Anty-TPO – przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej

Czym są przeciwciała anty-TPO i co mierzy to badanie

Peroksydaza tarczycowa, w skrócie TPO, to enzym znajdujący się w komórkach tarczycy. Bez niego gruczoł nie potrafiłby przyłączyć jodu i wytworzyć hormonów: tyroksyny i trijodotyroniny. Jest to więc jedno z najważniejszych „narzędzi” tarczycy.

Przeciwciała to białka produkowane przez układ odpornościowy do zwalczania bakterii i wirusów. Czasem układ odpornościowy myli się i zaczyna wytwarzać przeciwciała przeciw własnym tkankom – takie choroby nazywa się autoimmunologicznymi. Przeciwciała anty-TPO są skierowane przeciw peroksydazie tarczycowej. Ich obecność oznacza, że w tarczycy toczy się proces zapalny wywołany przez własny układ odpornościowy, który z czasem może uszkadzać gruczoł.

Badanie laboratoryjne anty-TPO nie mówi, czy tarczyca produkuje wystarczająco dużo hormonów. Odpowiada na inne pytanie: czy za zaburzeniem stoi autoimmunologia. Dlatego wynik interpretuje się zawsze razem z badaniami laboratoryjnymi oceniającymi hormony, przede wszystkim z oznaczeniem TSH i wolnej tyroksyny.

Kiedy warto oznaczyć przeciwciała anty-TPO

Lekarz zleca anty-TPO głównie po to, by ustalić przyczynę nieprawidłowego TSH lub zmian widocznych w USG tarczycy. Zwykle wystarczy jedno takie badanie laboratoryjne: jeśli przeciwciała są dodatnie, wiadomo, że choroba ma podłoże autoimmunologiczne. W wielu laboratoriach anty-TPO wchodzi w skład pakietów tarczycowych.

• podwyższone TSH, czyli podejrzenie niedoczynności tarczycy
• obraz USG sugerujący zapalenie tarczycy (obniżona echogeniczność, niejednorodny miąższ)
• planowanie ciąży, ciąża, niepłodność, poronienia nawracające
• inne choroby autoimmunologiczne, na przykład cukrzyca typu 1, celiakia, bielactwo, reumatoidalne zapalenie stawów
• choroby tarczycy w rodzinie, zwłaszcza u matki lub siostry
• przed leczeniem amiodaronem, litem lub interferonem, które mogą nasilić autoimmunologię
• uzupełnienie diagnostyki nadczynności tarczycy

Przygotowanie i pobranie krwi na anty-TPO

To zwykłe badanie krwi, które nie wymaga szczególnych przygotowań. Nie trzeba być na czczo, a pora dnia nie wpływa istotnie na poziom przeciwciał. Jeśli jednak w tym samym czasie oznaczasz TSH i hormony, lepiej przyjść rano i przyjąć lek na tarczycę po pobraniu.

Niektóre laboratoria stosują testy wrażliwe na biotynę, dlatego warto odstawić suplementy z jej dużą dawką na kilka dni. U dzieci badanie laboratoryjne wygląda tak samo; lekarz zleca je na przykład przy wolu, spowolnieniu wzrostu lub współistniejącej cukrzycy typu 1.

Normy anty-TPO – jak czytać wynik

Wynik podaje się w jednostkach międzynarodowych na mililitr (IU/ml lub j.m./ml). Tu szczególnie ważne jest to, jakim testem pracuje laboratorium. W jednych metodach granica wynosi około 34 IU/ml, w innych 5,6 IU/ml, a jeszcze w innych 35 lub 60 IU/ml. Liczby z dwóch laboratoriów nie są więc wprost porównywalne – obowiązuje zakres z wydruku.

Wynik poniżej progu ustalonego przez laboratorium oznacza brak przeciwciał lub ich ilość bez znaczenia. Wynik powyżej progu oznacza obecność przeciwciał. Wysokość miana, czyli stężenia, nie przekłada się prosto na ciężkość choroby: osoba z mianem kilkaset razy powyżej normy może mieć prawidłowe hormony, a ktoś z niewielkim podwyższeniem – niedoczynność.

Nie ma potrzeby regularnego powtarzania tego badania laboratoryjnego, jeśli już raz wyszło dodatnie. Leczenie, gdy jest potrzebne, dotyczy niedoboru hormonów, a nie samych przeciwciał, więc kontroluje się TSH, a nie miano anty-TPO.

Dodatni wynik anty-TPO – co oznacza

Przeciwciała anty-TPO obecne są u około 90 procent osób z chorobą Hashimoto, czyli przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy. To najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy w Polsce. Dodatnie anty-TPO występują też u wielu chorych na chorobę Gravesa-Basedowa, w poporodowym zapaleniu tarczycy i w zapaleniu tarczycy wywołanym lekami.

Jednocześnie przeciwciała wykrywa się u około 10 procent zdrowych osób, częściej u kobiet i z wiekiem. Dodatni wynik przy prawidłowym TSH nie jest chorobą wymagającą leczenia. Oznacza jednak większe ryzyko, że w przyszłości rozwinie się niedoczynność, dlatego lekarz zwykle zaleca kontrolne badania laboratoryjne TSH co rok lub częściej, gdy pojawią się objawy.

U kobiet w ciąży lub planujących ciążę dodatnie anty-TPO wiąże się z większym ryzykiem niedoczynności w ciąży i zapalenia tarczycy po porodzie. Taka pacjentka wymaga częstszych badań laboratoryjnych TSH w czasie ciąży i opieki endokrynologa lub ginekologa, który zna wynik. Dobrym momentem na oznaczenie jest wizyta przed zajściem w ciążę, na przykład w ramach badań przed planowaną ciążą.

Ujemny wynik anty-TPO i inne przeciwciała tarczycowe

Wynik ujemny oznacza, że laboratorium nie wykryło przeciwciał. Nie wyklucza to całkowicie choroby Hashimoto: u części chorych występują wyłącznie przeciwciała przeciw tyreoglobulinie, a u nielicznych żadne przeciwciała nie są obecne, mimo typowego obrazu w USG. Obniżony wynik nie ma znaczenia klinicznego – tu liczy się tylko to, czy przeciwciała są, czy ich nie ma.

Jeśli lekarz podejrzewa nadczynność tarczycy na tle autoimmunologicznym, zamiast lub obok anty-TPO zleca przeciwciała przeciw receptorowi TSH. To one odpowiadają za pobudzanie tarczycy w chorobie Gravesa-Basedowa. Oba badania laboratoryjne można wykonać z jednej próbki krwi, a większość laboratoriów robi je na miejscu.

Anty-TPO na NFZ i prywatnie, czas oczekiwania

Na NFZ anty-TPO zleca zwykle endokrynolog w ramach diagnostyki tarczycy; ginekolog prowadzący ciążę również może je skierować. Prywatnie to badanie laboratoryjne wykonasz bez skierowania – w Szczecinie oferuje je większość laboratoriów i punktów pobrań. Często wybiera się pakiet badań tarczycy z TSH, FT4, FT3 i obydwoma rodzajami przeciwciał.

Laboratoria podają wynik zwykle w ciągu jednego, dwóch dni roboczych. Na wizytę zabierz wynik anty-TPO, aktualne wyniki hormonów, opis USG i informację o chorobach tarczycy w rodzinie. Lekarz oceni, czy potrzebne są kolejne badania laboratoryjne lub leczenie.

Kiedy z wynikiem przeciwciał tarczycowych szybko do lekarza

Sam wynik anty-TPO nigdy nie jest stanem nagłym. Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli jesteś w ciąży i wynik jest dodatni, a nie masz jeszcze aktualnego TSH, albo gdy jednocześnie odczuwasz wyraźne objawy zaburzeń tarczycy. Na SOR lub pod numer 112 zgłaszaj się przy objawach groźnych, takich jak bardzo szybkie lub nierówne bicie serca, duszność czy narastające splątanie – niezależnie od wyników z laboratorium.