Beta-hCG – hormon ciążowy

Czym jest beta-hCG i co mierzy test ciążowy z krwi

hCG, czyli ludzka gonadotropina kosmówkowa, to hormon wytwarzany przez komórki trofoblastu – tkanki, z której rozwija się łożysko. Zaczyna być wydzielany wkrótce po zagnieżdżeniu się zarodka w macicy, czyli około 6–10 dni po zapłodnieniu. Jego najważniejszym zadaniem jest podtrzymanie ciałka żółtego w jajniku, które produkuje progesteron niezbędny do utrzymania wczesnej ciąży.

Cząsteczka hCG składa się z dwóch części: alfa i beta. Część alfa jest bardzo podobna do części innych hormonów, np. LH i TSH, natomiast podjednostka beta jest charakterystyczna tylko dla hCG. Dlatego testy wykrywają właśnie beta-hCG – to pozwala uniknąć pomyłek z innymi hormonami w badaniach laboratoryjnych.

Badanie laboratoryjne beta-hCG wykonuje się najczęściej z krwi – laboratorium podaje wtedy dokładne stężenie hormonu w liczbach. Domowy test ciążowy to z kolei jakościowe badanie moczu: pokazuje tylko, czy hCG przekracza określony próg (zwykle 10–25 mIU/ml), ale nie mówi, ile go jest. W Szczecinie ilościowe oznaczenie beta-hCG z krwi wykonuje praktycznie każdy punkt pobrań.

Kiedy wykonuje się badanie beta-hCG

Najczęstszym powodem jest potwierdzenie ciąży przy spóźniającej się miesiączce lub niejednoznacznym wyniku testu domowego. Badanie krwi jest czulsze niż test z moczu i daje wynik wcześniej, a to badanie laboratoryjne pozwala też ocenić, jak bardzo zaawansowana jest wczesna ciąża. W gabinecie ginekologa beta-hCG wykonuje się też, zanim ciąża będzie widoczna w USG, oraz przed niektórymi zabiegami i badaniami rentgenowskimi u kobiet w wieku rozrodczym.

Powtarzane badania laboratoryjne beta-hCG w odstępie 48 godzin są podstawą oceny wczesnej ciąży, gdy pojawia się krwawienie lub ból brzucha. Pozwalają odróżnić ciążę rozwijającą się prawidłowo od poronienia albo ciąży pozamacicznej. Po leczeniu niepłodności, np. po in vitro, beta-hCG jest pierwszym badaniem laboratoryjnym potwierdzającym powodzenie.

• potwierdzenie ciąży i ocena jej wczesnego rozwoju,
• krwawienie lub ból brzucha we wczesnej ciąży,
• podejrzenie ciąży pozamacicznej lub poronienia,
• kontrola po poronieniu, po leczeniu ciąży pozamacicznej i po usunięciu zaśniadu groniastego,
• u mężczyzn i kobiet: diagnostyka i kontrola niektórych nowotworów, zwłaszcza guzów jądra,
• dawniej element badań przesiewowych w ciąży (test podwójny lub potrójny) – dziś w pierwszym trymestrze oznacza się wolną podjednostkę beta-hCG razem z PAPP-A.

Jak przygotować się do badania beta-hCG z krwi i moczu

To badanie laboratoryjne nie wymaga specjalnego przygotowania. Krew można oddać o dowolnej porze, nie trzeba być na czczo. Najważniejszy jest termin: zbyt wczesne badanie laboratoryjne, wykonane kilka dni po zapłodnieniu, może dać wynik ujemny mimo ciąży, bo hCG jeszcze nie zdążyło się pojawić. Najbardziej wiarygodne jest oznaczenie w dniu spodziewanej miesiączki lub kilka dni później.

Przy badaniu moczu testem domowym warto użyć pierwszego porannego moczu, bo jest najbardziej zagęszczony. Wypicie dużej ilości wody tuż przed testem rozcieńcza mocz i może dać fałszywie ujemny wynik. Test z moczu wykonany w laboratorium działa na tej samej zasadzie co domowy, więc przy wątpliwościach lepiej od razu wybrać ilościowe badanie laboratoryjne z krwi. Warto pamiętać, że rutynowe badanie ogólne moczu nie obejmuje hCG – test ciążowy wykonuje się osobno.

Jeśli lekarz zleca kontrolę dynamiki hCG, oba pobrania najlepiej wykonać w tym samym laboratorium. Różne laboratoria używają różnych testów, a wyniki z dwóch metod mogą się różnić na tyle, że utrudnią ocenę przyrostu. Jeśli zmiana laboratorium była konieczna, powiedz o tym lekarzowi.

Normy beta-hCG i jak czytać wynik

Laboratoria podają beta-hCG w mIU/ml lub w IU/l (to wartości liczbowo równe). U kobiet niebędących w ciąży i u mężczyzn wynik wynosi zwykle poniżej 5 mIU/ml. Wartości powyżej około 25 mIU/ml najczęściej oznaczają ciążę. Wynik pomiędzy 5 a 25 mIU/ml to strefa wątpliwa – laboratorium zwykle zaleca powtórzenie badania laboratoryjnego po 48 godzinach. Dokładne progi mogą się nieco różnić między laboratoriami, więc patrz na opis na wydruku.

We wczesnej ciąży liczy się bardziej dynamika niż pojedyncza liczba. W prawidłowo rozwijającej się ciąży stężenie hCG w pierwszych tygodniach zwykle podwaja się co mniej więcej 48–72 godziny; za minimalny przyrost uważa się często około 35–50 procent w ciągu dwóch dni. Szczyt przypada na 8.–11. tydzień ciąży, potem stężenie spada i utrzymuje się na niższym poziomie do porodu. Rozrzut wartości między kobietami jest ogromny, dlatego tabele norm dla tygodni ciąży, które podają laboratoria, mają jedynie orientacyjny charakter i nie służą do ustalania wieku ciąży.

Lekarz łączy wynik z obrazem USG. Gdy hCG przekracza około 1500–3500 mIU/ml, ciąża w macicy powinna być zwykle widoczna w USG przezpochwowym. Jej brak przy takim wyniku wymaga pilnej oceny w kierunku ciąży pozamacicznej. Ten próg zależy od jakości aparatu USG, doświadczenia lekarza i metody, którą stosuje laboratorium. Ostateczną interpretację wyników badań laboratoryjnych zawsze przeprowadza lekarz, który zna objawy i datę ostatniej miesiączki.

Wynik dodatni, ujemny i wątpliwy – co oznacza

Dodatni wynik tego badania laboratoryjnego (wyraźnie podwyższone hCG) najczęściej oznacza ciążę. Zbyt szybko rosnące lub bardzo wysokie wartości mogą wystąpić w ciąży mnogiej, a czasem w zaśniadzie groniastym – nieprawidłowym rozroście tkanki łożyska. Wolno rosnące, stojące lub spadające hCG we wczesnej ciąży może wskazywać na poronienie lub ciążę pozamaciczną i wymaga szybkiej konsultacji ginekologicznej. Jednocześnie lekarz może zlecić oznaczenie progesteronu.

Podwyższone beta-hCG poza ciążą występuje rzadko, ale jest ważne. U mężczyzn może być markerem nowotworu jądra – wtedy w badaniach laboratoryjnych oznacza się je razem z alfa-fetoproteiną AFP i dehydrogenazą mleczanową LDH. U kobiet podwyższone hCG utrzymujące się po ciąży lub poronieniu może wskazywać na chorobę trofoblastyczną. Niewielkie ilości hCG wytwarza też przysadka u kobiet w okresie okołomenopauzalnym.

Wynik ujemny oznacza, że w chwili badania hCG nie przekroczyło progu wykrywalności stosowanego przez laboratorium – zwykle brak ciąży, ale też możliwe, że badanie wykonano za wcześnie. Wynik wątpliwy zawsze wymaga powtórki po 48 godzinach. Rzadko spotyka się wyniki fałszywie dodatnie wywołane przeciwciałami heterofilnymi we krwi pacjentki; laboratorium może je wykluczyć, np. porównując wynik z krwi i z moczu.

Beta-hCG na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania, z czym iść do lekarza

Na NFZ beta-hCG zleca najczęściej ginekolog, a w ramach diagnostyki nowotworowej – urolog lub onkolog. W szpitalu badanie wykonuje się w trybie pilnym na izbie przyjęć, a szpitalne laboratorium podaje wynik zwykle w ciągu godziny. Prywatnie można je wykonać bez skierowania w każdym laboratorium – to jedno z najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych bez zlecenia lekarza. Wynik zwykle jest gotowy tego samego dnia, często w ciągu kilku godzin. W ciąży lekarz planuje też inne badania laboratoryjne w ciąży, zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej.

Z dodatnim wynikiem warto umówić się do ginekologa – pierwsza wizyta w ciąży powinna odbyć się do 10. tygodnia. Zabierz datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki, wyniki wcześniejszych badań laboratoryjnych, wszystkie wyniki hCG z godzinami pobrań i informację, w którym laboratorium je wykonano.

Kiedy pilnie do lekarza przy badaniu beta-hCG

Natychmiast jedź na SOR lub dzwoń pod numer 112, jeśli przy dodatnim teście ciążowym pojawi się silny, narastający ból brzucha, szczególnie jednostronny, ból barku, zawroty głowy, omdlenie lub obfite krwawienie z dróg rodnych. To mogą być objawy pękniętej ciąży pozamacicznej, która zagraża życiu.

Pilnej konsultacji wymaga też wynik hCG, który przestaje rosnąć lub spada, oraz każde krwawienie we wczesnej ciąży. U mężczyzn podwyższone beta-hCG z wyczuwalnym guzkiem w jądrze wymaga szybkiej wizyty u urologa.