IgE całkowite

Czym jest immunoglobulina E i co mierzy badanie IgE całkowitego

Immunoglobulina E (IgE) to jedna z pięciu klas przeciwciał. We krwi jest jej bardzo mało w porównaniu z innymi immunoglobulinami, dlatego laboratoria mierzą ją czułymi metodami, ale odgrywa ważną rolę. Większość IgE nie krąży swobodnie, tylko siedzi na powierzchni komórek tucznych i bazofili – komórek, które przechowują histaminę i inne substancje wywołujące objawy alergii.

Gdy przeciwciało IgE rozpozna alergen, na przykład pyłek brzozy, komórka tuczna uwalnia swoją zawartość. Pojawia się katar, kichanie, swędzenie, pokrzywka, a w ciężkich przypadkach wstrząs anafilaktyczny. Pierwotną, „pożyteczną” funkcją IgE, o której łatwo zapomnieć przy badaniach laboratoryjnych w kierunku alergii, jest obrona przed pasożytami, zwłaszcza robakami jelitowymi.

Badanie laboratoryjne IgE całkowitego mierzy sumę wszystkich przeciwciał tej klasy w surowicy, niezależnie od tego, przeciwko czemu są skierowane. To ważna różnica w porównaniu z IgE specyficznymi, czyli testami na konkretne alergeny. Laboratoria oznaczają IgE całkowite metodami immunochemicznymi, w pełni automatycznie.

Kiedy wykonuje się badanie IgE całkowitego

Lekarz może zlecić to badanie krwi w kilku sytuacjach, a samo badanie laboratoryjne jest proste i dostępne w każdym laboratorium:

• przy podejrzeniu choroby alergicznej – alergicznego nieżytu nosa, astmy, atopowego zapalenia skóry, alergii pokarmowej,
• u małych dzieci z atopowym zapaleniem skóry, aby ocenić skłonność do alergii,
• przy podwyższonej liczbie eozynofili w morfologii i podejrzeniu zakażenia pasożytami,
• w diagnostyce alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej – choroby u osób z astmą lub mukowiscydozą, w której IgE bywa bardzo wysokie,
• przed kwalifikacją do niektórych terapii biologicznych w ciężkiej astmie, gdzie poziom IgE wpływa na decyzję lekarza,
• przy podejrzeniu rzadkich niedoborów odporności z wysokim IgE.

Przygotowanie i pobranie krwi na IgE

Do oznaczenia IgE wystarczy zwykłe pobranie krwi z żyły, takie jak przy innych badaniach krwi. Nie trzeba być na czczo, a pora dnia ani dzień cyklu miesiączkowego nie mają znaczenia. W odróżnieniu od testów skórnych, wyniku tego badania laboratoryjnego nie zaburzają leki przeciwhistaminowe, dlatego nie trzeba ich odstawiać.

Na wynik mogą wpływać leki hamujące układ odpornościowy i długotrwałe sterydy, a także leczenie biologiczne skierowane przeciwko IgE. Warto o nich wspomnieć lekarzowi i w laboratorium. U dzieci pobranie wykonuje się tak samo; wiele laboratoriów ma osobne punkty pediatryczne.

Badanie można wykonać o każdej porze roku. W sezonie pylenia u osób uczulonych poziom IgE bywa nieco wyższy, ale nie zmienia to sensu interpretacji. Jeśli wyniki mają być porównywane w czasie, warto robić kolejne badania laboratoryjne w tym samym laboratorium.

Normy IgE całkowitego i jak czytać wynik

Wynik podaje się w kU/l lub IU/ml – to te same wartości. U większości dorosłych norma wynosi mniej więcej do 100 kU/l, choć niektóre laboratoria przyjmują inne granice. U dzieci normy są niższe i rosną z wiekiem, dlatego laboratorium drukuje zakres właściwy dla wieku pacjenta. Rozstrzyga zawsze zakres z wydruku, a nie tabela znaleziona w internecie, bo laboratoria korzystają z różnych odczynników.

Trzeba pamiętać o dwóch ważnych zasadach. Po pierwsze, prawidłowe IgE całkowite nie wyklucza alergii – wiele osób uczulonych na jeden lub dwa alergeny ma wynik w normie. Po drugie, podwyższone IgE nie jest dowodem alergii, bo wiele innych przyczyn może je podnieść. Dlatego to badanie laboratoryjne traktuje się jako uzupełnienie, a nie podstawę rozpoznania.

W praktyce alergolog często zleca IgE całkowite razem z IgE specyficznymi. Bardzo wysokie IgE całkowite może powodować słabo dodatnie wyniki testów na pojedyncze alergeny, które nie mają znaczenia klinicznego. Znając poziom całkowity, lekarz łatwiej oceni ich wartość.

Podwyższone IgE całkowite – możliwe przyczyny

Najczęstszą przyczyną wysokiego wyniku w tym badaniu laboratoryjnym jest atopia, czyli wrodzona skłonność do wytwarzania przeciwciał IgE przeciwko alergenom środowiskowym. Wysokie wartości obserwuje się zwłaszcza w atopowym zapaleniu skóry, astmie i alergicznym nieżycie nosa. Im więcej alergenów uczula, tym zwykle wyższy wynik.

Inne ważne przyczyny to zakażenia pasożytami – glistą ludzką, włosogłówką, glistą psią i kocią (toksokaroza) czy tasiemcem; owsiki podnoszą IgE rzadko. Przy podejrzeniu pasożytów lekarz łączy wynik z liczbą eozynofili w morfologii i zleca badanie kału na pasożyty lub badania serologiczne. Wysokie IgE występuje też u palaczy, w alergicznej aspergilozie, niektórych chorobach skóry, chorobach z zapaleniem naczyń, w części chłoniaków, w zakażeniu HIV oraz w rzadkich wrodzonych zespołach z hiper-IgE.

Bardzo wysokie wartości, liczone w tysiącach kU/l, zawsze wymagają wyjaśnienia przez specjalistę. Lekarz może wtedy zlecić dodatkowe badania laboratoryjne, w tym morfologię krwi z rozmazem i testy w kierunku aspergilozy.

Niskie IgE całkowite – czy ma znaczenie

Wynik poniżej normy lub bliski zera, nawet jeśli laboratorium oznaczy go jako nieprawidłowy, zazwyczaj nie ma żadnego znaczenia klinicznego. Wiele zdrowych osób bez alergii ma bardzo niskie IgE. Wyjątkiem są rzadkie niedobory odporności, w których obniżone są wszystkie immunoglobuliny – wtedy jednak lekarz kieruje się innymi objawami i innymi wynikami, a nie samym IgE. Niskie IgE nie oznacza też, że alergia nie może się pojawić w przyszłości.

IgE całkowite na NFZ i prywatnie

Na NFZ badanie zleca zwykle alergolog, pediatra, dermatolog lub pulmonolog w ramach diagnostyki. Prywatnie IgE całkowite można wykonać bez skierowania – w Szczecinie oferuje je praktycznie każdy punkt pobrań. Laboratoria wydają wynik najczęściej po jednym–dwóch dniach roboczych.

Sam wynik IgE całkowitego z laboratorium rzadko wystarczy do decyzji, bo to badanie laboratoryjne ma charakter pomocniczy. Na wizytę u alergologa zabierz opis objawów (kiedy się nasilają, w jakich miejscach, po jakich pokarmach), wcześniejsze badania laboratoryjne i wyniki testów skórnych, jeśli były robione. Lekarz zdecyduje, czy potrzebne są testy na konkretne alergeny, panele z krwi, czy próby prowokacyjne.

Objawy alergii, przy których trzeba działać natychmiast

Żaden wynik z laboratorium nie zastąpi szybkiej reakcji przy ciężkiej reakcji alergicznej. Dzwoń pod 112, jeśli po kontakcie z alergenem pojawia się duszność, świszczący oddech, obrzęk języka lub gardła, chrypka, trudności w połykaniu, nagłe osłabienie, zawroty głowy lub utrata przytomności. To mogą być objawy anafilaksji. Osoba, która ma przepisaną adrenalinę we wstrzykiwaczu, powinna jej użyć zgodnie z zaleceniem lekarza. Po epizodzie anafilaksji lekarz może zlecić oznaczenie tryptazy w surowicy, które pomaga potwierdzić, że była to reakcja z udziałem komórek tucznych.