Tyreoglobulina

Czym jest tyreoglobulina i dlaczego mierzy się ją we krwi

Tyreoglobulina, w skrócie Tg, to duże białko produkowane wyłącznie przez komórki tarczycy – zarówno zdrowe, jak i nowotworowe, jeśli wywodzą się z tych samych komórek. W tarczycy służy jako magazyn i warsztat do produkcji hormonów: przyłącza się do niej jod, a z jej cząsteczki powstają tyroksyna i trijodotyronina. Niewielka ilość tyreoglobuliny przenika do krwi.

Skoro Tg wytwarza tylko tarczyca, po jej całkowitym usunięciu i zniszczeniu resztek jodem promieniotwórczym tyreoglobuliny we krwi nie powinno być prawie wcale. Jeśli się pojawia lub rośnie, może to oznaczać, że w organizmie są komórki nowotworu. Na tym opiera się główne zastosowanie tego badania laboratoryjnego – jako markera, czyli wskaźnika, wznowy raka tarczycy.

Badanie laboratoryjne Tg ma jedno ważne ograniczenie. Przeciwciała przeciw tyreoglobulinie mogą wiązać się z nią we krwi i powodować, że test pokazuje wynik fałszywie niski. Dlatego każde oznaczenie Tg wykonuje się razem z badaniem przeciwciał anty-TG.

Kiedy wykonuje się badanie tyreoglobuliny

Tyreoglobulina nie służy do rozpoznawania raka tarczycy przed operacją ani do oceny guzków. Jej stężenie rośnie w wielu łagodnych chorobach tarczycy, więc u osoby z zachowaną tarczycą wynik niewiele mówi. Laboratoria wykonują to badanie laboratoryjne przede wszystkim na zlecenie endokrynologów i onkologów, którzy prowadzą chorych po leczeniu nowotworu.

• kontrola po całkowitym usunięciu tarczycy z powodu raka brodawkowatego lub pęcherzykowego
• kontrola po leczeniu jodem promieniotwórczym
• badanie po stymulacji – po zastrzykach z rekombinowanego TSH lub po odstawieniu hormonów
• podejrzenie przyjmowania hormonów tarczycy bez wiedzy lekarza (bardzo niska Tg przy objawach nadczynności)
• wrodzona niedoczynność tarczycy u noworodków – pomoc w ustaleniu, czy tarczyca w ogóle istnieje
• rzadziej: ocena przerzutów o nieznanym pochodzeniu

Jak przygotować się do badania krwi na tyreoglobulinę

To badanie krwi żylnej, zwykle bez wymogu postu. Najważniejsze jest, aby wszystkie oznaczenia wykonywać w jednym laboratorium, tą samą metodą. Testy stosowane przez różne laboratoria mogą dawać wyniki różniące się o kilkadziesiąt procent, a lekarz porównuje kolejne pomiary – nawet niewielki wzrost bywa istotny.

Na wynik wpływa poziom TSH. Wysokie TSH pobudza komórki pochodzenia tarczycowego do produkcji Tg, dlatego czasem lekarz zleca tak zwaną tyreoglobulinę stymulowaną: oznaczenie po dwóch zastrzykach z rekombinowanego TSH albo po kilkutygodniowym odstawieniu lewotyroksyny. Termin pobrania jest wtedy ściśle określony. Biopsja, operacja i leczenie jodem mogą przejściowo podnieść Tg, a biotyna – zakłócić test, dlatego przed tym badaniem laboratoryjnym trzeba uzgodnić termin z lekarzem.

Normy tyreoglobuliny i jak czytać wynik po leczeniu raka

Wynik podaje się w nanogramach na mililitr (ng/ml) lub w mikrogramach na litr (µg/l) – to te same wartości. U osób z własną tarczycą większość laboratoriów podaje zakres około 3,5–77 ng/ml, ale u takich osób wynik tego badania laboratoryjnego ma niewielkie znaczenie praktyczne.

Po całkowitym usunięciu tarczycy i leczeniu jodem oczekuje się wyniku bardzo niskiego, zwykle poniżej około 0,2 ng/ml w trakcie przyjmowania lewotyroksyny lub poniżej około 1 ng/ml po stymulacji. Takie wartości, przy ujemnych przeciwciałach anty-TG, oznaczają doskonałą odpowiedź na leczenie. Nowoczesne testy o wysokiej czułości pozwalają wykrywać bardzo małe stężenia, dlatego laboratoria podają czasem wynik jako „poniżej granicy oznaczalności”.

Jeśli tarczycę usunięto tylko częściowo lub nie podano jodu, Tg będzie wyższa i nie da się jej porównywać z celami dla osób po pełnym leczeniu. Lekarz ocenia wtedy przede wszystkim trend w kolejnych badaniach laboratoryjnych. Zakres i cele zawsze ustala lekarz prowadzący na podstawie metody stosowanej przez laboratorium.

Podwyższona tyreoglobulina – możliwe przyczyny

U osoby po leczeniu raka tarczycy wzrost Tg lub jej utrzymywanie się na wykrywalnym poziomie może oznaczać pozostałości tkanki tarczycy, wznowę w szyi albo przerzuty. Sam wynik z laboratorium nie jest jednak rozpoznaniem – lekarz zleca wtedy USG szyi, a czasem scyntygrafię lub inne obrazowanie. Liczy się szybkość wzrostu: wynik, który podwaja się w krótkim czasie, wymaga szybszej diagnostyki.

U osób z zachowaną tarczycą podwyższoną Tg spotyka się w wolu guzkowym, chorobie Gravesa-Basedowa, zapaleniu tarczycy, niedoborze jodu i po biopsji. Dlatego wysoki wynik u kogoś, kto nie leczył się z powodu nowotworu, zwykle nie budzi niepokoju i nie wymaga dalszych badań laboratoryjnych samej Tg.

Niska lub niewykrywalna tyreoglobulina

Po pełnym leczeniu raka tarczycy niewykrywalna Tg to pożądany i dobry wynik – pod warunkiem, że przeciwciała anty-TG są ujemne. Jeśli przeciwciała są obecne, niska Tg może być fałszywa i lekarz opiera się wtedy na trendzie przeciwciał w kolejnych badaniach laboratoryjnych i na obrazowaniu.

U osoby z objawami nadczynności tarczycy bardzo niska Tg przy wysokim FT4 i niskim TSH sugeruje przyjmowanie hormonów tarczycy z zewnątrz, bo wtedy własna tarczyca jest wyciszona. U noworodka z wrodzoną niedoczynnością niewykrywalna Tg może wskazywać na brak tarczycy. Ocena takiego wyniku zawsze wymaga zestawienia z innymi badaniami laboratoryjnymi tarczycy i z objawami.

Tyreoglobulina na NFZ i prywatnie, czas na wynik

Na NFZ tyreoglobulinę zleca endokrynolog lub onkolog w ramach kontroli po leczeniu nowotworu tarczycy; badanie po stymulacji odbywa się zwykle w ośrodku, który prowadzi leczenie. Prywatnie to badanie laboratoryjne można wykonać bez skierowania, ale warto robić je na zlecenie lekarza, by mieć je we właściwym terminie i razem z anty-TG. W Szczecinie oznaczenie oferuje wiele laboratoriów.

Laboratoria podają wynik zwykle po jednym do trzech dni roboczych. Na wizytę zabierz wszystkie wcześniejsze wyniki Tg i anty-TG z informacją o laboratorium, w którym je wykonano, aktualne stężenie TSH, opisy USG szyi i wypis ze szpitala. Lekarz może przy okazji ocenić także inne markery, na przykład kalcytoninę, jeśli rodzaj nowotworu był inny.

Kiedy z wynikiem tyreoglobuliny nie zwlekać

Szybki wzrost Tg po leczeniu raka tarczycy nie jest stanem nagłym, ale wymaga wizyty u lekarza prowadzącego w ciągu kilku tygodni, z kompletem wydruków z laboratorium, a nie przy kolejnej rutynowej kontroli. Pilniej zgłoś się, jeśli zauważysz nowy guzek na szyi, powiększone węzły chłonne, chrypkę, trudności w połykaniu lub oddychaniu. Nagła duszność albo krwioplucie wymagają SOR lub wezwania pomocy pod numerem 112.