Cytomegalia (CMV) – przeciwciała IgG i IgM

Czym jest cytomegalia i co mierzy badanie przeciwciał CMV

Cytomegalię wywołuje wirus CMV z rodziny herpeswirusów, tej samej, do której należą wirusy opryszczki, ospy wietrznej i mononukleozy. Zakażenie jest bardzo powszechne – w Polsce przeszła je większość dorosłych, często w dzieciństwie i bez żadnych objawów. Podobnie jak inne herpeswirusy, CMV po zakażeniu nie znika, lecz pozostaje w organizmie w formie uśpionej do końca życia i u osób zdrowych zwykle nie sprawia problemów.

Wirus przenosi się przez ślinę, mocz, łzy, nasienie, wydzielinę pochwy i mleko kobiece. Bardzo często zakażają się rodzice i opiekunowie małych dzieci, które wydalają wirusa ze śliną i moczem przez wiele miesięcy. Wynik badań laboratoryjnych często bywa jedynym śladem takiego zakażenia. U dorosłych pierwsze zakażenie może przebiegać jak mononukleoza: z gorączką, zmęczeniem, bólem gardła i podwyższonymi enzymami wątrobowymi.

To badanie laboratoryjne wykrywa przeciwciała, czyli odpowiedź organizmu na wirusa – laboratoria nie szukają w nim samego wirusa. Przeciwciała IgM pojawiają się wcześnie po zakażeniu, ale mogą też wrócić przy reaktywacji uśpionego wirusa. Przeciwciała IgG pojawiają się później i utrzymują się przez całe życie – świadczą o tym, że organizm już zetknął się z CMV.

Dlaczego cytomegalia jest ważna w ciąży i u osób z obniżoną odpornością

Cytomegalia jest najczęstszym wrodzonym zakażeniem wirusowym. Największe ryzyko dla dziecka niesie pierwsze zakażenie kobiety w czasie ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze. Wirus może wtedy przejść przez łożysko i u części dzieci spowodować uszkodzenie słuchu, wzroku lub rozwoju. Reaktywacja lub ponowne zakażenie u kobiety, która miała już CMV, niesie dużo mniejsze ryzyko.

W Polsce badanie w kierunku CMV nie jest obowiązkowe dla wszystkich ciężarnych, ale wielu lekarzy zaleca je przed planowaną ciążą lub na jej początku – wchodzi w skład badań przed planowaną ciążą, razem z badaniami laboratoryjnymi w kierunku toksoplazmozy i różyczki. Wynik z laboratorium pozwala ocenić, czy kobieta jest narażona na pierwsze zakażenie i czy powinna szczególnie dbać o higienę w kontaktach z małymi dziećmi.

U osób po przeszczepieniu narządu lub szpiku, z nieleczonym zakażeniem HIV czy w trakcie silnego leczenia immunosupresyjnego wirus może się uaktywnić i zaatakować płuca, przewód pokarmowy, wątrobę lub oczy. U nich lekarze opierają się głównie na badaniach laboratoryjnych materiału genetycznego wirusa (CMV DNA metodą PCR), a nie tylko na przeciwciałach.

Kiedy wykonuje się badanie w kierunku CMV

Lekarz dobiera zakres badań laboratoryjnych do sytuacji: u kobiety planującej ciążę wystarczą zwykle przeciwciała IgG i IgM, a u noworodka czy biorcy przeszczepu ważniejsze są badania metodą PCR.

• Przed planowaną ciążą i na jej początku – by poznać wyjściowy stan odporności.
• W ciąży, gdy USG wykazuje nieprawidłowości, które mogą wynikać z zakażenia płodu.
• Przy objawach przypominających mononukleozę z ujemnymi testami na EBV.
• Przy przedłużającej się gorączce, powiększonych węzłach i podwyższonych enzymach wątrobowych bez jasnej przyczyny.
• Przed przeszczepieniem narządu i u dawców.
• U noworodków z podejrzeniem zakażenia wrodzonego, np. po nieprawidłowym wyniku przesiewowego badania słuchu.

Jak przygotować się do badania krwi na cytomegalię

Oznaczenie przeciwciał CMV to zwykłe badanie krwi z żyły. Nie trzeba być na czczo ani odstawiać leków. Laboratorium bada surowicę metodą immunochemiczną na automatycznym analizatorze, zwykle oznaczając IgG i IgM w tym samym czasie. Jeśli wynik IgM jest dodatni, część laboratoriów od razu wykonuje z tej samej próbki test awidności IgG.

U noworodków laboratoria badają zwykle mocz lub ślinę metodą PCR – wtedy obok badania krwi wykonuje się także badanie moczu na obecność materiału genetycznego wirusa. Takie badanie laboratoryjne trzeba wykonać w pierwszych trzech tygodniach życia, aby odróżnić zakażenie wrodzone od nabytego po porodzie.

Jak czytać wynik IgG i IgM w kierunku cytomegalii

Wyniki tego badania laboratoryjnego ocenia się łącznie, a ostateczną interpretację przeprowadza lekarz na podstawie opisu z laboratorium.

• IgG ujemne, IgM ujemne – brak przebytego zakażenia. Kobieta w ciąży lub planująca ciążę może się zakazić po raz pierwszy, dlatego szczególnie ważna jest higiena.
• IgG dodatnie, IgM ujemne – zakażenie przebyte w przeszłości. To najczęstszy wynik w badaniach laboratoryjnych u dorosłych; ryzyko dla dziecka w ciąży jest niewielkie.
• IgG dodatnie, IgM dodatnie – możliwe świeże zakażenie, reaktywacja albo IgM utrzymujące się od dawnego zakażenia. Potrzebny jest test awidności IgG.
• IgG ujemne, IgM dodatnie – możliwe bardzo wczesne zakażenie lub wynik fałszywie dodatni; badanie powtarza się po 2–3 tygodniach, najlepiej w tym samym laboratorium.

Test awidności i dalsza diagnostyka cytomegalii

Awidność IgG mówi, jak mocno przeciwciała wiążą się z wirusem; oznaczają ją większe laboratoria, a w razie potrzeby próbka jest przesyłana do laboratorium specjalistycznego. Wysoka awidność oznacza zakażenie sprzed co najmniej kilku miesięcy, niska – zakażenie świeże, zwykle z ostatnich 2–4 miesięcy. Jeśli takie badanie laboratoryjne wykonane na początku ciąży pokaże wysoką awidność, zakażenie najpewniej nastąpiło przed poczęciem. Przy niskiej awidności w ciąży lekarz kieruje pacjentkę do ośrodka referencyjnego, gdzie ocenia się płód w USG i rozważa badanie płynu owodniowego metodą PCR.

Przy objawach u dorosłego lekarz często zleca też morfologię krwi z rozmazem, która może pokazać zwiększoną liczbę limfocytów, oraz aktywność aminotransferazy ALT. Gdy objawy przypominają mononukleozę, zwykle oznacza się równolegle przeciwciała przeciw wirusowi EBV, bo oba zakażenia dają podobny obraz.

Badanie na NFZ, prywatnie i kiedy pilnie do lekarza

Na NFZ to badanie laboratoryjne zleca lekarz specjalista w ramach diagnostyki – ginekolog, lekarz chorób zakaźnych, pediatra, neonatolog czy transplantolog. Prywatnie można je wykonać bez skierowania – w Szczecinie oferuje je większość laboratoriów, często w pakiecie z toksoplazmozą i różyczką. Wynik z laboratorium jest gotowy zwykle po 1–3 dniach roboczych.

Kobieta w ciąży, u której badania laboratoryjne sugerują świeże zakażenie, powinna skontaktować się z lekarzem prowadzącym w ciągu kilku dni. Pilnej pomocy (SOR) wymagają osoby z obniżoną odpornością, u których pojawia się wysoka gorączka, duszność, nagłe pogorszenie widzenia, silny ból brzucha lub krwawienie z przewodu pokarmowego.