju dziecka, zwłaszcza jego mózgu. Przez pierwsze około 20 tygodni płód korzysta głównie z hormonów matki, bo jego własna tarczyca dopiero się rozwija. Jednocześnie ciąża sama zmienia wyniki badań tarczycy, co utrudnia ich ocenę.

Autorki z Uniwersytetu w Birmingham podsumowały aktualną wiedzę i najważniejsze spory: jakie TSH uznać za właściwe u kobiet starających się o dziecko, kiedy leczyć łagodną niedoczynność tarczycy, czy leczyć kobiety z przeciwciałami anty-TPO przy prawidłowej pracy tarczycy i jak postępować przy nadczynności.

Jak przeprowadzono badanie

Był to przegląd narracyjny, czyli opisowe podsumowanie aktualnych zaleceń, dużych metaanaliz badań obserwacyjnych i najważniejszych badań z losowym przydziałem. Autorki nie prowadziły własnych obliczeń ani systematycznego przeszukiwania literatury. Praca ukazała się w czasopiśmie brytyjskiego Królewskiego Kolegium Lekarzy.

Co wykazało

W ciąży hormon hCG, wytwarzany przez łożysko, pobudza tarczycę, przez co TSH spada, szczególnie w pierwszym trymestrze. Dlatego badanie laboratoryjne TSH i FT4 należy oceniać według norm dla danego etapu ciąży i danej metody laboratoryjnej. Jeśli laboratorium ich nie podaje, zalecenia proponują przyjąć 4 mIU/l jako górną granicę TSH. Rutynowe badania przesiewowe wszystkich ciężarnych nie są zalecane – bada się kobiety z grupy ryzyka, np. z niepłodnością, poronieniami, chorobą tarczycy w wywiadzie lub innymi chorobami autoimmunologicznymi.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy (podwyższone TSH przy prawidłowym FT4) dotyczy 2,4–6% kobiet starających się o dziecko. Gdyby za granicę przyjąć 2,5 mIU/l, chorobę rozpoznano by nawet u 20% z nich, co mogłoby prowadzić do niepotrzebnego leczenia. Nieleczona subkliniczna niedoczynność wiąże się z większym ryzykiem poronienia, stanu przedrzucawkowego czy porodu przedwczesnego, ale bezwzględna różnica ryzyka wynosi zaledwie od 1 do 5 punktów procentowych. Dwa duże badania nie wykazały korzyści z leczenia rozpoczętego dopiero około 13.–17. tygodnia ciąży (autorki uważają, że mogło to być za późno), a nowsze dane wskazują, że zbyt duże dawki hormonu mogą wiązać się z ryzykiem dla matki i dziecka.

U kobiet z przeciwciałami anty-TPO i prawidłowym TSH trzy badania z losowym przydziałem nie wykazały, by lewotyroksyna poprawiała wyniki ciąży. Zaleca się natomiast kontrolę TSH co 3–6 miesięcy, bo w ciągu roku u około 7–9% z nich rozwija się niedoczynność. Niskie TSH w pierwszym trymestrze często wynika z działania hCG i samo mija. Trzeba je odróżnić od choroby Gravesa-Basedowa, w której ważne jest oznaczenie przeciwciał TRAb.

Co to oznacza dla pacjentki

Jeśli planujesz ciążę i masz niepłodność, poronienia w przeszłości lub chorobę tarczycy, warto wcześniej zbadać TSH. Jeśli już przyjmujesz lek na niedoczynność tarczycy, skontaktuj się z lekarzem od razu po pozytywnym teście ciążowym – zapotrzebowanie na hormon w ciąży rośnie, a badania kontrolne wykonuje się wtedy częściej. Dawkę ustala wyłącznie lekarz.

Lekko obniżone TSH na początku ciąży zwykle nie oznacza choroby, a wynik w normie przy przeciwciałach anty-TPO według tej pracy nie wymaga przyjmowania hormonów, tylko regularnej kontroli. Wyniki zawsze omawiaj z ginekologiem lub endokrynologiem.

Ograniczenia badania

To krótki przegląd opisowy, oparty na wyborze autorek, bez systematycznej oceny jakości badań. Zalecenia dotyczą głównie praktyki brytyjskiej i europejskiej – w innych krajach mogą się nieco różnić. Wiele danych o ryzyku pochodzi z badań obserwacyjnych, a część pytań, np. czy wcześniej rozpoczęte leczenie łagodnej niedoczynności przynosi korzyść, pozostaje otwarta. Autorki nie zgłosiły konfliktu interesów ani finansowania.

Najważniejsze w skrócie

W ciąży wyniki TSH ocenia się według norm dla ciąży. Bada się kobiety z grupy ryzyka, a nie wszystkie. Przy TSH w normie leczenie nie jest zalecane, nawet przy przeciwciałach anty-TPO, a decyzje o leczeniu łagodnych zaburzeń podejmuje się wspólnie z lekarzem.