Różyczka – przeciwciała IgG i IgM

Czym jest różyczka i co pokazuje badanie przeciwciał

Różyczka to choroba wirusowa przenoszona drogą kropelkową. U dzieci przebiega zwykle łagodnie: pojawia się drobna, różowa wysypka zaczynająca się na twarzy, niewysoka gorączka i powiększone węzły chłonne za uszami oraz na karku. U dorosłych, zwłaszcza kobiet, mogą dołączyć bóle stawów. Nawet połowa zakażeń przebiega bez wyraźnych objawów, więc wiele osób nie wie, czy przechorowało różyczkę – odpowiedź daje dopiero badanie laboratoryjne.

Różyczka jest groźna przede wszystkim w ciąży. Jeśli kobieta bez odporności zakazi się w pierwszych miesiącach ciąży, wirus może przejść przez łożysko i wywołać zespół różyczki wrodzonej – wady serca, zaćmę, głuchotę i zaburzenia rozwoju dziecka. Ryzyko jest największe w pierwszych 12 tygodniach, a po 20. tygodniu ciąży staje się niewielkie. Dlatego tak ważne jest, by kobieta znała swój stan odporności, potwierdzony w badaniach laboratoryjnych, jeszcze przed poczęciem.

To badanie laboratoryjne nie szuka samego wirusa, lecz przeciwciał. Przeciwciała IgG powstają po przechorowaniu lub szczepieniu i zwykle utrzymują się latami – świadczą o odporności. Przeciwciała IgM pojawiają się krótko po zakażeniu i z czasem zanikają, dlatego mogą wskazywać na świeżą infekcję. Laboratoria oznaczają zwykle obie klasy jednocześnie.

Komu i kiedy zaleca się badanie w kierunku różyczki

W Polsce przeciw różyczce szczepi się dzieci w ramach obowiązkowego kalendarza szczepień, dwiema dawkami szczepionki skojarzonej przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR). Starsze roczniki kobiet szczepiono pojedynczą dawką w wieku nastoletnim, a część osób nie była szczepiona wcale. Właśnie dlatego badania laboratoryjne odporności na różyczkę mają sens u dorosłych kobiet.

• Planowanie ciąży – najważniejsze wskazanie; badanie wchodzi zwykle w skład pakietu badań laboratoryjnych przed ciążą.
• Początek ciąży, jeśli kobieta nie zna swojego stanu odporności.
• Kontakt kobiety ciężarnej z osobą chorą na różyczkę lub z wysypką o niejasnej przyczynie.
• Wysypka z powiększonymi węzłami chłonnymi u kobiety w ciąży lub w wieku rozrodczym.
• Pracownice ochrony zdrowia, laboratoriów, żłobków, przedszkoli i szkół – w ramach oceny ryzyka zawodowego.
• Noworodki z podejrzeniem zespołu różyczki wrodzonej.

Jak przygotować się do badania krwi na przeciwciała przeciw różyczce

Oznaczenie przeciwciał wykonuje się z krwi żylnej pobranej w zgięciu łokcia – to zwykłe badanie krwi bez konieczności postu. Nie trzeba odstawiać leków ani zmieniać diety. Laboratorium oznacza IgG ilościowo (wynik w liczbach) i IgM jakościowo lub półilościowo; większość laboratoriów wykonuje oba oznaczenia z jednej probówki. Najważniejszy jest wybór momentu: idealnie badanie laboratoryjne wykonuje się kilka miesięcy przed planowanym poczęciem, aby w razie braku odporności zdążyć się zaszczepić.

Jeśli niedawno otrzymałaś szczepionkę MMR, przeciwciała IgM mogą być przez pewien czas dodatnie – to normalna reakcja na szczepienie, o której trzeba poinformować lekarza i laboratorium. W ciąży kolejne oznaczenia najlepiej wykonywać w tym samym laboratorium, bo laboratoria używają testów o różnych progach.

Jak czytać wynik – IgG, IgM i poziom ochronny

W tym badaniu laboratoryjnym za ochronne uznaje się zwykle stężenie IgG wynoszące co najmniej około 10 IU/ml. Część laboratoriów wyznacza strefę graniczną, np. między 5 a 10 IU/ml – taki wynik oznacza, że odporność może być niepełna, i lekarz może zalecić powtórzenie badania lub szczepienie. Dokładne progi zależą od testu, dlatego zawsze patrz na opis z laboratorium, a nie na liczby z internetu.

• IgG dodatnie, IgM ujemne – odporność po szczepieniu lub przebytej chorobie. W ciąży dziecku zwykle nic nie grozi; ponowne zakażenie zdarza się bardzo rzadko i niesie małe ryzyko.
• IgG ujemne, IgM ujemne – brak odporności. Przed ciążą zaleca się szczepienie, a w ciąży – unikanie kontaktu z osobami chorymi i szczepienie po porodzie.
• IgG dodatnie, IgM dodatnie – możliwe świeże zakażenie, niedawne szczepienie albo przetrwałe lub fałszywie dodatnie IgM. Lekarz zleca test awidności IgG i powtórne badania laboratoryjne.
• IgG ujemne, IgM dodatnie – możliwe bardzo wczesne zakażenie lub wynik fałszywie dodatni; badanie powtarza się po 1–2 tygodniach.

Dodatnie IgM w ciąży – co dalej

Dodatnie IgM w kierunku różyczki u kobiety w ciąży wymaga spokojnej, ale szybkiej diagnostyki i kolejnych badań laboratoryjnych. IgM bywają fałszywie dodatnie, np. przy innych zakażeniach wirusowych czy chorobach autoimmunologicznych, a u części osób utrzymują się długo po dawnym zakażeniu lub szczepieniu. Kluczowe jest badanie awidności IgG, wykonywane w wybranych laboratoriach: wysoka awidność wskazuje na zakażenie sprzed kilku miesięcy, niska – na świeże. Często porównuje się też wynik z wcześniejszymi oznaczeniami lub z próbką przechowywaną w laboratorium.

Jeśli badania laboratoryjne potwierdzą świeże zakażenie w ciąży, lekarz skieruje pacjentkę do ośrodka referencyjnego, gdzie omówi ryzyko dla dziecka zależne od tygodnia ciąży i dalsze postępowanie. W razie wątpliwości wykonuje się specjalistyczne badania laboratoryjne metodą PCR. To trudne sytuacje, w których decyzje podejmuje się wspólnie z lekarzem, na podstawie pełnej informacji.

Inne zakażenia, które mogą zagrażać płodowi, sprawdza się często równolegle – lekarz może zlecić przeciwciała w kierunku toksoplazmozy i badanie w kierunku cytomegalii.

Brak odporności na różyczkę przed ciążą – szczepienie

Jeśli wynik IgG z laboratorium jest ujemny lub graniczny, lekarz zwykle zaleca szczepienie szczepionką MMR przed zajściem w ciążę. Szczepionka zawiera osłabione, żywe wirusy, dlatego nie podaje się jej w ciąży, a po szczepieniu zaleca się odczekanie co najmniej miesiąca przed poczęciem. Przed szczepieniem nie trzeba robić testu ciążowego rutynowo, ale jeśli istnieje możliwość ciąży, lekarz może zlecić oznaczenie beta-hCG.

Przypadkowe zaszczepienie we wczesnej, nierozpoznanej ciąży nie jest wskazaniem do jej przerwania – w obserwacjach nie stwierdzono zespołu różyczki wrodzonej po szczepieniu. Kobieta, u której badania laboratoryjne w ciąży nie wykazały odporności, powinna zaszczepić się po porodzie; szczepienie jest bezpieczne w czasie karmienia piersią.

Badanie na NFZ, prywatnie i kiedy pilnie do lekarza

W ciąży badanie przeciwciał przeciw różyczce zleca na NFZ ginekolog lub położna prowadząca ciążę, a poza ciążą – lekarz specjalista w ramach diagnostyki lub lekarz medycyny pracy. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania; w Szczecinie oferuje je większość laboratoriów, często razem z toksoplazmozą i cytomegalią w pakiecie przed planowaną ciążą. Wynik z laboratorium jest gotowy zwykle po 1–3 dniach roboczych.

Jeśli jesteś w ciąży i miałaś kontakt z osobą chorą na różyczkę lub pojawiła się u ciebie wysypka z gorączką, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym w ciągu 1–2 dni, telefonicznie, zanim przyjdziesz do przychodni – by nie narażać innych ciężarnych w poczekalni. Pilnej pomocy wymagają silny ból głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości czy krwawienia, które rzadko mogą powikłać różyczkę.