IgE specyficzne (sIgE) – testy z krwi na alergie

Czym są IgE specyficzne i co pokazuje to badanie

Alergia to nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje zwykle nieszkodliwe – pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pokarmy czy jad owadów. U osoby uczulonej organizm wytwarza przeciwciała klasy IgE skierowane dokładnie przeciwko danemu alergenowi. Te przeciwciała nazywa się specyficznymi lub swoistymi, w skrócie sIgE, i właśnie je wykrywają badania laboratoryjne opisane na tej stronie.

Badanie laboratoryjne IgE specyficznych polega na sprawdzeniu, czy w surowicy są przeciwciała reagujące z określonym alergenem, i na zmierzeniu ich ilości. Każdy alergen to osobne oznaczenie: można zbadać na przykład IgE przeciw pyłkom brzozy, roztoczom i białku jaja kurzego. Laboratoria wykonują je metodami immunoenzymatycznymi lub fluorescencyjnymi, które dają wynik liczbowy.

W odróżnieniu od IgE całkowitego, czyli ogólnego poziomu przeciwciał, sIgE odpowiada na konkretne pytanie: czy organizm jest uczulony na daną substancję. Dawniej takie badania laboratoryjne nazywano testami RAST i ta nazwa wciąż funkcjonuje w gabinetach.

Uczulenie a alergia – najważniejsza zasada interpretacji

Dodatni wynik sIgE oznacza uczulenie, czyli obecność przeciwciał. Nie zawsze oznacza alergię, czyli chorobę z objawami. Wiele osób ma dodatnie testy, na przykład na pyłki traw, i nigdy nie miało kataru siennego. Z kolei część dodatnich wyników wynika z reakcji krzyżowych – przeciwciała przeciw pyłkom brzozy mogą reagować z białkami jabłka czy orzecha laskowego.

Dlatego wynik każdego badania laboratoryjnego w kierunku alergii odczytuje się razem z objawami. Liczy się zgodność: jeśli ktoś ma katar i łzawienie w kwietniu, a test na pyłki brzozy jest dodatni, rozpoznanie jest przekonujące. Jeśli test jest dodatni dla mleka, a mleko pije bez problemu – nie należy go odstawiać tylko z powodu wyniku z laboratorium.

Ujemny wynik badania laboratoryjnego również nie zawsze wyklucza problem. Niektóre reakcje na pokarmy nie zależą od IgE, a przy bardzo świeżym uczuleniu poziom przeciwciał bywa jeszcze niski.

Kiedy wykonuje się badanie sIgE z krwi

Podstawową metodą diagnostyki alergii u wielu pacjentów są testy skórne punktowe. Badanie krwi na sIgE jest szczególnie przydatne, a laboratoria wykonują je bez żadnego ryzyka dla pacjenta, gdy:

• nie można odstawić leków przeciwhistaminowych albo innych leków zaburzających testy skórne,
• skóra jest rozlegle zmieniona, np. w nasilonym atopowym zapaleniu skóry, lub występuje dermografizm (pokrzywka od podrapania),
• u osoby po ciężkiej reakcji alergicznej, u której test skórny mógłby być ryzykowny,
• u małych dzieci, u których testy skórne są trudne do wykonania,
• w diagnostyce uczulenia na jad osy lub pszczoły, przed decyzją o immunoterapii,
• przy kontroli przebiegu alergii pokarmowej u dzieci, aby ocenić szansę na wyrastanie z niej.

Przygotowanie do badania i wybór alergenów

Pobranie to zwykłe badanie krwi z żyły. Nie trzeba być na czczo i – co ważne – nie trzeba odstawiać leków przeciwhistaminowych, bo działają one na komórki, a nie na przeciwciała w surowicy. Badanie można wykonać w każdym wieku, w ciąży i w trakcie zaostrzenia choroby skóry.

W tym badaniu laboratoryjnym kluczowy jest wybór alergenów. Testowanie „wszystkiego” nie jest zalecane, bo prowadzi do wielu dodatnich, ale nieistotnych wyników, które mogą skłonić do niepotrzebnych diet. Lekarz dobiera alergeny na podstawie wywiadu: pory roku, miejsca, kontaktu ze zwierzętami i pokarmów wywołujących objawy. W laboratorium można zlecić pojedyncze alergeny albo gotowe zestawy, takie jak panel alergenów wziewnych czy panel alergenów pokarmowych.

Jak czytać wynik sIgE – jednostki i klasy

Wynik podaje się w kUA/l (kilojednostkach alergenowych na litr). Wiele laboratoriów przelicza go także na klasy od 0 do 6. Klasa 0 oznacza wynik ujemny, klasy 1–2 – niski lub umiarkowany poziom przeciwciał, a klasy 4–6 – wysoki. Najczęściej za próg dodatniego wyniku przyjmuje się 0,35 kUA/l, ale niektóre laboratoria stosują czulszy próg 0,10 kUA/l. Granice zawsze podaje wydruk z laboratorium.

Wysokość wyniku w badaniach laboratoryjnych sIgE mówi o prawdopodobieństwie, że uczulenie daje objawy, a nie o ich ciężkości. Osoba z klasą 2 może mieć ciężką reakcję, a osoba z klasą 5 – tylko łagodny katar. W alergii pokarmowej u dzieci opracowano progi, powyżej których reakcja jest bardzo prawdopodobna, ale ich interpretacja należy do alergologa.

Wyniki uzyskane w różnych laboratoriach i różnymi metodami nie zawsze dają się porównać. Kolejne badania laboratoryjne kontrolne najlepiej wykonywać tą samą metodą.

Dodatni, ujemny i niejasny wynik – co dalej

Wynik dodatni zgodny z objawami potwierdza rozpoznanie i pozwala lekarzowi zaplanować leczenie: unikanie alergenu, leki, a przy alergii wziewnej lub na jad owadów – rozważenie immunoterapii alergenowej, czyli tzw. odczulania. Wynik dodatni bez objawów zwykle nie wymaga żadnych działań ani powtarzania badania w innym laboratorium.

Gdy wyniki z laboratorium są niejasne lub dodatnie dla wielu spokrewnionych alergenów, pomocna bywa diagnostyka molekularna alergii. Pokazuje ona, na które konkretne białko alergenu jest uczulenie, i pomaga odróżnić uczulenie prawdziwe od reakcji krzyżowej. W alergii pokarmowej złotym standardem pozostaje próba prowokacji pod nadzorem lekarza.

Warto też wiedzieć, czym badanie sIgE nie jest. Testy IgG na „nietolerancje pokarmowe” to inne badanie, a towarzystwa alergologiczne nie zalecają ich do diagnostyki – więcej przeczytasz w opisie testów IgG na nietolerancje.

Badanie sIgE na NFZ i prywatnie

Na NFZ IgE specyficzne zleca zwykle alergolog, czasem pediatra lub dermatolog w ramach diagnostyki. Prywatnie badanie można wykonać bez skierowania; w Szczecinie oferuje je większość punktów pobrań, a próbki trafiają do laboratorium, które ma odpowiednie odczynniki. Czas oczekiwania zależy od liczby alergenów – najczęściej kilka dni roboczych.

Na wizytę u alergologa zabierz wyniki wszystkich badań laboratoryjnych, notatki o objawach i ewentualne zdjęcia zmian skórnych. Nie zmieniaj diety tylko na podstawie wyniku – takie decyzje podejmuje się z lekarzem, który zna ograniczenia każdego badania laboratoryjnego.

Kiedy alergia wymaga pilnej pomocy

Wyniki z laboratorium służą planowaniu leczenia, ale nie pomogą w nagłej reakcji. Dzwoń pod 112 przy duszności, świszczącym oddechu, obrzęku twarzy, warg, języka lub gardła, chrypce, uogólnionej pokrzywce z osłabieniem, wymiotach po użądleniu lub zjedzeniu pokarmu, spadku ciśnienia i utracie przytomności. Jeśli masz adrenalinę we wstrzykiwaczu, użyj jej zgodnie z zaleceniem lekarza. Po takim epizodzie lekarz może zlecić oznaczenie tryptazy.