Wymaz w kierunku paciorkowca GBS w ciąży

Czym jest paciorkowiec GBS i dlaczego bada się go w ciąży

GBS to skrót od angielskiej nazwy Group B Streptococcus, czyli paciorkowca grupy B. Jego pełna nazwa to Streptococcus agalactiae. Bakteria ta żyje u wielu zdrowych ludzi w jelicie grubym, a u kobiet także w pochwie. Szacuje się, że nosicielkami jest od około 10 do 30% kobiet w ciąży. Nosicielstwo nie daje objawów, nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową i nie świadczy o braku higieny.

Problem pojawia się w czasie porodu. Dziecko przechodzące przez drogi rodne może zostać skolonizowane bakterią, a u niewielkiej części noworodków dochodzi do ciężkiego zakażenia: posocznicy, zapalenia płuc lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Najczęściej objawy pojawiają się w pierwszej dobie życia. Antybiotyk podany matce dożylnie w trakcie porodu bardzo skutecznie temu zapobiega.

Dlatego w Polsce, zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej, każda ciężarna ma wykonywane to badanie laboratoryjne pod koniec ciąży. Wymaz pobiera się z przedsionka pochwy i z okolicy odbytu, bo bakteria bytuje przede wszystkim w jelicie, skąd przechodzi do pochwy. Pobranie materiału z obu miejsc zwiększa szansę, że laboratorium wykryje nosicielstwo.

Kiedy wykonuje się wymaz GBS

Termin tego badania laboratoryjnego nie jest przypadkowy. Nosicielstwo GBS bywa przejściowe – bakteria może się pojawiać i znikać. Wynik uzyskany na kilka tygodni przed porodem najlepiej przewiduje sytuację w dniu porodu i uznaje się go za wiarygodny przez około 5 tygodni. Jeśli poród się opóźnia, a od pobrania minęło więcej czasu, lekarz może zlecić ponowne badanie laboratoryjne.

• rutynowo u każdej kobiety w ciąży, zwykle między 35. a 37. tygodniem,
• wcześniej, gdy grozi poród przedwczesny lub pękły błony płodowe przed terminem,
• ponownie, gdy od ostatniego wymazu minęło ponad 5 tygodni, a poród jeszcze się nie rozpoczął.

Kiedy wymaz nie jest potrzebny, bo antybiotyk podaje się i tak

W dwóch sytuacjach wynik tego badania laboratoryjnego niczego nie zmienia i lekarz zaplanuje antybiotyk w czasie porodu bez względu na niego. Pierwsza to wykrycie GBS w moczu w obecnej ciąży – w posiewie moczu wykonywanym kontrolnie u ciężarnych. Obecność paciorkowca w moczu świadczy o dużym nasileniu kolonizacji. Druga to wcześniejsze urodzenie dziecka, które przeszło zakażenie GBS.

Jeśli zaplanowano cesarskie cięcie przed rozpoczęciem akcji porodowej i przy zachowanym pęcherzu płodowym, antybiotyk w kierunku GBS zwykle nie jest potrzebny nawet przy dodatnim wyniku. Wymaz i tak się wykonuje, bo poród może zacząć się wcześniej niż planowany zabieg.

Jak przygotować się i jak wygląda pobranie wymazu GBS

Do tego badania laboratoryjnego nie trzeba być na czczo. Przez kilka dni przed pobraniem nie należy stosować leków dopochwowych ani irygacji, chyba że zalecił je lekarz – mogą zmniejszyć liczbę bakterii w próbce wysłanej do laboratorium. Warto też poinformować o antybiotykach przyjmowanych w ostatnim czasie.

Pobranie trwa kilka sekund i zwykle nie wymaga wziernika. Jedną wymazówką pociera się najpierw dolną część pochwy, a potem okolicę odbytu, wprowadzając wacik delikatnie za zwieracz. Może to być nieprzyjemne, ale nie boli. Wymazówka trafia do probówki z podłożem transportowym, a następnie do laboratorium, które wysiewa materiał na specjalne podłoża wzbogacające, sprzyjające wzrostowi paciorkowców grupy B.

Wymaz pobiera lekarz, położna albo personel punktu pobrań laboratorium. W części laboratoriów kobieta może pobrać go samodzielnie według instrukcji, co według badań daje podobnie wiarygodny wynik. W Szczecinie to badanie laboratoryjne wykonuje wiele gabinetów ginekologicznych i punktów pobrań.

Wynik dodatni – co oznacza dla porodu

Dodatni wynik oznacza, że laboratorium wyhodowało paciorkowca grupy B. To nie jest choroba matki i nie wymaga leczenia przed porodem – antybiotyk podany wcześniej nie usuwa bakterii na stałe, a ona wraca. Wydruk z laboratorium trzeba natomiast koniecznie zabrać do szpitala i pokazać przy przyjęciu na porodówkę, a najlepiej wpisać do karty ciąży.

W czasie porodu dostaniesz antybiotyk dożylnie, zwykle z grupy penicylin, co kilka godzin aż do narodzin dziecka. Najlepszą ochronę daje rozpoczęcie podawania co najmniej 4 godziny przed porodem, dlatego przy dodatnim wyniku warto zgłosić się do szpitala zaraz po odejściu wód lub pojawieniu się regularnych skurczów. Po porodzie personel obserwuje noworodka, a gdy coś budzi niepokój, wykonuje mu badania krwi, takie jak morfologia i posiew.

Przy uczuleniu na penicylinę laboratorium powinno wykonać dla wyhodowanego szczepu antybiogram, czyli test wrażliwości na antybiotyki. Część szczepów GBS jest oporna na leki stosowane zamiennie, dlatego laboratorium sprawdza, który antybiotyk zadziała.

Wynik ujemny i brak wyniku w dniu porodu

Ujemny wynik badania laboratoryjnego oznacza, że w próbce nie wyhodowano GBS. W większości przypadków antybiotyk z tego powodu nie jest wtedy potrzebny. Lekarze mogą go jednak zastosować z innych przyczyn, na przykład przy gorączce w czasie porodu.

Jeśli nie zdążyłaś zrobić badania laboratoryjnego albo nie masz wyniku z laboratorium, szpital kieruje się czynnikami ryzyka. Antybiotyk podaje się zwykle przy porodzie przedwczesnym przed 37. tygodniem, przy odpłynięciu wód płodowych ponad 18 godzin przed porodem i przy gorączce u rodzącej. Niektóre szpitalne laboratoria wykonują też szybki test molekularny (PCR) na GBS już na sali porodowej.

Wymaz GBS na NFZ i prywatnie, inne badania w ciąży

Wymaz GBS należy do badań laboratoryjnych przewidzianych w opiece nad ciężarną na NFZ – zleca go lekarz prowadzący ciążę lub położna. Można go też wykonać prywatnie bez skierowania; wtedy ważne jest, by laboratorium pobrało materiał z pochwy i z odbytu oraz stosowało podłoża wzbogacające, zgodnie z zaleceniami.

To badanie laboratoryjne jest częścią szerszego zestawu, opisanego w dziale badania laboratoryjne w ciąży. Gdy pojawiają się dolegliwości ze strony pochwy, takie jak świąd czy nietypowa wydzielina, lekarz może dodatkowo zlecić posiew wymazu z pochwy z oceną biocenozy – to inne badanie, które nie zastępuje wymazu w kierunku GBS.

Kiedy pilnie do szpitala

Przy dodatnim wyniku GBS jedź do szpitala bez zwłoki, gdy odejdą wody płodowe – nawet jeśli nie ma jeszcze skurczów. Pilnej oceny wymagają też gorączka w ciąży, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina z pochwy, mniej wyczuwalne ruchy dziecka i krwawienie.

Po porodzie niepokojące objawy u noworodka to gorączka lub zbyt niska temperatura ciała, kłopoty z oddychaniem, stękanie, niechęć do ssania, nadmierna senność i szarawa skóra. Przy takich objawach dzwoń pod 112 lub jedź na SOR – zakażenie GBS u dziecka może wystąpić także kilka tygodni po porodzie.