Fibrynogen

Czym jest fibrynogen i za co odpowiada

Fibrynogen to rozpuszczalne białko krążące w osoczu, wytwarzane przez wątrobę. Jest ostatnim ogniwem kaskady krzepnięcia – nazywa się go też czynnikiem I. Gdy dochodzi do skaleczenia, enzym trombina przecina cząsteczki fibrynogenu i zamienia je w nierozpuszczalne włókna fibryny. Te splatają się w sieć, która razem z płytkami krwi tworzy trwały skrzep i zatrzymuje krwawienie.

Fibrynogen jest też tak zwanym białkiem ostrej fazy. Oznacza to, że wątroba produkuje go więcej podczas infekcji, urazu, po operacji czy w chorobach zapalnych. Dlatego jego stężenie mówi nie tylko o krzepnięciu, ale również o tym, czy w organizmie toczy się stan zapalny – podobnie jak białko C-reaktywne CRP czy OB.

Badanie laboratoryjne fibrynogenu najczęściej wykonuje się w ramach koagulogramu, razem z APTT i INR. Laboratoria oznaczają go zwykle metodą Claussa, która mierzy, jak szybko z fibrynogenu powstaje skrzep po dodaniu trombiny.

Kiedy wykonuje się badanie fibrynogenu

Lekarz zleca to badanie laboratoryjne głównie wtedy, gdy chce ocenić, czy organizm ma „materiał” do tworzenia skrzepu. Typowe wskazania to:

• duże krwawienia i krwotoki, np. po urazie, operacji lub porodzie,
• podejrzenie zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC) w ciężkich zakażeniach i powikłaniach ciąży,
• ciężkie choroby wątroby, w których spada produkcja białek krzepnięcia,
• niewyjaśnione wydłużenie APTT lub PT, podejrzenie wrodzonego niedoboru lub nieprawidłowej budowy fibrynogenu,
• leczenie lekami rozpuszczającymi skrzepy (tromboliza) i niektórymi lekami hematologicznymi,
• przygotowanie do dużego zabiegu u osoby z krwawieniami w wywiadzie.

Jak przygotować się do oznaczenia fibrynogenu

To badanie krwi pobieranej z żyły do probówki z cytrynianem sodu, tej samej co do innych testów krzepnięcia. Probówka musi być dokładnie wypełniona, a próbka szybko trafić do laboratorium. Ścisłe bycie na czczo nie jest wymagane, choć laboratoria zwykle zalecają przyjście rano, przed śniadaniem.

Na wynik wpływają przede wszystkim stan zapalny, ciąża, palenie tytoniu, otyłość, wiek oraz leki hormonalne. Jeśli niedawno przechodziłeś infekcję albo miałeś zabieg, wynik może być podwyższony przez kilka tygodni – warto powiedzieć o tym lekarzowi, który interpretuje to badanie laboratoryjne.

Normy fibrynogenu i jak czytać wynik

Fibrynogen podaje się w gramach na litr (g/l) lub w miligramach na decylitr (mg/dl). U większości dorosłych mieści się mniej więcej w przedziale 2–4 g/l, czyli 200–400 mg/dl. Laboratoria stosują różne metody i odczynniki, dlatego zawsze rozstrzyga zakres referencyjny z wydruku. W ciąży, zwłaszcza w trzecim trymestrze, fibrynogen fizjologicznie rośnie, a laboratoria i położnicy biorą to pod uwagę.

Wynik zawsze ocenia się razem z innymi badaniami laboratoryjnymi: APTT, PT/INR, liczbą płytek krwi i markerami zapalenia. Niski fibrynogen z wydłużonymi czasami krzepnięcia i małą liczbą płytek wskazuje na zupełnie inną sytuację niż wysoki fibrynogen z podwyższonym CRP u osoby z infekcją.

Podwyższony fibrynogen – co może oznaczać

Wysoki fibrynogen najczęściej towarzyszy stanom zapalnym i infekcjom, okresowi po urazie lub operacji, chorobom reumatycznym, nowotworom i chorobom nerek. Rośnie też fizjologicznie w ciąży, z wiekiem, u osób palących i z otyłością, a także przy stosowaniu doustnej antykoncepcji. Badania obserwacyjne wiążą przewlekle wysoki fibrynogen z większym ryzykiem chorób serca i naczyń, ale w praktyce nie jest to badanie laboratoryjne zalecane do rutynowej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Przejściowo podwyższony wynik po infekcji zwykle sam się normalizuje. Lekarz może zlecić kontrolę po kilku tygodniach albo inne badania laboratoryjne, np. OB i CRP, by ocenić, czy stan zapalny wygasł.

Obniżony fibrynogen – co może oznaczać

Niski fibrynogen zwiększa ryzyko krwawienia. Najczęściej wynika z jego „zużycia” przy dużym krwotoku lub w zespole wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, z ciężkiej choroby wątroby albo z leczenia trombolitycznego. Rzadko przyczyną są wrodzone zaburzenia – brak, niedobór lub wadliwa budowa fibrynogenu. Bardzo niskie wartości, szczególnie u krwawiącej osoby lub w położnictwie, wymagają natychmiastowej reakcji w szpitalu. Wtedy laboratorium powtarza oznaczenie, a lekarz zleca także D-dimery i liczbę płytek.

Fibrynogen na NFZ i prywatnie, kiedy pilnie do lekarza

Fibrynogen zleca zwykle lekarz specjalista, szpital lub lekarz przygotowujący do zabiegu – w ramach koagulogramu lub osobno. Prywatnie badanie można wykonać bez skierowania; w Szczecinie oznaczenie fibrynogenu ma w ofercie większość laboratoriów, a wynik jest zwykle gotowy tego samego dnia. Na wizytę zabierz wyniki z laboratorium: koagulogram, morfologię i CRP.

Pilnej pomocy (SOR, 112) wymagają krwawienia trudne do zatrzymania, obfite krwawienie w ciąży lub po porodzie, krwawe wymioty i smoliste stolce, a także rozległe siniaki z gorączką i złym samopoczuciem. Bardzo niski fibrynogen laboratorium szpitalne zgłasza jako wynik alarmowy.