Testy IgG na nietolerancje pokarmowe

Czym są testy IgG na nietolerancje pokarmowe

Testy IgG to badanie krwi, w którym laboratorium sprawdza, czy we krwi krążą przeciwciała klasy IgG (najczęściej podklasy IgG4) skierowane przeciw białkom z różnych pokarmów. Panele obejmują zwykle od kilkudziesięciu do ponad dwustu produktów: mleko, jajka, pszenicę, orzechy, ryby, owoce, przyprawy. Wynik przychodzi jako długa tabela z kolorowymi klasami, a reklamy przedstawiają go jako mapę „pokarmów, które ci szkodzą”.

Przeciwciała IgG to zwykła część układu odpornościowego, a laboratoria oznaczają je rutynowo także w innych celach, np. przy ocenie odporności po szczepieniach. Organizm wytwarza je wobec wielu substancji, z którymi się styka, także wobec jedzenia. Ich obecność oznacza przede wszystkim, że dany produkt był w diecie. Im częściej coś jemy, tym wyższe bywa stężenie IgG – dlatego w wynikach osób zdrowych regularnie „świecą” mleko, jajka czy pszenica.

To badanie laboratoryjne bywa sprzedawane jako test nietolerancji pokarmowych, ale nie jest tym samym, co rzetelne badania laboratoryjne w diagnostyce alergii. Laboratorium wykona oznaczenie technicznie poprawnie – problem nie leży w samym pomiarze, tylko w tym, co z niego się wnioskuje.

Co mówią europejskie i amerykańskie towarzystwa alergologiczne

Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) oraz Amerykańska Akademia Alergii, Astmy i Immunologii (AAAAI) w swoich stanowiskach jasno piszą, że oznaczanie IgG lub IgG4 przeciw pokarmom nie służy do rozpoznawania nietolerancji ani alergii pokarmowej. Podobne zdanie mają towarzystwa kanadyjskie i australijskie, a w Polsce alergolodzy powołują się na te same zalecenia.

Uzasadnienie jest proste. Przeciwciała IgG4 uznaje się raczej za oznakę tolerancji – organizm „zna” dany pokarm i nauczył się go akceptować. Badania naukowe nie wykazały, że wysoki wynik z laboratorium przewiduje objawy po zjedzeniu produktu ani że dieta oparta na takim wyniku leczy dolegliwości lepiej niż zwykła, dobrze ułożona dieta. Pojedyncze badania z dietami eliminacyjnymi miały poważne ograniczenia metodyczne.

Dlatego żadne laboratorium nie powinno przedstawiać tego wyniku jako diagnozy. Rzetelne laboratoria często dołączają do wydruku zastrzeżenie, że wynik nie potwierdza nietolerancji i wymaga oceny lekarza.

Nietolerancja a alergia pokarmowa – czym się różnią

Alergia pokarmowa to reakcja układu odpornościowego, najczęściej z udziałem przeciwciał IgE. Objawy pojawiają się zwykle szybko, od kilku minut do dwóch godzin po jedzeniu: pokrzywka, obrzęk warg, wymioty, duszność, a w skrajnych przypadkach wstrząs anafilaktyczny. Do jej wykrywania służą testy skórne oraz oznaczenie przeciwciał IgE specyficznych z krwi.

Nietolerancja pokarmowa nie jest reakcją odpornościową. Wynika najczęściej z braku enzymu (jak przy laktozie), z wrażliwości jelit (zespół jelita drażliwego) albo z działania substancji naturalnie obecnych w jedzeniu, np. histaminy czy fermentujących cukrów. Objawy to wzdęcia, bóle brzucha, biegunka – i zależą od ilości zjedzonego produktu.

Testy IgG nie wykrywają ani jednego, ani drugiego. Osoba z prawdziwą alergią może mieć niski wynik IgG, a osoba bez dolegliwości – wysoki.

Jakie są zagrożenia diety ułożonej według testu IgG

Największym ryzykiem jest niepotrzebna dieta eliminacyjna. Gdy wynik „zakazuje” kilkunastu produktów, łatwo o niedobory wapnia, białka, żelaza, witamin z grupy B i błonnika. U dzieci ograniczenia mogą zaburzyć wzrost i rozwój, a u dorosłych prowadzić do lęku przed jedzeniem i zaburzeń odżywiania.

Drugim zagrożeniem jest opóźnienie właściwej diagnozy. Przewlekła biegunka, bóle brzucha czy chudnięcie mogą wynikać z celiakii, nieswoistych zapaleń jelit, zakażenia pasożytami albo choroby tarczycy. Jeśli ktoś przez miesiące „leczy” się dietą z testu, choroba może się rozwijać. Co więcej, odstawienie glutenu przed diagnostyką fałszuje wyniki badań w kierunku celiakii.

Paradoksalnie wykluczenie produktu na długo, a potem jego powrót do diety, u niektórych osób może sprzyjać reakcjom, których wcześniej nie było. To kolejny powód, by dużych zmian w jadłospisie nie robić na podstawie tabeli z kolorami.

Jakie badania laboratoryjne mają sens przy dolegliwościach po jedzeniu

Przy objawach z przewodu pokarmowego lekarz zwykle zaczyna od wywiadu i dzienniczka objawów, bo żadne pojedyncze badanie laboratoryjne nie zastąpi rozmowy, a potem wybiera badania laboratoryjne dopasowane do podejrzeń. Wybór zależy od tego, jak szybko pojawiają się dolegliwości i czy towarzyszą im objawy alarmowe.

• Podejrzenie celiakii: badania w kierunku celiakii z oznaczeniem przeciwciał – wykonywane przed odstawieniem glutenu.
• Podejrzenie nietolerancji laktozy: wodorowy test oddechowy lub badanie genetyczne.
• Podejrzenie alergii pokarmowej: testy skórne, IgE specyficzne i diagnostyka komponentowa alergii zlecana przez alergologa.
• Przewlekła biegunka i podejrzenie zapalenia jelit: oznaczenie kalprotektyny w kale, morfologia, CRP.
• Ogólna ocena zdrowia: podstawowe badanie krwi (morfologia), żelazo i ferrytyna, TSH – gdy objawy mogą mieć przyczynę poza jelitami.

Jak przebiega pobranie i jak wygląda wynik testu IgG

Pobranie nie różni się od innych badań krwi: pielęgniarka pobiera krew z żyły w zgięciu łokcia, a laboratorium oznacza przeciwciała metodą immunoenzymatyczną, podobnie jak w wielu innych badaniach laboratoryjnych z zakresu immunologii. Niektóre zestawy sprzedawane do domu wykorzystują kroplę krwi z palca nakładaną na bibułę, którą odsyła się do laboratorium pocztą.

Wynik ma postać tabeli: przy każdym pokarmie widnieje liczba lub klasa (np. od 0 do 3), często z kolorem zielonym, żółtym i czerwonym. Laboratoria i producenci stosują różne skale, dlatego wyników z dwóch laboratoriów nie da się porównywać. Wysoka klasa oznacza dużo przeciwciał, czyli najczęściej produkt jedzony często – nie dowód szkodliwości.

W Szczecinie test można wykonać w wielu punktach pobrań, ale to, że jest szeroko dostępny, nie oznacza, że jest zalecany.

Test IgG prywatnie i na NFZ – z czym iść do lekarza

Testy IgG na nietolerancje wykonuje się prywatnie, bez skierowania, i oferuje je wiele laboratoriów; lekarze w ramach NFZ ich nie zlecają, bo nie mają one uzasadnienia w zaleceniach. Jeśli masz dolegliwości po jedzeniu, lepiej zacząć od wizyty u lekarza rodzinnego, który może zlecić podstawowe badania laboratoryjne, a w razie potrzeby skierować do gastroenterologa lub alergologa.

Jeśli test został już wykonany w którymś z laboratoriów, warto pokazać wynik lekarzowi albo dietetykowi – ale jako informację, a nie gotowy jadłospis. Specjalista pomoże ocenić, czy dieta nie jest zbyt uboga, i zaproponuje metody, które naprawdę pozwalają ustalić przyczynę objawów: dietę eliminacyjną pod kontrolą z ponownym wprowadzaniem produktów albo próbę prowokacji.

Pilnie do lekarza – a przy duszności, obrzęku twarzy i języka czy omdleniu po jedzeniu na SOR lub pod numer 112 – należy zgłosić się zawsze, gdy objawy są gwałtowne. Niepokojące są też krew w stolcu, nocne biegunki, chudnięcie bez odchudzania, gorączka i niedokrwistość. Takich sygnałów nie wyjaśnią badania laboratoryjne IgG, tylko pełna diagnostyka, w której badania laboratoryjne są tylko jednym z elementów.