APTT – czas częściowej tromboplastyny po aktywacji

Czym jest APTT i co mierzy to badanie

APTT to skrót od angielskiej nazwy czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji; w Polsce mówi się też o czasie kaolinowo-kefalinowym. Test sprawdza, jak sprawnie działa jedna część kaskady krzepnięcia – tak zwany tor wewnątrzpochodny i wspólny. Biorą w nim udział m.in. czynniki VIII, IX, XI i XII oraz czynniki wspólne z innymi testami, a także fibrynogen.

W laboratorium do osocza pacjenta dodaje się substancję aktywującą krzepnięcie, fosfolipidy i wapń, a analizator mierzy, po ilu sekundach pojawia się skrzep. Im dłuższy czas, tym wolniej przebiega krzepnięcie. To badanie laboratoryjne nie wskazuje, który dokładnie czynnik działa nieprawidłowo – pokazuje tylko, że na danym odcinku kaskady „coś spowalnia”.

APTT najczęściej wykonuje się razem z innymi parametrami w ramach koagulogramu, czyli zestawu badań krzepnięcia. Oceniany wspólnie z czasem protrombinowym i INR pozwala lekarzowi zawęzić listę możliwych przyczyn zaburzeń.

Kiedy wykonuje się APTT

Lekarz zleca to badanie laboratoryjne, gdy chce ocenić ryzyko krwawienia albo sprawdzić działanie leków. Najczęstsze wskazania to:

• przygotowanie do zabiegu chirurgicznego, porodu, zabiegu stomatologicznego u osoby z krwawieniami w wywiadzie,
• skłonność do siniaków, przedłużone krwawienia po skaleczeniach lub ekstrakcji zęba, krwawienia do stawów,
• kontrola leczenia heparyną niefrakcjonowaną, zwykle na oddziale szpitalnym,
• diagnostyka hemofilii i choroby von Willebranda,
• podejrzenie zespołu antyfosfolipidowego – np. po zakrzepicy lub poronieniach,
• ciężkie choroby, posocznica, choroby wątroby.

Jak przygotować się do badania APTT

To badanie krwi pobieranej z żyły do probówki z cytrynianem sodu. Pielęgniarka musi wypełnić probówkę dokładnie do kreski, a laboratorium powinno otrzymać próbkę w ciągu kilku godzin. Zbyt mała ilość krwi lub opóźniony transport mogą zafałszować wynik, dlatego czasem laboratorium prosi o powtórzenie pobrania.

Nie trzeba być ściśle na czczo. Ważna jest natomiast pełna lista leków – heparyna niefrakcjonowana silnie wydłuża APTT, heparyny drobnocząsteczkowe w mniejszym stopniu, a nowe doustne leki przeciwzakrzepowe w zależności od rodzaju i czasu od dawki. Jeśli APTT służy do kontroli heparyny w szpitalu, personel pobiera krew o ustalonej porze, a dawki leków ustala lekarz na podstawie wyniku.

Normy APTT i jak czytać wynik

APTT podaje się w sekundach. U większości dorosłych mieści się mniej więcej w przedziale 25–37 sekund, ale laboratoria używają różnych odczynników i ich zakresy referencyjne bywają odmienne. Część laboratoriów podaje dodatkowo wskaźnik APTT (ratio), czyli stosunek czasu pacjenta do czasu osocza kontrolnego – zwykle około 0,8–1,2. Rozstrzyga zawsze zakres wydrukowany przez laboratorium przy wyniku.

U noworodków i małych dzieci APTT jest fizjologicznie nieco dłuższy, co laboratoria uwzględniają w normach dziecięcych. Przy leczeniu heparyną lekarz dąży do wydłużenia APTT do określonego zakresu docelowego, więc „za długi” wynik jest wtedy zamierzony. Pojedynczy, lekko nieprawidłowy wynik u zdrowej osoby często się nie potwierdza w kolejnym badaniu laboratoryjnym.

Wydłużony APTT – co może oznaczać

Najczęstszą przyczyną wydłużonego APTT jest heparyna – zarówno celowo podawana, jak i przypadkowo obecna w próbce, np. pobranej z wkłucia przepłukiwanego heparyną. Inne przyczyny to wrodzone niedobory czynników krzepnięcia (hemofilia A i B, choroba von Willebranda, niedobór czynnika XI lub XII), choroby wątroby, niedobór witaminy K i zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego.

Szczególną sytuacją jest antykoagulant toczniowy – przeciwciała, które w probówce wydłużają APTT, ale w organizmie zwiększają ryzyko zakrzepicy. Niedobór czynnika XII także wydłuża APTT, a nie powoduje krwawień. Dlatego wydłużony wynik wymaga dalszych badań laboratoryjnych: testu korekcji z osoczem prawidłowym, oznaczenia czynników krzepnięcia lub testów w kierunku zespołu antyfosfolipidowego.

Skrócony APTT – co może oznaczać

Skrócony APTT ma zwykle niewielkie znaczenie. Często wynika z trudnego, długiego pobrania, w czasie którego krzepnięcie w próbce zdążyło się zacząć, albo ze stanu zapalnego i ciąży, gdy rośnie aktywność czynnika VIII. Badania nad związkiem skróconego APTT z ryzykiem zakrzepicy dają niejednoznaczne wyniki, więc sam ten wynik nie jest podstawą rozpoznania. W razie wątpliwości lekarz zleca powtórzenie badania laboratoryjnego.

APTT na NFZ i prywatnie, kiedy pilnie do lekarza

APTT może na NFZ zlecić lekarz rodzinny, a także każdy specjalista i szpital. Prywatnie badanie wykonuje się bez skierowania – w Szczecinie oznaczenie APTT ma w ofercie niemal każde laboratorium, a wynik jest zwykle gotowy tego samego dnia. Na wizytę zabierz wynik z laboratorium, listę leków i informacje o krwawieniach u siebie i w rodzinie.

Pilnej pomocy (SOR, 112) wymagają krwawienia trudne do zatrzymania, krwawe lub smoliste stolce, wymioty krwią, nagły ból głowy z zaburzeniami świadomości, a u osób leczonych heparyną także duże, szybko narastające krwiaki. Bardzo wydłużony APTT laboratorium zgłasza zwykle jako wynik alarmowy.