Zanieczyszczenie powietrza a choroby serca i udar – podsumowanie dziesięciu lat badań

Streszczenie badania prostym językiem

O co chodzi w tym badaniu

Zanieczyszczenie powietrza uważa się za najważniejszy środowiskowy czynnik ryzyka zgonów na świecie. Według danych przytoczonych w pracy w 2015 roku odpowiadało za około 4,2 miliona zgonów, a z powodu zanieczyszczeń miało wynikać 19% zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych.

Autorzy chcieli zebrać w jednym miejscu całą wiedzę z dotychczasowych przeglądów i metaanaliz na temat wpływu pyłów zawieszonych oraz tlenków azotu na różne choroby serca i naczyń. Pyły zawieszone oznacza się skrótem PM – PM2.5 to drobne cząstki o średnicy poniżej 2,5 mikrometra, pochodzące m.in. ze spalin, przemysłu i ogrzewania domów, a PM10 to cząstki nieco większe.

Jak przeprowadzono badanie

Był to tzw. przegląd parasolowy – zamiast pojedynczych badań autorzy zebrali gotowe przeglądy systematyczne i metaanalizy, czyli prace, które już wcześniej łączyły wyniki wielu badań. Przeszukali trzy bazy publikacji z lat 2010–2021 i włączyli 56 prac: 10 przeglądów systematycznych i 46 metaanaliz. Oceniali zarówno krótkotrwałe narażenie (np. dni ze smogiem), jak i długotrwałe (życie przez lata w zanieczyszczonym miejscu). Wyniki przeliczono tak, by dotyczyły wzrostu stężenia o 10 mikrogramów na metr sześcienny.

Co wykazało

Najmocniejsze dowody dotyczyły zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych, udaru, ciśnienia krwi i choroby niedokrwiennej serca, czyli choroby wieńcowej. Przy długotrwałym narażeniu każdy wzrost stężenia drobnego pyłu PM2.5 o 10 mikrogramów na metr sześcienny wiązał się w różnych metaanalizach z ryzykiem zgonu sercowo-naczyniowego wyższym o 11–20%, z ryzykiem udaru wyższym o 11–14% i z ryzykiem nadciśnienia wyższym o 5–7%.

Krótkotrwały wzrost zanieczyszczeń wiązał się z częstszymi zawałami serca, udarami, zaostrzeniami niewydolności serca i przyjęciami do szpitala z powodu zaburzeń rytmu. Dla migotania przedsionków badań było niewiele: krótkotrwałe narażenie wiązało się z jego częstszym występowaniem, ale wyniki dotyczące długotrwałego narażenia były niespójne.

Silniejsze związki obserwowano w krajach azjatyckich o wyższym poziomie zanieczyszczeń. Bardziej wrażliwe okazały się osoby starsze, chorzy na serce i osoby z wyższą masą ciała. Autorzy przypominają, że nie wyznaczono progu stężenia, poniżej którego zanieczyszczenie byłoby całkowicie bezpieczne, a Światowa Organizacja Zdrowia w 2021 roku zaostrzyła zalecaną roczną normę dla PM2.5 do 5 mikrogramów na metr sześcienny.

Co to oznacza dla pacjenta

Jeśli jesteś osobą starszą, chorujesz na serce lub masz nadwagę, możesz być bardziej wrażliwy na skutki zanieczyszczonego powietrza. Ta praca nie oceniała, jakie indywidualne sposoby ochrony działają najlepiej – jej wnioski dotyczą głównie potrzeby poprawy jakości powietrza.

Jeśli w dni ze smogiem czujesz się gorzej, masz duszność, ból w klatce piersiowej lub kołatanie serca, skontaktuj się z lekarzem. Sposób leczenia chorób serca zawsze ustala się z lekarzem prowadzącym.

Ograniczenia badania

Wszystkie uwzględnione prace opierały się na badaniach obserwacyjnych, które pokazują związki, a nie bezpośrednio dowodzą przyczyny – choć autorzy piszą, że wyniki są spójne z badaniami doświadczalnymi. Metaanalizy znacznie różniły się metodami i jakością. Uwzględniono tylko prace po angielsku opublikowane do stycznia 2021 roku, więc nowsze badania, np. dotyczące migotania przedsionków, nie zostały ujęte. Większość danych pochodziła z krajów zamożnych. Przegląd przygotowano na zaproszenie czasopisma za honorarium; autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.

Najważniejsze w skrócie

Ten przegląd 56 prac wskazuje, że wyższe stężenia pyłów zawieszonych i tlenków azotu wiążą się z częstszymi zgonami sercowo-naczyniowymi, udarami i chorobą wieńcową. Najbardziej narażone są osoby starsze i chore na serce.